شرح شب‌های شهر

این نظر حجت نظری، عضو شورای شهر تهران درباره شب‌های این کلانشهر است که سال گذشته در نشستی مطبوعاتی آن را مطرح کرد. نظری در این نشست گفت در شرایطی که ساکنان تهران در طول روز با استرس‌های متعددی روبه‌رو هستند، می‌توان با برگزاری برنامه‌های مفرح در نقاط مشخصی از شهر، سطح نشاط اجتماعی شهروندان را ارتقا داد.

صحبت‌هایی از این نوع، در ماه‌های گذشته از زبان برخی دیگر از اعضای شورای شهر و مسئولان شهرداری تهران نیز شنیده شده است. از جمله این مسئولان می‌توان به ولی‌ا... شجاع‌پوریان، معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری اشاره کرد که خرداد امسال در گفت‌وگو با رسانه‌ها تاکید داشت گسترش پاتوق‌های شبانه در شهر می‌تواند به رونق اشتغال، تقویت گردشگری، افزایش امنیت و فراهم شدن بستر گفت‌وگو در میان شهروندان منجر شود.

صحبت‌های این مدیران شهری البته در مرحله تبادل نظر باقی نماند و از 13 مرداد امسال با حمایت کمیته فرهنگی و گردشگری شورای شهر به اجرای طرح «حیات شبانه شهر» به صورت آزمایشی از سوی معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران منجر شد. در این طرح که در مجاورت باغ موزه دفاع مقدس برگزار می‌شود و قرار است تا 15 شهریور ادامه پیدا کند، تعدادی کافه سیار کنار ورودی موزه مستقر شده‌اند و برای شهروندان غذا و نوشیدنی عرضه می‌کنند. مسئولان شهرداری گفته‌اند که در صورت موفقیت این طرح آزمایشی، قرار است با جانمایی نقاط دیگری از پایتخت، طرح «حیات شبانه شهر» را به همه مناطق تهران گسترش دهند و در دیگر ایام سال نیز آن را برگزار کنند.

اجرای این طرح و اصولا برگزاری هر برنامه اجتماعی دیگر در کلانشهرها، بخصوص در این روزها که مردم تحت فشارهای روانی ناشی از اوضاع نابسامان اقتصادی قرار گرفته‌اند، می‌‎تواند به ارتقای سطح نشاط اجتماعی شهروندان کمک کند. البته به این شرط که در اجرای این برنامه‌ها، چارچوب‌های فرهنگی جامعه در نظر گرفته شود و مسئولان برگزارکننده صرفا به الگوبرداری از برنامه‌های غربی مشابه نپردازند. همچنین باید در نظر داشت که اگر این‌گونه طرح‌ها، بدون مشورت با کارشناسان اجتماعی و جلب نظر نهادهای امنیتی برگزار شود، می‌تواند آسیب‌زا باشد؛ چراکه جمع کردن تعداد زیادی از مردم در طول شب، اگر بدون برنامه‌ریزی مدونی صورت گیرد، احتمال افزایش آسیب‌های اجتماعی و تهدیدهای امنیتی در کلانشهرها را در پی خواهد داشت.

رنگ شادی بر پیکر شهر

«شادی به معنای رضایت از زندگی است که ابعاد ذهنی، عاطفی و اجتماعی دارد. بعد اجتماعی شادی را نشاط می‌نامند و اگر در یک جامعه، نشاط اجتماعی وجود داشته باشد، تعبیر جامعه شاد را برای آن به کار می‌برند.»

