واقعیت هایی برای نگفتن

1- آیا گوانتانامو فقط یک اردوگاه یا یک زندان نظامی است یا مکانی برای جدا کردن زندانیان ناراضی؛ یا چرا وجود و تداومش غیر قانونی است؛ تمامی مبارزه انجمن های بشر دوستانه غیردولتی امریکا در دادگاه های نظامی بر محور این پرسشها قرار گرفته است. آنها می خواهند که قانون ایالات متحده و حقوق مندرج در آن ، در گوانتانامو رعایت شود. حال آن که دولت امریکا به میل خود و خارج از هرگونه موازین حقوقی بین المللی از جمله کنوانسیون ژنو عمل می کند. مضافا این پرسش مطرح است که آیا محاکم داخلی امریکا از صلاحیت قانونی برای محاکمه زندانیان گوانتانامو و اعضای القاعده برخوردارند؛
دولت امریکا بر این نظر است که در حوادث 11سپتامبر، محل وقوع جرم در قلمروی سرزمینی امریکا رخ داده و محاکم داخلی این کشور می توانند صلاحیت سرزمینی خویش را برای محاکمه و اشد مجازات متهمان ردیف اول از جمله شخص بن لادن و همدستان او در گوانتانامو تسری دهند؛ ولی حقوقدانان به دلیل فقدان دیوان بین المللی خاص در مبارزه با تروریسم ، صلاحیت جهانی را پیشنهاد کردند. صلاحیت جهانی یعنی صلاحیت دادگاه های همه کشورها برای تعقیب و مجازات برخی جرایم مانند دزدی دریایی و تروریسم. این مساله ، مانع عمده ای در صلاحیت محاکم داخلی امریکا، برای محاکمه زندانیان گوانتانامو متهم به عضویت در القاعده است.
با وجود این دیدگاه ، دولت ایالات متحده پیامی را برای عاملان حملات تروریستی به منظور حمایت از منافع اتباعش در خارج از امریکا فرستاد که براساس آن عاملان حملات تروریستی نباید بدون مجازات باقی بمانند. امریکا از طریق اشاعه این حکم ، دادرسی قضایی خود را تجویز و صلاحیت فراسرزمینی اش را گسترش داد.قانون 19فوریه 1986امریکا، دادگاه های این کشور را برای تعقیب و محاکمه تروریست ها (افرادی که علیه اتباع امریکا در خارج مرتکب قتل یا دیگر اعمال خشونت آمیز می شوند یا تروریست هایی که در خارج از امریکا برای ارتکاب اعمال تروریستی قتل علیه اتباع این کشور سازماندهی می شوند) صالح می داند؛ بعلاوه قانون ضد تروریسم و مجازات اعدام ایالات متحده مصوب 1996 به وزیر امور خارجه این کشور حق تعیین سازمان های تروریستی را تفویض می کند.کمیسیون های نظامی تشکیل شده به عنوان دادگاه های ویژه محاکمه از سوی دولت امریکا، با صلاحیت محاکمه اتباع خارجی متهم به جرم تروریسم به انجام دادرسی می پردازند؛ در صورتی که زندانیان گوانتانامو در خارج از مرزهای ملی امریکا و خارج از حوزه قضایی امریکا قرار دارند. در اینجا صلاحیت سرزمینی محاکم داخلی امریکا زیرسوال می رود. ایجاد این کمیسیون های نظامی به خودی خود به این معنی نیست که افراد متهم برابر با موازین بین المللی از روند محاکمه عادلانه برخوردار نخواهند بود؛ بلکه متهمان با موافقت دولت از حق استیناف و وکیل می توانند بهره مند باشند. بعلاوه دولت امریکا با کاربرد عبارت مبارزان دشمن به جای اسیران جنگی ، قواعد اولیه و بنیادین حقوق بین الملل را زیرپا گذاشت. در حقیقت می توان گفت این کشور با تعریفی متفاوت از اسرای جنگی برای اجتناب از الزامات کنوانسیون های ژنو بویژه کنوانسیون سوم قواعد تازه ای در این زمینه وضع کرده است.
2- امریکا به انعقاد موافقتنامه استرداد با کشورهای عربستان سعودی ، افغانستان و یمن برای انتقال زندانیان گوانتانامو به کشورهای مبداشان مبادرت کرد. عفو بین الملل می گوید انتقال زندانیان به کشورهای مبدا موجبات اعمال شکنجه و مجازات اعدام را برای آنها فراهم می کند.
کشورهای مبدا که تعهدی به انجام این نقل و انتقالات نداشتند، حال با تن دادن به یک معاهده استرداد، الزامات و محدودیت هایی برای دادرسی های مستقل خویش ایجاد کردند و قاعده حمایت از تبعه ای را که ماهیت جرم آن هنوز محرز نشده است نقض کردند.
کلایو استفورد اسمیت ، وکیل بریتانیایی ، 45 تن از زندانیان گوانتانامو، نگرش و عملکرد امریکا را نگران کننده می خواند و اظهار می کند: نگرش امریکایی ها به عدالت و مجازات کیفری و تاسیس زندان گوانتانامو نگرشی ساده لوحانه است. 45 موکل من در گوانتانامو جرم مشخصی مرتکب نشده اند. در واقع تمام تلاش من این بوده که سرنخی از فعالیت آنها در جنگ افغانستان پیدا کنم که هنوز پیدا نکرده ام. از سوی دیگر گفتنی است در 18ماه اول موجودیت اردوگاه ، 28اقدام به خودکشی از سوی 18زندانی به ثبت رسیده است. در آگوست 2003، در یک هفته ، بیش از 20زندانی سعی کردند خود را در سلول خویش به دار آویزند، اما هیچ کدام موفق نشدند. تنها در روز 22آگوست 2003، 10اقدام خودکشی ثبت شده است.
