ماجرای یک آهنگ 1400 ساله

هر چند بخشی از این قطعه موسیقایی به زبان عربی بود، اما فارغ از این‌که مخاطب متوجه معنی کلمات می‌شود یا نه، ریتم و ملودی اثر او را به سمت خود جلب می‌کرد. «کل صبح» توجه همه اقشار را به خود جلب کرد و علاوه بر مردم موزیسین‌ها و منتقدان را هم به تحسین واداشت. فرهاد فخرالدینی سازنده این موسیقی و البته خواننده‌اش صدیق تعریف برای کار سنگ تمام گذاشته بودند و البته اثر پیشینه و پژوهشی هم داشت و مثل بسیاری از کارهای امروزی یک شبه ساخته نشده بود.

فخرالدینی با هوشمندی خاصی که همواره در کارهایش داشته، این را دریافته بود که ساخت موسیقی برای سریالی که با نام امام علی(ع) گره‌خورده، در عین سادگی‌اش بسیار دشوار هم خواهد بود، مردم قطعات متعدد و مداحی‌های فراوان درباره حضرت امیر شنیده بودند و پیش‌زمینه‌ای در این باره داشتند، بنابراین آهنگساز باید موسیقی می‌ساخت که هم ساده و تاثیرگذار باشد و هم در بند تکرار آنچه در گذشته انجام شده، نیفتد و تازگی خود را حفظ کند.

موسیقیدان پژوهشگر

فخرالدینی برای تحقق این امر انتخاب بسیار جالبی انجام داده است. او، هم آهنگساز است و هم در تمام سال‌های فعالیت خود از پژوهش در عرصه موسیقی غافل نشده است، در آهنگسازی این سریال اما مخاطبان خود را حسابی غافلگیر کرد و دانسته‌هایش در این زمینه پیشینه موسیقی ایران را جدی‌تر ارائه کرد. او سراغ آثار عبدالقادر مراغه‌ای موسیقیدان برجسته قرن نهم هجری رفت و از میان آثارش کاری را انتخاب کرد که شد تیتراژ سریال امام علی(ع).

از آنجا که عبدالقادر این الحان را با حروف ابجد ثبت کرده بود، با توجه به گذشت قرن‌ها و منسوخ شدن این شیوه آوانگاری، دستیابی به نغمه اصلی این الحان نیازمند پژوهش و بررسی‌های دقیق بود، آنچنان که خود فخرالدینی بیان می‌کند رمزگشایی و کشف شعر و آهنگ قطعه‌ای موسیقی از عبدالقادر را که سال‌ها پژوهشگران خارجی و خودی روی آن کار کرده بودند، پس از نزدیک به ۳۰ سال به او رسید و او توانست این مهم را به انجام برساند.

روانی و ملودی و تنظیم زیبا و دلنشین فخرالدینی همراه با اجرای خوب صدیق تعریف، همه باعث شد این موسیقی یکی از ماندگارترین موسیقی‌های سریال‌های تلویزیونی در تاریخ ایران شود.

فخرالدینی در این باره می‌گوید: آهنگی که بنده برای بخشی از سریال «امام علی(ع)» ساختم مربوط به 1400 سال پیش است که عبدالقادر مراغه‌ای حدود ۶۰۰ سال پیش آن را با حروف ابجد در آثاری چون «مقاصد الحان» و «جامع الحان» تدوین کرده است. بنده پس از پژوهش‌های فراوانی که در این زمینه انجام دادم، تلاش کردم تا این آثار را در فضای موسیقایی امروز پیاده کنم و اعتقاد دارم این تنها نسخه اجرایی برگرفته از آثار مکتوب عبدالقادر مراغه‌ای است که به این صورت پیاده شده است.

مزد معنوی آهنگساز

او همچنین اظهار می‌کند: موسیقی سریال «امام علی (ع)» را به این سادگی ننوشتم. برای پلان به پلان سریال به معنا و مفهوم مطلق کلمه خودم را در محل حادثه قرار می‌دادم و این حس را با حس درونی خودم تلفیق می‌کردم تا بتوانم بر اساس این تکنیک بهترین نتیجه را دریافت کنم. شاید باور نکنید اما خوب خاطرم هست وقتی چنین حسی را برای آهنگسازی داشتم گویی خودم در صحنه اتفاق حضور داشتم موضوعی که حتی سینما هم قادر نیست آن را بیان کند، اما من با اتکا به این پشتوانه‌های معنوی نهایت تلاش خود را کردم که موسیقی این سریال برایم فضایی متفاوت چه به لحاظ ارکستر و ساز بندی و چه به جهات دیگر داشته باشد. به هر حال من سختی‌های زیادی در این سریال کشیدم، اما خوشبختانه وقتی دیدم اینچنین مورد اقبال مردم قرار گرفته مزد معنوی‌ام را گرفتم.

ماجرای 15 ساله یک اجرا

خواننده این قطعه هم صدیق تعریف است؛ یکی از چهره‌های برجسته موسیقی ایرانی که کارهای مهمی را در این عرصه انجام داده است. این خواننده معتقد است فخرالدینی این قطعه را به بهترین شکل بازآفرینی کرده و کارش بسیار خلاقانه و عمیق است و به همین دلیل هم مورد توجه قرار گرفته است.

او هم ماجرا را این‌طور روایت می‌کند که سال 60 در خانه هوشنگ ابتهاج دور هم جمع بودند که فخرالدینی «کل صبح» را با او تمرین می‌کند و به‌عنوان یک نمونه اثر قدیمی ایرانی بازسازی‌اش می‌کنند. آن را در قالب یک اثر حدودا 6 دقیقه‌ای در استودیو ضبط می‌کنند و کار می‌ماند نزد آقای فخرالدینی.

شاید باور نکنید حدود 15 سال به عنوان یک اثر بازسازی شده قدیمی از سوی او برای شاگردانش و دیگر موزیسین‌ها پخش می‌شود و برنامه خاصی هم برایش وجود نداشته است. تا این‌که فخرالدینی پیشنهاد ساخت موسیقی «امام علی (ع)» را می‌پذیرد و می‌رود سراغ همین قطعه زیبا. فضای خاص و سنگین و ملودی جذاب و متفاوت اثر آن را به گزینه‌ای خوب برای تیتراژ این سریال بدل می‌کند، گزینه‌ای که بالاخره می‌شود انتخاب نهایی و در اجرای دوباره اش بخش آوازی با عبارت «الا الحبیب الذی سخفت به» کار اضافه می‌شود و با این سریال پخش می‌شود.

از نکات جالب درباره این قطعه موسیقایی می‌توان به این اشاره کرد که اصل قطعه عمری حدود 1400 ساله دارد و 15 سال هم قبل از ساخت سریال نمونه‌های ابتدایی اش آماده بوده تا وقتش برسد و بشود تیتراژ سریالی که به نام بزرگمردی است که هر چند امام اول شیعیان است، اما مردمانی از سراسر جهان که فرصت آشنایی با او، عمل و اندیشه هایش را پیدا کرده‌اند، به بزرگی روحش معترف هستند.

زینب مرتضایی فرد

فرهنگ و هنر