وقتی سفر کردن هم نیازمند هنر می‌شود

روان‌شناسی سفر!

سفر کردن هنر نیست، اما سفر کردن به هنر و ظرافت و دقت نیاز دارد؛ این شاید بهترین و کامل‌ترین توصیفی باشد که بتوان در ارتباط با «روح کلی» حاکم بر کتاب «هنر سیر و سفر» آلن دوباتن گفت.

کد خبر: ۱۱۷۳۶۴۰

کتابی درباره روان‌شناسی سفر که مخاطبش را به نوع جدیدی از مواجهه با فرآیند سفر کردن دعوت می‌کند؛ یک مواجهه آگاهانه، با حوصله و البته جزئی‌نگر که کمک می‌کند لذت بیشتری از سفر ببریم. درواقع نویسنده کتاب سعی کرده در این اثر علاوه بر شرح چند مورد از سفرهای خود با کنار هم قراردادن بخشی از سفرنامه‌های افراد سرشناس و تحلیل دقیق این سفرنامه‌ها و همچنین بخشی از نقاشی‌های کشیده شده توسط هنرمندان سرشناس با موضوع سفر، به بررسی عواملی بپردازد که هر کدام از ما ممکن است از نقطه آغازین یک سفر یعنی تصمیم برای شروع سفر تا نقطه انتهایی آن یعنی تصمیم برای بازگشت، با آن مواجه شویم.

هنر سیروسفر شامل پنج فصل عزیمت، انگیزه‌ها، منظره، هنر و بازگشت می‌شود که سعی می‌کند مخاطبش را مجاب کند تا نگاه گذرا و سطحی به دنیای پیرامون خود را کنار بگذارد و با دیدگاهی متفاوت به همه پدیده‌ها از جمله سفر نگاه کند. گذشته از ترجمه روان اثر که حاصل تلاش گلی امامی است، شیوه ورود دوباتن، نویسنده اثر به موضوعات مرتبط با سفر همچون دلشوره‌های پیش از سفر یا مواجهه با شهر و روستا و همچنین کنجکاوی در سفر از جمله مهم‌ترین عوامل ارتباط‌گیری بهتر مخاطب با این اثر است.

در باب دلشوره سفر

وقتی آقای دوک از سفر کردن ترسید!

یکی از موضوعات جالب توجهی که آلن دوباتن در این کتاب به بررسی آن پرداخته، موانع خودساخته‌ای است که پیش از سفر ممکن است گریبانگیر هر مسافری شود. «دلشوره سفر» یکی از همین موانع است که معمولا پیش از سفر به سراغ همه ما می‌آید. دوباتن با شرح این اتفاق برای فردی به نام آقای دوک توضیح می‌دهد که چگونه دلشوره سفر در نهایت این شخص را از رفتن به سفر منصرف می‌کند: «آقای دوک برای رفع گرسنگی به رستورانی انگلیسی در خیابان آمستردام، رفت. آقای دوک میزی یافت و سفارش ماهی دودی و گوساله سرخ‌شده با سیب‌زمینی داد. لیکن با نزدیک شدن ساعت عزیمت و فرصت به تحقق پیوستن رویای لندنش، آقای دوک ناگهان دچار سستی و رخوت شد. اندیشید رفتن به لندن چقدر می‌تواند خسته‌کننده باشد، این که چگونه باید تا ایستگاه قطار بدود، دنبال باربر بگردد، سوار قطار شود، در تختخوابی ناآشنا بخوابد، در صف‌ها بایستد، سردش شود و... نتیجتا رویایش را خراب کند و همچنان نشسته بر صندلی اندیشید... به این ترتیب آقای دوک صورتحسابش را پرداخت، رستوران را ترک گفت، سوار قطاری شد که به سوی ویلایش می‌رفت، با تمام چمدان‌ها، بسته‌ها، فرش‌ها، چترها، عصاها و شنل‌اش و از آن پس هرگز خانه‌اش را ترک نگفت!»

در باب سفر به مکان‌های گوناگون

سفرها قابله‌های افکارند

شاید همه ما بارها در سفرهایی که داشتیم ناخودآگاه احساس کردیم که در طی مسیر سفر فکر آزادتری داریم و می‌توانیم به موضوعات تازه‌ای فکر کنیم. دوباتن در این کتاب به شرح این موضوع پرداخته که رفتن به سفر چگونه می‌تواند ذهن ما را معطوف به موضوعاتی فراتر از امورات روزمره و همیشگی کند: «سفرها قابله‌های افکارند. مکان‌های اندکی به اندازه هواپیما، کشتی یا قطار در حال حرکت منشا گفت‌وگوهای درونی هستند. گویی همبستگی غریبی میان چیزی که مقابل چشم‌مان قرار دارد و افکار درون ذهنمان وجود دارد: گاهی افکار بزرگ به مناظر عظیم نیاز دارند، و افکار جدید به مکان‌های جدید. ظاهرا افکار درونی که به درجا زدن گرایش دارند با گذر سریع مناظر به تحرک درمی‌آیند. از پس ساعت‌ها افکار رویایی در قطار، ممکن است احساس کنیم به خودمان بازگشتیم- به عبارت دیگر، بازگشت به احساسات و افکاری که برایمان مهم هستند. لزوما در خانه نیست که با خویستن خویش روبه‌رو می‌شویم. اسباب و اثاثیه خانه مصرانه القا می‌کنند که نمی‌توانیم عوض شویم، چون آنها نمی‌توانند عوض شوند.»

در باب کنجکاوی

خطر سفر کردن در زمان نامناسب!

توجه به جزئیات بویژه در مواجهه با اماکن تاریخی یکی دیگر از ظرافت‌های لازم برای متفاوت سفرکردن است. دوباتن در بخشی از کتاب خود نسبت به آفت‌های موجود در این مسیر توضیح داده است: «یکی از خطرات سفر کردن این است که چیزهایی را در زمان‌های نادرست ببینیم. به عبارت دیگر پیش از آن که فرصت کرده باشیم قابلیت پذیرش لازم را در خود به وجود آوریم؛ و در نتیجه اطلاعات به دست آمده همان اندازه بی‌خاصیت و فرار خواهد بود که دانه‌های گردنبندی بدون نخ میانش. این خطر از نظر جغرافیایی تشدید هم می‌شود: نحوه‌ای که ساختمان‌ها و بناهای یادبود در شهرها ساخته شده‌اند که فقط چند قدمی از هم فاصله دارند، لیکن از نظر شرایط تحسین ما فرسنگ‌ها دورند. آنگاه که سفر می‌کنیم تا مکانی را ببینیم که احتمال بازگشتمان به آنجا بعید است، مجبوریم مجموعه‌ای از چیزها را که نه با هم و نه به جغرافیا مرتبط هستند تحسین کنیم، درک کاملی که نیازمند قابلیتی است که معمولا در یک نفر وجود ندارد.»