آنچه در زندان گوانتانامو اعمال می شود، اجرای مجازات مرگ فراتر از قانون است .انتقال مخفیانه زندانیان از یک کشور به کشوری دیگر، پروازهای مخفیانه به دستور سیا، حبس های مخفیانه در پایگاه های نظامی امریکا، کمیسیون های نظامی که پرونده های مبارزان دشمن را در اختفا نگه داشته و از دادن این پرونده ها به زندانیان و وکیل مدافعشان امتناع می ورزند، ممنوع کردن سازمان ملل برای بازدید از این پایگاه ، بازدید بسیار محدود و از پیش تعیین شده برای سناتورهای امریکایی و روزنامه نگاران ، همگی نمونه های این سیستم مخفیانه و غیر قانونی محکمه ای است.
کمیته بین المللی صلیب سرخ در بازدید از گوانتانامو تایید کرد 660زندانی از 40کشور که به 17زبان تکلم می کنند در آنجا اسیرند.
صلیب سرخ اعلام کرده که تاکنون به تبادل 85هزار نامه بین زندانیان و خانواده هایشان مبادرت کرده است. صلیب سرخ می افزاید دولت امریکا از این که چنین زندانیانی را در وضعیت اسرای جنگی قلمداد کند، امتناع می ورزد. در مقابل مقامات امریکا می گویند رفتارشان با بازداشت شدگان مطابق کنوانسیون ژنو با رعایت اصول انسانی ، تناسب و ضرورت های نظامی بوده است.
ماده 3کنوانسیون ژنو حق و صلاحیت کمیته بین المللی صلیب سرخ را درخصوص سوال و تحقیق از افراد زندانی و دسترسی به آنها به هنگام منازعه مسلحانه داخلی به رسمیت می شناسد.
بعلاوه کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد و پارلمان اروپا بر نقض شدید حقوق بشر در گوانتانامو صحه گذاردند و همراه کوفی عنان با انتقاد از شیوه رفتار با زندانیان خواستار تعطیلی زندان گوانتانامو شدند ؛ همچنین کمیسیون سابق حقوق بشر سازمان ملل متحد با انتشار گزارش 54صفحه ای ، به انتقاد از روند محاکمه زندانیان گوانتانامو خارج از قواعد معاهدات بین المللی حقوق بشر پرداخت.
انتقادها و گزارش های این نهادهای معتبر بین المللی حاکی از آن است که مقامات قضایی و اجرایی امریکا در مبارزه با تروریسم بین الملل برای کنوانسیون های ژنو درخصوص شیوه رفتار با زندانیان و قطعنامه های مجمع عمومی و شورای امنیت درخصوص منع شکنجه و رفتار تحقیرآمیز ارزش و احترامی قائل نیستند.
3- وزارت امور خارجه امریکا با انتشار گزارش های سالانه به انتقاد از وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران می پردازد. وضعیت اسفبار زندانیان گوانتانامو می تواند فرصت مغتنمی برای پاسخ به انتقادهای حقوق بشری امریکا از ایران باشد. استفاده از این فرصت و فرصتهای مشابه همچون اتفاقات زندان ابوغریب ، قالب و زمان مناسب خود را طلب می کند که امید است دولت جمهوری اسلامی ایران در قالب سازمان کنفرانس اسلامی همراه دیگر کشورهای اسلامی به انجام آن مبادرت ورزیده ، کاستی های بسیار کشوری که خود را منادی دفاع از حقوق بشر می داند، در چارچوبی رسمی و دارای پشتیبانی از سوی دیگر کشورها به اطلاع جامعه جهانی برساند.

بهانه ای برای نقض حقوق اولیه انسانی زندان گوانتانامو خطری برای آزادی های بنیادین حقوق بشر است. امروزه وجدان آگاه و بیدار محافل حقوقی و قضایی جهان ، دولت بوش را مسوول اعمال شکنجه این زندانیان می دانند. امروزه مسوولیت قطعی دولت امریکا در قبال جبران خسارات وارد شده به نظم بین المللی حقوق بشر و هنجارهای حاکم بر آن محرز شده است. عبارت مبارزان دشمن و حذف اطلاق اسیران جنگی به زندانیان گوانتانامو، مرگ تدریجی کنوانسیون ژنو و قواعد عرفی در زمینه رعایت حقوق اسیران در درگیری های مسلحانه داخلی و بین المللی است ؛ بنابراین وقتی دولتهای تاثیرگذار در پویش های نظم حقوق بشری جهان به قواعد آن تن در ندهند نمی توان انتظام تداوم و قوام آنها را داشت. فرمان اجرایی وضعیت جنگ علیه تروریسم رئیس جمهور امریکا، فلسفه وجود زندان گوانتانامو و نگهداری طولانی مدت زندانیان را در آن توجیه می کند. این حکم در تناقض با قوانین دادرسی امریکا و صلاحیت جهانی دیگر کشورها در مبارزه با تروریسم بین الملل ازجمله شبکه القاعده است. همان طور که در بخش تحلیل هم اشاره شد، زندان گوانتانامو خارج از مرزهای ملی ایالات متحده و صلاحیت سرزمینی محاکم داخلی این کشور قرار دارد و از آنجا که همکاری دولتها در زمینه تعقیب ، تحقیق ، استرداد یا محاکمه تروریستی به صورت یک قاعده عرفی و الزامی درآمده ، در نتیجه امریکا در اوایل تاسیس زندان گوانتانامو خارج از این قاعده عرفی و الزامی عمل کرده است.