شراکت در خون‌شویی

ترامپ ابتدا در یک کنفرانس خبری گفت باید صبر کرد تا دید واقعیت ماجرا چیست و بعد زمانی که واقعیت ماجرا از سوی رسانه‌های ترکیه افشا شد، گفت اگر مقامات سعودی از این ماجرا اطلاع داشته باشند خیلی بد خواهد شد و «مجازات سختی» در انتظار آنها خواهد بود. با این حال ترامپ در سخنان دیگری گفت به‌دلیل این‌که عربستان بزرگترین مشتری سلاح‌های ماست نمی‌توانیم این کشور را تحریم کنیم. بعد برای لاپوشانی جنایت سعودی‌ها وزیر خارجه خود را به ریاض فرستاد و درنهایت وقتی سعودی‌ها با صدور اطلاعیه‌ای اعتراف به قتل خاشقجی در کنسولگری خود کردند، دونالد ترامپ نیز اعلام کرد این یک «گام اولیه خوب» است و مدعی شد «توضیح ریاض در این‌باره معتبر است!» آمریکا کشوری است که در جهان مدعی حمایت از حقوق بشر بوده و به همین بهانه تاکنون به بسیاری از کشورهای جهان حمله نظامی کرده یا دولت‌هایی را در معرض تحریم‌های سخت قرار داده است.

با این حال قتل فجیع خاشقجی نه‌تنها انگیزه‌ای برای تحریم عربستان از سوی دولت ترامپ نشد بلکه حتی وی به‌عنوان یک مدعی‌العموم به دفاع از عربستان برخاست.

هرچند روشن است که دولت ترامپ منافع مادی زیادی از داشتن ارتباط با عربستان سعودی داشته و دارد و این کشور را به صراحت «گاوی شیرده» معرفی کرده است اما برخی از تحلیلگران غربی می‌گویند این‌بار هدف ترامپ چیز دیگری بوده است. هدفی که باید آن را در یک کلمه خلاصه کرد: ایران!

نیاز ترامپ به عربستان

به گزارش فارس، «سیمون تیسدال»، تحلیلگر روزنامه گاردین در توضیح مواضع ترامپ در قبال پرونده قتل خاشقجی می‌نویسد: «درست است که روابط آمریکا و سعودی، روابطی مهم قلمداد می‌شود. این هم درست است که بخشی از مشاغل در آمریکا به قراردادهای تسلیحاتی وابسته است. شاید هم این‌که سعودی‌ها درست در روز ورود پمپئو به ریاض صد میلیون دلار به حساب دولت آمریکا واریز کردند روی ذهنیت ترامپ اثر گذاشته باشد. اما هیچ‌کدام از اینها نمی‌تواند به‌طور کامل روشن کند چرا ترامپ به‌دنبال تبرئه رژیم سعودی و بن سلمان است.» وی در ادامه به انگیزه‌های ترامپ پرداخته و می‌نویسد: «ترامپ این را فهمید راهبردی که از مدت‌ها قبل برای مقابله با ایران طراحی کرده -و بر احیای تحریم‌های جامع و فلج‌کننده علیه ایران از ۵ نوامبر استوار است -نمی‌تواند بدون حمایت سعودی‌ها موثر واقع شود. موفقیت این طرح، که بسیاری از تحلیلگران آن رادر راستای تلاش برای براندازی نظام ایران می‌دانند وابسته به تزریق نفت اضافی از سوی عربستان سعودی برای جبران کمبود پیش‌بینی ‌شده نفت است. در صورتی که این اقدام انجام نشود حاصل آن وقوع یک شوک بزرگ نفتی در دنیا خواهد بود که قیمت‌ها را به سرعت افزایش خواهد داد و آثار منفی گسترده‌ای بر بازارها و مبادلات جهانی خواهد داشت.» تیسدال می‌افزاید: «ایران، دلیلی است که باعث می‌شود ترامپ از ابزارهای تنبیهی خود [علیه عربستان سعودی] در پرونده خاشقچی استفاده نکند.»

