وقتی دلت شور می‌زند!

آن‌قدر در این فکرها فرو رفته و بی‌قرار بود که نمی‌دانست چه باید بکند تا این‌که زنگ خانه به صدا درآمد و پسر با چند نان تازه وارد شد. این همه اضطراب و نگرانی، تنها برای اندکی تاخیر ناشی از خریدن نان توسط پسر بود. شاید خیلی‌ها فکر کنند این اضطراب‌های شدید، کاملا طبیعی هستند، در حالی‌که اضطراب شدید و بی‌مورد، نیاز به بررسی و درمان دارد. دکتر محمدرضا شالبافان، روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در این رابطه سخن می‌گوید.

تفاوت بین ترس و اضطراب

اضطراب یک تنش و نگرانی درونی محسوب می‌شود که غیر متناسب با افکار و منبع خارجی است؛ یعنی برای ایجاد آن، عامل خارجی وجود ندارد. شاید برخی افراد تصور کنند اضطراب همان ترس است در حالی‌که بین اضطراب و ترس تفاوت وجود دارد. اضطراب در واقع می‌تواند نشانه‌ای از ابتلا به بیماری‌های مختلف باشد و انواع مختلفی هم برای آن وجود دارد.

کدام اضطراب را داری؟

یکی از اضطراب‌هایی که برخی افراد دچار آن می‌شوند، اضطراب اجتماعی است. فرد مبتلا به این نوع اضطراب، وقتی در موقعیت‌های خاصی مانند سخنرانی در جمع، ارائه گزارش و... قرار می‌گیرد، علائم اضطراب سراغش می‌آیند. نوع دیگری از اضطراب، اختلال اضطراب منتشر نام دارد، افرادی که به این نوع اضطراب مبتلا هستند، معمولا بدون این‌که عوامل بیرونی برایشان مطرح باشد، دچار علائم اضطراب می‌شوند. برخی از این افراد به قدری مشکل‌شان جدی است که دائم تصور می‌کنند اتفاق بدی در انتظار آنها خواهد بود و حتی با شنیدن زنگ تلفن، تصور می‌کنند قرار است خبر بسیار بدی را بشنوند.

علائمی که نباید نادیده گرفت

اضطراب هم مثل هر اختلال روانی دیگر می‌تواند با علائمی همراه باشد. افرادی‌که از این مشکل رنج می‌برند علاوه بر مشکلات روانی و افکاری که سراغشان می‌آید، دچار برخی علائم جسمی آزاردهنده نیز می‌شوند. برای مثال، لرزش دست و صدا، اختلال خواب، گرفتگی عضلانی و... از علائم ابتلا به اضطراب می‌توانند باشد. از آنجا که بسیاری از علائم اضطراب شباهت زیادی به علائم برخی بیماری‌های جسمی مانند مشکلات فشارخون و تیروئید دارد، به همین دلیل روانپزشک این موارد جسمی را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. گاهی اضطراب می‌تواند در برخی افراد علائمی مانند تکرر ادرار، خشکی دهان و مشکلات گوارشی ایجاد کند و در شرایطی که دقیقا مشخص شود علت این موارد ناشی از اضطراب است، اقدامات لازم برای درمان اضطراب باید مد نظر قرار گرفته شود. افراد مبتلا به اختلال اضطراب منتشر بیش از شش ماه به علائم مختلف اضطرابی یاد شده، بدون وجود علت مشخص خارجی، مبتلا هستند.

چقدر شدت دارد؟

اضطراب نیز مانند تمام اختلالات روانپزشکی، می‌تواند از شدت کم تا شدید برخوردار باشد. این‌که افراد مقدار بسیار کمی نسبت به شرایط زندگی، اوضاع اقتصادی و... نگرانی داشته باشند طبیعی است و می‌تواند افراد را به سمتی سوق بدهد که به‌دنبال راهکارهایی برای بهبود وضعیت خود بگردند و برای اهداف‌شان تلاش کنند.

اما زمانی که میزان نگرانی و اضطراب شدت پیدا کند و باعث کاهش تمرکز و اختلال در عملکرد فرد شود در چنین شرایطی باید به فکر درمان بود.

