تجربه زندگی در جنگل عمودی

شرکت‌های فعال در حوزه تولید سقف‌های سبز در زمینه معماری زنده پیشرفت‌های بسیاری داشته‌اند. تا جایی که توانسته‌اند مرز بین اجسام ارگانیک و غیرارگانیک- گیاهان و تخته‌های چندلا، سیمان و بتون- را بسیار کمرنگ کنند. یکی از ابزارهای معماری زنده، فناوری گیاهی است و شامل سقف‌های سبز و باغ‌های عمودی می‌شود. سقف‌های سبز به جای پوشش‌های دیگر سقف‌مانند آسفالت یا پوشش‌های سفالی سقف‌های شیروانی قرار می‌گیرد یا همزمان با آنها به‌کار گرفته می‌شود. این نوع پوشش سقف، موجب زیبایی بناها می‌شود و تقریبا در تمام دنیا، آن را شیوه‌ای جذاب و مطلوب می‌دانند. اما سقف‌‌های سبز فواید مهم‌تری نسبت به صرفا زیبایی دارند. به طور مثال، گیاهان باعث ریزش ملایم‌تر آب باران به سطح خیابان می‌شود و از احتمال سیل‌های کوچکی که در خیابان‌ها به‌راه می‌افتند می‌کاهد.

سقف‌های سبز چطور کار می‌کنند؟

سقف سبز زمانی که هوا بسیار گرم و دما بالاست، می‌تواند موجب خنکی ساختمان شود. سقف‌های فعلی بیشتر سیاه بوده و از موادی ساخته شده‌اند که حرارت را در خود نگه می‌دارند. در نتیجه اشعه‌های نور خورشید براحتی جذب این مواد شده و حرارت تولید شده به درون ساختمان نفوذ می‌کند. اما گیاهان موجود در سقف‌های سبز، نور خورشید را برای مصرف به خود جذب می‌کنند. بنابراین با جایگزینی پوشش سقف همیشگی با نوع زنده آن، ساکنان ساختمان‌ها از حرارت خورشیدی در امان خواهند بود. در ضمن سقف سبز می‌تواند لایه سقف ساختمان را از صدمات هوای بد و همچنین تشعشعات فرابنفش خورشید حفظ کند. بنا به گفته مهندسان ساخت و ساز که در زمینه معماری زنده فعال هستند، با جایگزین کردن سقف‌های سیاه با سقف سبز، نه‌تنها می‌توانیم براحتی منبع حرارت را حذف کنیم، بلکه به منبعی خنک‌کننده دست می‌یابیم. این موضوع، بویژه در شهرها و حومه‌های شهر که عوارض ناشی از گرما را تحمل می‌کنند، بسیار مهم است. در واقع ساخت کیلومترها جاده و پیاده‌رو و وجود تعداد اندکی درخت در برابر انبوه ساختمان‌هایی که حرارت را به خود جذب می‌کنند باعث می‌شود شهرها بسیار گرم‌تر از مناطق روستایی باشند. این پدیده اصطلاحا جزیره گرمایی شهری نام دارد. اختلاف دما به طور معمول در شب بیشتر از روز است. اثر جزیره گرمایی شهرهایی که پرجمعیت هستند و پوشش گیاهی آنها به دلیل توسعه شهری کم می‌شود، به مراتب بیشتر دیده می‌شود.

مزایای استفاده از فناوری سقف سبز

زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها، ریل‌های قطار و حتی پل‌ها تحت تاثیر گرما و حرارت بالای تابستان قرار می‌گیرند. گرمای زیاد، سلامت انسان را هم به خطر می‌اندازد. تحقیقات نشان داده گرمای زیاد خطر بروز حملات قلبی، کم آبی بدن، گرمازدگی و مرگ را بالا می‌برد. بویژه گروه‌های حساس، از جمله کودکان، افراد کهنسال و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن بیشتر در معرض خطر هستند و البته کسانی که نمی‌توانند وضعیت تسهیلاتی مانند تهویه هوا را هم تحمل کنند. به همین دلیل پایین آوردن حرارت شهرها تا حد توان از اهمیت بسیاری برخوردار است.

