عطر گلاب و صلوات

درهای ضریح باز می‌شوند

آیین غبارروبی از فضای داخل ضریح رضوی که اصطلاحا مضجع نامیده می‌شود سالی چند مرتبه برگزار می‌شود. سابقه این آیین به دوران صفویه باز می‌گردد. طبعا توقع ندارید که این کار در برابر انبوه جمعیتی انجام شود که مشتاقانه برای زیارت امام هشتم از راه‌های دور و نزدیک به مشهد آمده‌اند و اطراف ضریح به زیارت مشغولند. برای این کار مقدمتا باید اطراف ضریح را خلوت و برای چند ساعتی از حضور زائران جلوگیری کرد. در ادامه در ضریح باز می‌شود. معمول این بوده که بعضی از علما و روحانیون همراه تعدادی از خدام، نذوراتی را که زائران به داخل ضریح انداخته‌اند جمع‌آوری می‌کنند. توی این نذورات هم هر چیزی که شایسته هدیه به آستان رضوی باشد پیدا می‌شود از پول و هدایای نقدی گرفته تا جواهراتی که ارزش بالای ریالی دارند. سوال بعدی این است که این نذورات به کجا منتقل می‌شود. این نذورات بعد از سرشماری و رسید شدن به خزانه حرم رضوی منتقل می‌شود تا برای خدمت به زائران مورد مصرف قرار گیرد.

چه زمان‌هایی غبارروبی انجام می‌شود؟

احتمالا این سوال برای خیلی‌ها پیش می‌آید که آیا غبارروبی از مضجع رضوی محدود به ایام خاصی است؟ در ابتدا باید بگوییم که بعضی از موارد تنظیف و غبارروبی از امور روزانه حرم محسوب می‌شوند که باید طبق روال هر روز انجام شوند. مثلا سنگفرش‌های صحن‌های مختلف از این دسته هستند. اینها روزانه غبارروبی و تنظیف می‌شوند. طبق آماری که خود آستان قدس داده روزانه 400 هزار مترمربع از سنگ‌فرش صحن‌های حرم رضوی نظافت می‌شوند. این مقدار برابر نظافت روزانه 34 هزار تخته فرش 12 متر مربعی (سه در چهار) است یا مثلا در هر شبانه‌روز 150 مترمربع شیشه، 380 در چوبی و بیش از 17 در چوبی در حرم تنظیف و غبارروبی می‌شود. غیر از این موارد، نظافت دیگر بخش‌های حرم هم در ایام هفتگی، ماهانه و سالانه انجام می‌شود. نظافت و غبارروبی داخل ضریح هم سالی چند نوبت انجام می‌شود که یک نوبت از آن در ایام ماه ذی‌القعده است که ایام روزهای زیارت مخصوص امام رضا(ع) هم محسوب می‌شود. طبق مطلبی که رئیس اداره خدمات عمومی آستان قدس رضوی گفته است بخش سرایداری و خدمات نظافت اداره خدمات عمومی از قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین قسمت‌های حرم مطهر رضوی است که قبل از سال 1335 با عنوان «سرایداری» نامگذاری شد. این بخش همان قسمتی است که نظافت، شست‌وشو، غبارروبی و بسیاری از موارد دیگر مربوط به نظافت حرم را انجام می‌دهد. البته این را هم بگوییم که نظافت بعضی بخش‌های حرم مانند داخل ضریح از این قاعده مستثنی است. این بخش ماهانه حدود ده میلیون مترمربع را نظافت می‌کند.

چه چیزهایی نظافت می‌شود؟

بعد از باز شدن درهای ضریح و انتقال نذورات زائران به خزانه حرم، پارچه روی سنگ مزار امام برداشته شده و سنگ مزار با گلاب شست‌وشو می‌شود. طبق تصاویری که از این مراسم منتشر شده بخش‌هایی از این کار توسط رهبر انقلاب انجام شده است. بعد از شست‌وشوی سنگ مزار، پارچه روی سنگ و قرآن و ادعیه روی آن نظافت و غبارروبی شده و دوباره سر‌جای اول‌شان بر می‌گردد. بعد هم درهای ضریح بسته می‌شود تا نوبت بعدی نظافت فرا برسد.

حضور علما و سیاسیون در کنار رهبر انقلاب

جدید‌ترین برگزاری آیین غبارروبی از داخل ضریح مربوط به پنجشنبه هفته گذشته برابر با 18 مرداد است. مهمان ویژه این مراسم حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای بودند. این مراسم با تلاوت آیات قرآن آغاز شده و با مداحی و روضه‌خوانی مداحان ادامه پیدا می‌کند. مداح مراسم هفته گذشته احمد واعظی بود. واعظی از مداحان مشهدی است. در این مراسم حضور دو نفر از مراجع تقلید هم خیلی توی چشم بود: آیت‌ا... وحید خراسانی و آیت‌ا... مکارم شیرازی. انتشار تصویر آیت‌ا... وحید خراسانی روی صندلی چرخدار حکایت از آن دارد که آیت‌ا... احتمالا از ضعف جسمی ناشی از کهولت سن رنج می‌برد. آیت‌ا... مکارم هم معمولا در تابستان‌ها و در ایام زیارت مخصوص در مشهد حضور دارد و بعضا در این ایام در حرم رضوی منبر هم می‌رود. سیدابراهیم رئیسی در مقام تولیت آستان قدس رضوی هم میزبان بود. غیر از او، آیت‌ا... علم‌الهدی امام جمعه مشهد، آیت‌ا... مصباح یزدی، حجت‌الاسلام حسین انصاریان و دکتر محمد سلطانی‌فر وزیر ورزش و جوانان هم در این مراسم حضور داشتند؛ ترکیبی که نفس کنار هم قرار‌گرفتن‌شان جالب است و توجه هر ژورنالیستی را جلب می‌کند.

محمدصادق علیزاده

فرهنگ‌