شعری بر گوری

اشعاری که گاهی اشکتان را در می‌آورد و به دل می‌نشیند و گاهی آنقدر عجیب است که تنها باعث خنده می‌شود، شعرهایی که با واژگانی عاریتی جایگزین نمونه اصلی خود شده و مواردی مثل «اینجا برای از تو نوشتن «فضا» کم است» و... را شکل داده‌اند. اما این شعرها از کجا می‌آیند؟ با چه ملاک و معیاری انتخاب می‌شوند و روی این سنگ‌ها نقش می‌بندند؟ همه اینها و ده‌ها سوال دیگر از مواردی بود که باعث شد برای جویا شدن از آن سراغ تولیدکننده‌های این عرصه برویم.

مهـــــــــــــــــدی حموله، مجـــــــــــــــــری کار یکی ازعرضه‌کننده‌های سنگ مزار که به گفته خودش بیشتر از 18 سال است در این حوزه مشغول است، درباره اشعاری که برای درج روی سنگ قبرها وجود دارد، به جام‌جم گفت: این شعر‌ها از کتاب‌های مختلفی گلچین شده‌اند و ما در طول هر سال سعی کردیم با جمع‌آوری جالب‌ترین آنها این مجموعه را تکمیل و به روز کنیم. به طور کلی این اشعار شامل آثار مختلفی از افراد معروف مثل حافظ، سعدی و مولانا گرفته تا شعرای امروزی و ترانه‌های مطرح هستند، در اصل همه جور شعری برای این منظور وجود دارد و اصلا شاعر و کسی را که متخصص این موضوع باشد، نداریم.

هر چه مشتری بگوید

او همچنین درباره تغییر شعرها و خلق آثار عجیب و غریبی که روی سنگ مزارها نقش می‌بندند هم می‌گوید: زمانی که مشتری می‌آید گاهی از ما می‌خواهد که اسم پدر، مادر یا فرد متوفی را جایگزین عنوانی که در شعر است کنیم، به همین دلیل شعرها گاهی دستخوش تغییر می‌شوند. حتی بعضی‌ها با وجود آن که می‌گوییم غلط است، اما کلمات دیگر شعر را هم تغییر می‌دهند و چاره‌ای نداریم جز این که همان شکلی را که مشتری می‌خواهد، بنویسیم. در این بین هر کس از شعری خوشش می‌آید، یکی ترانه‌ای خارجی را می‌پسندد و دیگری از شعرهای قدیمی که وجود دارد استقبال می‌کند، در هر حال ما در این میان تنها مجری هستیم.

طبق صحبت‌های این عرضه‌کننده، نظارت خاص و روشنی روی سنگ‌های تولیدی وجود ندارد؛ او در این باره خاطرنشان کرد: در طول این سال‌ها خودمان به مواردی رسیده‌ایم که آنها را اغلب لحاظ می‌کنیم، مثلا گاهی اسم ائمه را حذف می‌کنیم تا مدام زیر پا نباشد یا موارد دیگری از این نوع که هر کسی به گونه‌ای آن را در نظر می‌گیرد.

ما هم مثل مرده‌شورها هستیم!

در ادامه یکی دیگر از عرضه‌کننده‌های سنگ مزار درباره شعرهایی که دارند، به کتاب‌هایی اشاره کرد که در انقلاب و برخی از کتابفروشی‌های قدیمی با عناوینی مثل شعرهایی برای سنگ مزار و... وجود دارند؛ آثاری که اغلب در این صنف دست به دست می‌چرخند و طبق درخواست متقاضی روی سنگ‌ها حک می‌شوند.

او هم مشتری را عامل تعیین‌کننده شکل و محتوای نهایی شعر خواند و گفت: زمانی که خود مشتری از ما می‌خواهد فلان جایگزینی و تغییر روی شعر انجام شود، دیگر کاری نمی‌شود کرد و حتی گاهی وقتی می‌گوییم این مفهوم مناسب نیست، جواب می‌دهند که به شما ارتباطی ندارد. در واقع ما هم مثل مرده‌شورها که فرقی نمی‌کند چه کسی را می‌شورند و تنها کارشان را انجام می‌دهند، هستیم. برای ما هم دیگر تفاوتی ندارد که در نهایت آن شعر چطور از آب درآید، چرا که باید با مشتری به هر صورتی همراه شویم.

این اوضاع و احوال اشعار موجود روی سنگ‌هایی است که هر روز تعداد آنها بیشتر می‌شود، پاسخ این سوال با شما مشتری مداری به هر قیمتی یا حفظ حداقلی دنیای شاعرها؟

فاطمه شهدوست

فرهنگ و هنر