سقف‌های سبز فواید بسیاری با خود به همراه دارند، اما ایجاد آنها هزینه‌بر و گران‌قیمت است و البته مراقبت از آنها نیز همیشه آسان نیست. نوعی پوشش سبز به نام سقف سبز گسترده متداول است که سبک و به صورت کم‌ارتفاع و با ضخامت کم ایجاد می‌شود. این نوع سقف فقط شامل یک یا دو نوع گیاه شبیه هم است و در آن محیط کاشت کم عمق ایجاد می‌شود. بنابر تحقیقی که کانادایی‌ها انجام داده‌اند این نوع سقف می‌تواند از نیاز به انرژی برای خنک‌سازی ساختمان تا ۷۵ درصد بکاهد. نوعی سقف سبز دیگر به نام سیستم متمرکز نیز وجود دارد که انواع مختلفی از گیاهان را تشکیل داده و شبیه یک پارک طراحی می‌شود. این نوع بام سنگین‌تر است و البته گران‌تر تمام می‌شود. سیستم‌های دیگری همچون جعبه گیاه و ترکیبی وجود دارد. در سیستم جعبه گیاه، گیاهان در جعبه‌های مخصوصی کاشته می‌شوند و به صورت یک لایه پیوسته روی سقف قرار می‌گیرند. این نوع سیستم برای ساختمان‌‌های مسکونی مناسب‌‌تر است. نوع ترکیبی آن هم شامل سیستم‌های گسترده و متمرکز است.

چند روش ابتکاری دیگر

البته روش‌های خنک‌کننده دیگری که ارزان‌قیمت هم باشند در بازار وجود دارد. مثلا به جای کاشت گیاه روی سقف، بسیاری از افراد سقف خانه‌هایشان را با رنگ سفید نقاشی می‌کنند. در جریان تحقیقی در سال ۲۰۱۴ مشخص شد سقف‌های سفید، نور خورشید را به جای جذب، منعکس می‌کنند و از این نظر حتی می‌توانند بهتر از سقف‌های سبز باشند. اما از آنجا که سقف سبز می‌تواند آب را بخوبی در خود حفظ کند از سقف‌های سفید بهتر است. بااین‌حال رنگ کردن سقف در بیشتر شهرهای دنیا در حال گسترش است. برای مثال در لس‌آنجلس قرار است تا دو دهه آینده به وسیله نقاشی خیابان‌ها با رنگ خاکستری روشن، از اثر جزیره گرمایی شهری تا ۳ درجه بکاهند.

علاوه بر این بسیاری از شهرها روی احیای سایه‌بان‌های گیاهی متمرکز شده‌اند. شهرهایی که پوشش گیاهی‌شان را بازسازی کرده‌اند، توانسته‌اند از اثر جزیره گرمایی منطقه زندگی‌شان تا حد زیادی بکاهند. گیاهان با وجود انرژی خورشید رشد می‌کنند و سایه آنها جلوی نفوذ اشعه‌های خورشید به زمین را می‌گیرد. به همین دلیل گیاهان روی سقف سبز یک ساختمان، باعث ایجاد فرآیند تبخیر- تعریق می‌شوند. وقتی دما افزایش می‌یابد، برگ‌ها دچار تعریق شده - به عبارتی عرق می‌کنند و به این ترتیب گیاه خنک می‌شود. این وضعیت باعث منحرف کردن انرژی خورشید می‌شود و بخار آب را به هوا می‌فرستد و به این ترتیب اثر خنک‌کننده‌ای از خود به جا می‌گذارد. وجود درختان و سایه‌ای که ایجاد می‌کنند، می‌تواند دمای شهرها در تابستان را از ۲ تا ۹ درجه خنک‌تر کند. در واقع برخی محققان معتقدند به طور کل باید وجود سقف‌های تیره را ممنوع کرد و دولت، مردم را به رنگ کردن سقف‌های خانه‌شان به رنگ‌های روشن یا بهتر از همه ایجاد سقف سبز تشویق کند.

منبع: popsci.com

نادیا زکالوند

جام‌جم