اضطراب برای همه سنین

اضطراب در سنین مختلف می‌تواند ایجاد شود و نوع اضطراب در هر سن معمولا متفاوت است. به‌عنوان مثال اضطراب جدایی در کودکان زیاد دیده می‌شود و در شرایطی که کودک می‌خواهد به مدرسه برود، این نوع اضطراب را تجربه خواهد کرد. این نوع اضطراب می‌تواند با علائمی چون لرزش شدید و حالت تهوع همراه باشد به گونه‌ای که کودک در مواجهه با مساله مدرسه رفتن، دچار چنین علائمی می‌شود. کودکانی که به این نوع اضطراب مبتلا هستند، باید حتما تحت درمان قرار بگیرند. والدین باید توجه داشته باشند کودکان در سه تا چهار سالگی نیز دچار نوعی اضطراب هستند و دوست ندارند از پدر و مادرشان جدا شوند ولی این نوع اضطراب کاملا طبیعی است و با آن اضطرابی که برخی کودکان در زمان مدرسه رفتن دچارش می‌شوند، کاملا متفاوت است. علاوه بر این، اضطراب اجتماعی معمولا در سنین ابتدای نوجوانی شکل می‌گیرد و معمولا با افزایش سن فرد این نوع اضطراب از بین می‌رود. سن ابتلا به اضطراب منتشر نیز انتهای نوجوانی، ابتدای جوانی و بزرگسالی محسوب می‌شود که عموما مزمن خواهد شد و احتمال این‌که بدون درمان از بین برود، ضعیف است.

هورمون‌ها مقصرند؟!

خانم‌ها بیشتر از آقایان مستعد اضطراب هستند و دلایل متعددی برای این مساله وجود دارد که یکی از آنها می‌تواند به تغییرات هورمونی و بلوغ مرتبط باشد. البته این نکته را نباید از یاد برد که نوع مواجهه خانم‌ها و آقایان با فشارهای روانی معمولا متفاوت است به‌گونه‌ای که فشارهای روانی، معمولا آقایان را به سمت پرخاشگری، تحریک‌پذیری روانی و اعتیاد می‌برد در حالی‌که در خانم‌ها احتمال بروز افسردگی و اضطراب بیشتر است.

اضطراب و ازدواج

نمی‌توان هیچ فردی را از ازدواج به‌دلیل مبتلا بودن به اضطراب منع کرد، ولی باید این نکته را در نظر داشت که قرار گرفتن در موقعیت ازدواج تا حدودی می‌تواند استرس و فشار روانی به همراه داشته باشد. در نتیجه افرادی که به اضطراب مبتلا هستند، ممکن است با شدت علائم خود مواجه شوند. پس افراد اگر پیش از ازدواج اقدامات درمانی انجام بدهند، به نفع‌شان است.

اگر درمان نشود

افرادی که دچار اضطراب هستند، می‌توانند به مشکلات روانی دیگری مانند افسردگی نیز دچار باشند به همین دلیل این دسته از افراد باید بدقت توسط روانپزشک بررسی و درمان شوند. اضطراب علاوه بر این‌که بر عملکرد فرد تاثیر می‌گذارد، در صورت مزمن شدن باعث مشکلات جدی جسمی نیز خواهد شد. افراد مبتلا به اضطراب، بیش از سایر افراد، مستعد ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی و سکته هستند. همچنین دیده می‌شود برخی مبتلایان به اضطراب به سوءمصرف مواد مخدر و الکل روی می‌آورند که مشکلات بسیار جدی‌ای ایجاد می‌کند.

وقت درمان است

افراد مبتلا به اضطراب، از مصرف خودسرانه هر نوع دارو باید بپرهیزند و برای درمان باید حتما به متخصص روانپزشک (پزشک اعصاب و روان) مراجعه کنند. درمان اضطراب طیف گسترده‌ای دارد و با توجه به وضعیت فرد می‌تواند به صورت دارویی یا غیر دارویی باشد که در رابطه با مصرف دارو نباید نگران بود، چون داروهای جدید عارضه کمی دارند و اگر طبق دستور روانپزشک مصرف شوند، به بهبود فرد کمک می‌کنند. بهره‌گیری از تکنیک‌های آرام‌سازی و مدیتیشن به کاهش اضطراب کمک می‌کند ولی باید این مساله را در نظر داشت که این موارد بیشتر جنبه پیشگیری دارند و در موارد شدید ابتلا، درمان حتما باید توسط روانپزشک انجام شود.

کاملیا تجریشی