صحت سالمندی

با دکتر زهرا وهابی، متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب و رئیس بخش طب سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران به گفت‌وگو نشسته‌ایم تا با راه و رسم سالمندی سالم آشنا شویم.

خیلی‌ها همچنان نمی‌دانند سالمند به چه کسی می‌گویند‌. یعنی این‌که آیا سالمندی صرفا به افزایش سن مثلا از ۷۰سالگی به بعد باز‌می‌گردد یا به فاکتورهای فیزیکی و روانی خاصی مربوط می‌شود‌؟ در پاسخ باید گفت سالمندی قسمت انتهایی زندگی تعریف می‌شود که طی آن تغییرات بازسازی بدن متوقف می‌شود و بافت‌های بدن به سمت فرسودگی و از کار افتادگی پیش می‌روند‌. سنین بالای 65 سال در جوامع توسعه‌یافته، دوران سالمندی تلقی می‌شود، اما این تعریف در کشورهای در حال توسعه لزوما مصداق پیدا نمی‌کند و حتی در سنین پایین‌تر نیز تغییرات فیزیکی که نشان‌دهنده سالمندی هستند، اتفاق می‌افتد. پس لزوما سن تقویمی نمی‌تواند نماد سالمندی باشد.

محدودیت‌هایی با مهر سالمندی

بازنشستگی، کاهش میزان توانمندی در انجام کارها و معاشرت در فعالیت‌های اجتماعی و در واقع کمرنگ شدن نقش اجتماعی فرد در جامعه در بروز سالمندی موثر است . بی‌شک ورود به محدوده سالمندی از 65 سالگی آغاز می‌شود، اما سازمان بهداشت جهانی 65 تا 75 سال را دوره جوان سالمندی تا 85 را دوران میانسالی سالمندی و از 85 به بالا را دوران پیری سالمندی می‌نامد. بی‌شک در این دوران خطراتی که سالمند را تهدید می‌کند بسیار شکننده است. اگر سالمند خود را از نظر فعالیت فیریکی در مسیر سلامت ( با رعایت تغذیه سالم، تحرک مناسب با سن خود، مراقبت از بیماری‌های خاص دوران سالمندی و حضور در جامعه) قرار دهد کمتر به دیگران وابستگی خواهد داشت و این مساله به کاهش محدودیت‌های دوران سالمندی کمک خواهد کرد.

پیری به شما نمی‌آید!

مشارکت در کارهای اجتماعی مثل فعالیت در کارهای خیریه و ارتباط داشتن با افراد مختلف، کمک می‌کند تا سالمند فعال‌تر باشد و سن تقویمی‌اش را عقب بزند. سالمندانی که بعد از باز‌نشستگی، خود را با انجام کارهای دستی، باغبانی، کارهای خیریه یا کارهای اجتماعی مشغول می‌کنند، کیفیت زندگی‌شان بهبود چشمگیری می‌یابد‌. البته باید بسترهای شهری نیز برای حضور سالمندان در جامعه فراهم شود، مثلا سهولت استفاده از وسایل حمل و نقل شهری برای سالمندان مورد توجه قرار بگیرید.

تن‌پوش بر بدن سالمند

ابتدا آن‌که باید تعریف درستی از تغذیه برای سالمندان بشود، چرا که این دسته از افراد با محدودیت‌های خاصی ناشی از دیابت و فشار خون روبه‌رو هستند‌. پس باید ارزیابی حجم پروتئین مورد نیاز برایشان صورت بگیرد تا با تحلیل شدید بافت عضلانی روبه‌رو نشوند.

وضعیت روحی افراد سالمند نیز باید مورد توجه جدی باشد‌. سالمندان معمولا در معرض افسردگی بعد از بازنشستگی یا به دنبال
دور شدن بچه‌ها، از دست دادن شریک زندگی و این‌که نقش قبلی را در زندگی ندارند، هستند‌. پس باید با تمهیداتی از افسردگی و انزوای خود جلوگیری کنند. یکی از راه‌های خروج از افسردگی داشتن شریک زندگی است‌. همچنین ایمان به خدا و تقویت زندگی معنوی می‌تواند در کاهش حس افسردگی و اضطراب سالمندان موثر باشد‌. از طرف دیگر، حمایت‌های بهداشتی و بازنشستگی مناسب و نیز تغییراتی در ساختار قانونی و شهری در بهبود کیفی سالمندان بسیار موثر است .

شناخت بیماری‌های سالمندی

بیماری‌های عروقی قلب و مغز در راس حوادث و مرگ در دوران سالمندی قرار دارند.

پیر شدن احتمال بروز سرطان‌های نواحی مختلف بویژه در سیستم گوارش و ریه را بیشتر می‌کند .

احتمال بروز پوکی استخوان و آرتروز مفاصل نیز با پا گذاشتن به دوران سالمندی، بیشتر می‌شود.

ابتلا به عفونت‌ها نیز به‌دلیل ضعف سیستم ایمنی‌شان و ابتلا به آنفلوآنزا و عفونت سیستم تنفسی در سالمندان بیشتر است .

ریسک سقوط و زمین خوردن سالمند نیز بیشتر است که احتمال شکستگی لگن و زانو وابستگی به ویلچر را در سالمندان زیاد می‌کند.

کمبود ویتامین‌ها نیز باید در سالمندان مورد توجه جدی قرار بگیرد.

از آنجا که سالمندان وزن‌شان بالا می‌رود و عضلات مشکل پیدا می‌کند، چرخه خواب و بیداری در سالمندان تغییر می‌یابد و خوابشان سبک‌تر شده و دچار اختلالات خواب می‌شوند.

تغییرات سیستم شنوایی یا پیرگوشی نیز با غربالگری‌های بموقع باید در سالمندان مورد توجه قرار بگیرد تا از گوشه‌گیری و انزوای آنان پیشگیری شود.

آب مروارید نیز بر اثر افزایش سن اتفاق می‌افتد که با تشخیص زودهنگام و عمل جراحی و استفاده عینک، محدودیت کمتری در سالمندان ایجاد خواهد کرد.

بروز تغییراتی در مغز و اختلالات شناختی از بیماری‌ها و محدودیت‌های جدی دوران سالمندی است‌. بی‌شک، تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض آن باعث می‌شود تا سالمند در جامعه فعال‌تر بماند.

پونه شیرازی

دانش و سلامت