اینها را مجید صفاری‌نیا، روان‌شناس اجتماعی در گفت‌وگو با جام‌جم درباره طرح «حیات شبانه شهر» بیان می‌کند. او تاکید دارد که سطح شادکامی و نشاط اجتماعی در ایران بسیار پایین است و براساس گزارش‌های بین‌المللی، کشور ما در این زمینه در جایگاه 108 دنیا قرار دارد.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی همچنین برای اثبات پایین بودن سطح نشاط اجتماعی در ایران به آمار پزشکی‌قانونی درباره نزاع استناد می‌کند و می‌گوید: براساس آمارهای رسمی، سال گذشته بیش از
544 هزار نفر در سطح کشور در این زمینه به پزشکی‌قانونی مراجعه کرده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که در جامعه ما خشونت بالاست که نیاز است در آن، دریچه‌ای برای تخلیه هیجانات روحی مردم باز شود تا به وسیله آن، نشاط اجتماعی در میان شهروندان افزایش یابد.

براساس این صحبت‌ها، به نظر می‌رسد که مسئولان باید هرچه سریع‌تر راهکارهای مناسبی را برای افزایش نشاط در جامعه، بخصوص در کلانشهرها اجرا کنند. از مؤثرترین این راهکارها، می‌توان به برگزاری جشنواره‌های متنوع فرهنگی و هنری در سطح شهرهای بزرگ، کشیدن طرح‌های شاد در مناظر عمومی شهر و طراحی نورپردازی‌های جذاب در فضاهای شهری اشاره کرد.

در کنار این برنامه‌ها، می‌توان از گسترش استریت‌فودها نیز به عنوان یکی از راهکارهای افزایش نشاط اجتماعی یاد کرد. استریت‌فودها، خیابان‌هایی هستند که در آن غذاهای متنوع به صورت سیار تا پاسی از شب عرضه می‌شود. توسعه این خیابان‌ها، می‌تواند علاوه بر ارتقای سطح نشاط عمومی، به سود شهروندانی باشد که به هر علتی می‌خواهند بعد از نیمه‌شب برای صرف غذا به یک رستوران یا فست‌فود مراجعه کنند، ولی معمولا با درهای بسته این مراکز مواجه می‌شوند؛ چراکه اکنون عمده اغذیه‌فروشی‌های کلانشهرها بعد از ساعت 12 تعطیل هستند و از این ساعت به بعد، نمی‌توان جز در پایانه‌های مسافربری و بعضی مناطق حاشیه‌ای، مرکز عرضه غذایی پیدا کرد که تعطیل نباشد.

صفاری‌نیا نیز از این راهکارها که البته بعضی از آنها در طرح «حیات شبانه شهر» نیز مورد تاکید مسئولان برگزارکننده آن قرار گرفته است، برای ارتقای سطح نشاط اجتماعی استقبال می‌کند. او معتقد است اگر این برنامه‌ها در نقاط خاصی از کلانشهرها برگزار شود، به نحوی که تا صبح نیز ادامه داشته باشد، شب‌های شهرهای بزرگ ایران زنده و پویا خواهد شد و شهروندان آنها می‌توانند رنگ شادی و نشاط را در طول شب در شهرهای‌شان مشاهده کنند.

از این منظر، این روان‌شناس اجتماعی با کلیت طرح «حیات شبانه شهر» موافق است، اما تاکید دارد نمی‌توان چنین طرح‌هایی را بدون برنامه‌ریزی کارشناسی اجرا کرد، چون ممکن است برخی چالش‌های امنیتی و فرهنگی کلانشهرها، باعث شود اجرای این طرح‌ها به جای کمک به ارتقای سطح نشاط، به افزایش آسیب‌های اجتماعی دامن بزند.

حفظ امنیت، مهم‌ترین چالش

نگرانی‌های امنیتی مهم‌ترین چالش برگزاری چنین برنامه‌هایی در سطح شهرهای بزرگ ایران است؛ چراکه تجربه نشان می‌دهد برگزاری برخی برنامه‌های اجتماعی، بخصوص زمانی که چارچوب‌های فرهنگی در آنها رعایت نشده و دستگاه‌های امنیتی نیز هیچ نظارتی بر آنها نداشته‌اند، سبب ایجاد مشکلاتی در حوزه امنیت اخلاقی و عمومی در کلانشهرها شده است.