با این حال روزنامه نیویورک تایمز نوشت: ترامپ گفته است پاسخ در خور به این ماجرا خواهد داد. با این ماجرایی که اتفاق افتاده است، نه تنها روابط واشنگتن- ریاض در معرض خطری جدی قرار می‌گیرد؛ بلکه اینک همه اعتبار و مقبولیت رئیس‌جمهور آمریکا در گرو تصمیم‌گیری‌اش در این ماجراست. ترامپ، رئیس‌جمهوری است که اصولا میانه‌اش با سلاطین و خودکامگان در سطح جهان خوب است. اما ما می‌گوییم برخلاف نقطه نظر ترامپ، این حادثه، فی‌نفسه یک جنایت علیه کشور آمریکاست. خاشقچی ساکن آمریکا بود. ستون‌نویس «واشنگتن پست» بود. مسلم است که انتقادهای او از حاکم بالفعل عربستان، علت اصلی کشته شدنش بود. این انتقادها، چهره پروژه اصلاحات جاری عربستان که بن سلمان بشدت مبلغ آن در واشنگتن بود را مکدر می‌کرد. آیا همین یک واقعیت کافی نیست تا رئیس‌جمهور آمریکا خشم خود را به سعودی‌ها نشان بدهد؟

عذر بدتر از گناه

بامداد دیروز دولت عربستان سعودی با صدور بیانیه‌ای به‌صورت رسمی قتل جمال خاشقجی در کنسولگری این کشور در ریاض را تایید و آن را به درگیری‌های لفظی بین ماموران خاطی و او قلمداد کرد و گفت دادگاهی در ریاض تشکیل شده تا به این پرونده رسیدگی کامل شود.

اما بسیاری از ناظران و تحلیلگران این بیانیه را عذر بدتر از گناه توصیف کرده و به توجیهاتی کودکانه شبیه دانستند. به گفته آنها هنوز ابهامات زیادی در مورد قتل خاشقجی وجود دارد که باید برطرف شود. زیرا در روایت سعودی، هیچ توضیحی برای بسیاری از جزئیات مفصلی که رسانه‌های ترکیه و آمریکا درباره قتل خاشقجی افشا کرده بودند، ارائه نشده؛ مثلاً اشاره‌ای به سرنوشت جسد خاشقجی که به گواه منابع متعدد تکه‌تکه شده، نشده است. دومین ابهام در عدم توضیح پیرامون ورود 15 نفر، از جمله یک متخصص برای جداکردن اعضای بدن پیش از ورود روزنامه‌نگار سعودی به ساختمان کنسولگری است.

عربستان برای رد گم کردن اعلام کرد 18 نفر از مقامات امنیتی این کشور را به دلیل ارتباط با قتل خاشقجی برکنار کرده است.اما این برکناری‌ها نیز تاکنون نتوانسته است افکار عمومی را نسبت به غیرعمدی بودن قتل خاشقجی یا بی‌اطلاعی مقامات رده بالای این کشور از آن قانع کند.

آخرین مصاحبه خاشقجی

جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار مقتول عربستانی در مصاحبه‌ای منتشر نشده با نیوزویک گفته بود: محمد بن سلمان یک اصلاح‌طلب وهابی است نه اصلاح‌طلب اسلامی. این اهمیت دارد و شما باید بین این دو تفاوت قائل شوید. وهابیت برخلاف اسلام مخالف گوناگونی است. او از درون یک رهبر قبیله‌ای اُمُل است. سیستم قضایی کویت بسیار پیشرفته‌تر و شفاف‌تر از سیستم قضایی عربستان است. احساس می‌کنم او با این‌که مایل است از ماحصل مدرنیته جهان اول و سیلیکون ولی و سینماها و دیگر چیزها لذت ببرد، همزمان دلش می‌خواهد همانند پدر بزرگش بر عربستان حکمرانی کند.

رحیم محمدی

بین‌الملل