قدر قلب خودت را بدان!

ویژگی‌های رحمت خدا در قرآن با صف‌ها متعددی آمده است؛ رحمت حق وسیع است؛ رحمت حق بر غضبش سبقت دارد؛ ما حق مایوس شدن از رحمت خدا را نداریم. جلوه رحمت حق در زمان و مکان‌های مختلف متفاوت است. این رحمت تمام و کمال در ماه رمضان بروز می‌یابد.در روایت داریم که اگر کسی نتوانست از این رحمت ویژه خداوند در ماه رمضان استفاده کند، منتظر باشد و مایوس نباشد. انتظار این افراد امروز در روز عرفه به سر می‌رسد.

عرفه از نظر جلوه حضرت حق اگر همسنگ ماه رمضان نباشد قطعا با فاصله بسیار کم از آن در رتبه بعدی است چون معصوم فرموده است اگر کسی نتوانست در ماه رمضان بار خودش را ببندد منتظر روز عرفه باشد. روز عرفه یکی از وعده‌هایی است که خدا داده است. امام صادق(ع) می‌فرماید هر دعایی در این روز مستجاب است اگر به خیر باشد. یعنی اگر دعای ما بر شر و ظلم نباشد، مستجاب می‌شود. کسی خدمت امام‌سجاد(ع) رسید. از او خواست آن حضرت عنایتی به او کند. امام فرمود این بی‌معرفتی است که در روز عرفه در خانه کسی غیر از خدا را بزنیم. حتی نوزادانی که در دنیا نیستند و پا به این دنیا نگذاشته‌اند و در رحم مادران خود هستند مشمول این رحمت می‌شوند. اعمال این روز در مفتاتیح وجود دارد.

زیارت امام حسین(ع) در روز عرفه که خاص است و نتایج خاصی هم دارد، از مهم‌ترین اعمال امروز است. معادله امام حسین(ع) در نظام خلقت جوری است که در همه جا ورود دارد و در همه مناسبت‌ها سهم دارد. او احیاگر دین است بنابراین در همه عرصه‌ها ورود دارد. باید شاکر این نعمات بود. دعای عرفه یک دعای توحیدی و شناخت است؛ دعای استغفار نیست.

ماهیت این دعا شناخت پروردگار است نه مناجات برای بخشش. این را هم بدانید که دعای عرفه منحصر به سیدالشهدا نیست. دعای مشهوری که همه نجوا می‌کنند، دعای عرفه منسوب به حضرت سیدالشهداست. اما غیر از ایشان سه معصوم دیگر هم دعایی برای این روز دارند. سه دعای عرفه به امام سجاد(ع) نسبت داده شده است.

امام صادق(ع) و امام کاظم (ع) هم به ترتیب سه و یک دعا در روز عرفه به آنها نسبت داده شده است. اگر بخواهیم به شناختی از خدا برسیم این دعاهای عرفه را در طول سال مطالعه کنیم. این دعاها در کتاب اقبال الاعمال وجود دارد. مضمون دعای عرفه راهی برای شناخت خداست.

شکر از خداوند متوقف بر شناخت ما از اوست. بنابراین شناخت خدا لازم است. شناخت خداوند به یکی از انحا برای همه ممکن است؛ منتها کفی دارد و سقفی. سقف این شناخت در کنار ملائک قرار گرفتن است. این شناخت، شهودی و یافتنی است و از درون است. بافتنی و از بیرون نیست. حضرت سیدالشهدا در دعای عرفه مسیرهایی برای شناخت خدا به ما معرفی می‌کند. یکی از راه‌های شناخت خدا، خود خداست. یکی از مصادیق هدایت، هدایت به شناخت و معرفت خداست. باید از خودش خواست نه این‌که برویم دنبال برهان علیت و امثالهم! خودش گفته است که هدایت بر عهده ماست. این هدایت از ناحیه خدا دو راه دارد: راه اول این است که هر کسی در راه خدا مجاهدت کند، خدا راه‌های هدایت را به او نشان می‌دهد. هدایت دست خداست، اما بنده خدا هم باید کاری بکند. بنده خدا باید مجاهدت کند.

از تو حرکت از خدا برکت. خداوند انسان را یک موجود شگفت‌انگیز خلق کرده است. بُعدی را در او قرار داده به نام بُعد قلب. قلب مومن این ظرفیت شناخت را دارد. در روایت داریم که قلب حریم حضرت حق است، اما نه هر قلبی؛ قلب مومن این خاصیت را دارد. حضرت امیر (ع) فرموده که قلب‌های بندگان پاک، موضع نظر الهی است.

برای این کار لازم است انسان مجاهدت کند. پس باید قدر قلب‌هایمان را بدانیم. شکل دومی که می‌تواند خدا ما را به شناخت خودش هدایت کند، دعاست. یک راه شناخت خدا به عهده خدا این است که ما مجاهدت کنیم و راه دومش این است که از خدا بخواهیم و دعا کنیم. حضرت امیر(ع) می‌فرماید من را به نور عزتت ملحق کن که صاحب شناخت نسبت به تو شوم و از غیر تو جدا شده و از تو ترسان شوم. این یعنی دعا کردن یکی از راه‌های شناخت خداست. اکثر دعاهای ما وجه مادی دارد به آنها مربوط می‌شود این‌که از نظر مالی نیازمند نباشیم و تحصیلات مناسبی داشته باشیم و زندگی خوبی. از خدا نمی‌خواهیم به ما عقل و شعور و ایمان بدهد. از دیگر راه‌های شناخت خدا، شناخت خودمان است. در دعای عرفه این مساله زیاد است.

سیدالشهدا در دعای عرفه ضمن معرفی خودش، خودش را می‌شکند. این خود شکستن، ارزش و بها دارد. آدم باید به خودش نهیب بزند که طلبکار خدا نیست بلکه باید ترسان از خدا باشد. امام‌صادق(ع) ضمن روایتی با اشاره به یک اتفاق می‌فرماید نمی‌خواهد گریه کنی و از خدا طلب داشته باشی، بخند ولی از خدا ترسان باش. دچار عُجب نشو! شکستن نفس از افضل عبادات محسوب می‌شود. دعای عرفه این دو نحوه شکستن خود و در ادامه شناخت خدا را با هم دارد. توصیه می‌کنم که این دعا را حتما در این روز بخوانید.