این مساله، نگرانی اصلی نهادهای انتظامی به‌ویژه پلیس درباره این‌گونه برنامه‌هاست. سخنگوی این نهاد نیز چندی پیش در گفت‌وگو با ایسنا همین موضع را درباره طرح «حیات شبانه شهر» اعلام کرد و گفت براساس تجربه‌های پلیس، آنها با اجرای غیرمسئولانه طرح‌های کارشناسی‌نشده موافق نیستند. سردار احمد نوریان البته تاکید کرد که ناجا از هر طرح مفید و مورد وفاق نهادهای حاکمیتی که در جهت ارتقای نشاط شهروندان باشد، استقبال می‌کند، اما او معتقد است درباره طرح حیات شبانه، تاکنون صرفا کلیاتی از سوی بعضی افراد زیرمجموعه مدیریت شهری در سطح رسانه‌ها مطرح شده و بنابراین پلیس نمی‌تواند بدون اطلاع از جزئیات اجرایی این طرح، درباره آن اظهار نظر کند.

معاون اجتماعی نیروی انتظامی همچنین از تصمیم‌گیری جزیره‌ای مدیران شهری برای اجرای این طرح انتقاد و بیان کرد که اجرای چنین طرح‌هایی بویژه در پایتخت نیاز به بررسی جامع دارد و نباید سازمان‌ها به‌تنهایی برای شهر، ساکنان آن و دیگر نهادها تصمیـــــــــم‌گیری کنند. او در توضیح بیشتر
در این باره گفت: اجرای طرحی مانند حیات شبانه تهران، بار مسئولیت‌های ویژه‌ای را در زمینه‌های ترافیکی و امنیتی بر دوش نیروی انتظامی قرار می‌دهد؛ بنابراین لازم است این طرح با تشکیل کارگروه مشترک، ارزیابی شود. نگرانی‌‎های امنیتی نیروی انتظامی در این زمینه قابل درک است، چراکه در بسیاری از کشورهای دنیا، حیات شبانه به شکلی انجام می‌شود که در نقطه مقابل معیارهای فرهنگی و قانونی کشور ما قرار دارد. اما علیرضا شریفی یزدی، جامعه‌شناس اعتقاد دارد با این که ممکن است ذهنیت برخی افراد در مجموعه‌های مدیریت شهری کلانشهرها، پیروی از الگوهای غربی برای احیای حیات شبانه باشد، اما زندگی شبانه می‌تواند بدون مخالفت با چارچوب‌های اعتقادی و خدشه وارد کردن به مسائل امنیتی نیز در شهرهای بزرگ کشور احیا شود.

این کارشناس البته شرط تحقق این موضوع را مشارکت همه نهادهای مسئول در این زمینه می‌داند و می‌گوید: نباید برای اجرای طرحی مانند حیات شبانه تهران، فقط یک نهاد تصمیم‌گیری کند، بلکه لازم است این طرح با تبادل نظر همه دستگاه‌های ذی‌ربط در زمینه آسیب‌های احتمالی و پیوست‌های فرهنگی آن مورد بررسی قرار گیرد و سپس با تعامل همه نهادهای مسئول، اجرا شود.

بنابراین می‌توان گفت اگر برنامه‌هایی مانند طرح «حیات شبانه شهر» با در نظر گرفتن موازین فرهنگی و اعتقادی جامعه و با توجه به نیازهای واقعی مردم برگزار شود، می‌تواند در ارتقای سطح نشاط عمومی و مطلوب کردن فضای شهری برای شهروندان مؤثر باشد. همچنین در این زمینه می‌توان از تجربه شب‌های ماه رمضان در سال‌های گذشته استفاده کرد که براساس تصمیم جمعی نهادهای حاکمیتی، در آن ایام بسیاری از مراکز تفریحی و خدماتی در کلانشهرها، بدون این که آسیب‌زا باشند تا نزدیک سحر باز بودند و به شهروندان ارائه خدمت می‌کردند.

محمدحسین خودکار

جامعه