هنری که نهیب می‌زند

ضمن این‌که می‌توان دید که همین هنرهای تعاملی در گذشته بسیار رواج داشته است نه به شکل تعریف امروزی که در قالب آیین‌های مختلف ایرانیان همچون مراسم قاشق زنی، شاهنامه‌خوانی و نقالی که همگی آنها در تعریف هنر تعاملی قرار می‌گیرد. هنر جزئی از زندگی مردم بوده است، شما نگاه کنید به آینه‌های قدیمی، می‌بینید یک شعری وجود دارد که مربوط به خود آینه است یا کاشی‌های وروی در خانه‌های قدیم که از همین قاعده پیروی می‌کرده است.

این هنر چه در معماری و چه در پوشش زندگی روزمره مردم وجود داشته است. نوع متفاوت معماری در شهرهای مختلف ایران که براساس سبک زندگی آنها تعریف می‌شده است شاخه‌ای از همین هنر است. خانه‌هایی که در معماری کاشان دیده می‌شود را نمی‌توان در خانه‌های یزد حتی با شباهت بافت کویری اش یافت. اینها همه نشانه‌هایی است بر این‌که هنر در تار و پود زندگی ایرانی‌ها بوده و حالا به شکل کلاسیکش تئوریزه شده و عنوانی مثل هنر تعاملی یافته است.

هر چند در دهه‌های اخیر هنر شکل آکواریومی به خود گرفت و مردم عادی از جریان هنری جدا شدند. این ذهنیت از جایی پر رنگ تر شد که مردم عادی فکر کردند از این هنر سر در نمی‌آورند یا با مبحثی تخصصی رو به رو هستند. اما هنر تعاملی با درگیر کردن مخاطب به عنوان جزئی از اثر خلق شده سعی کرد او را با جهان هنر آشتی دهد.

با وجودی که دولت‌ها اخیرا سعی کرده اند که این هنر را بیشتر به مردم عرضه کنند اما در برخی از مناسبت‌ها این مردم هستند که پیشتاز اجرای چنین هنرهایی هستند، به عنوان مثال استقبال شهری از ماه محرم می‌تواند نمونه خوبی برای این پیشگامی مردم باشد.

در برخی از هنرهای تعاملی اجرا شده هنرمند نه تنها مخاطب اثرش را به تامل وامی دارد و نهیب می‌زند بلکه منتظر واکنش او به اثرش هم می‌ماند به شکلی که واکنش مخاطب هم به بخشی از اثر خلق شده تبدیل می‌شود.

بسیاری از این آثار، قالبی اعتراض گونه دارند. این اعتراض می‌تواند به آلودگی هوا باشد یا اجرای اثری اعتراض به تخریب محیط‌زیست و آزار حیوانات داشته باشد.

همین است که در بسیاری از مواقع تاثیرات اجتماعی این هنر محاط است به تاثیرات فرهنگی و هنری آن. شاید بتوانیم محور ثابت اغلب هنرهای تعاملی را بیان نوعی «یادآوری» و « نهیب» به مخاطب بدانیم. یادآوری کردن مسائلی که می‌دانیم اما آنها را به واسطه درگیری‌های ذهنی و مشغله فراموش کرده‌ایم.

درختانی که کاشی شدند

درختانی که با نقش و نگارهای کاشیکاری تزئین شده اند یکی از کارهای مورد توجه ساره ارباب معروف است. او در توضیح این آثار می‌گوید: فضایی که استفاده کردم در نگارگری روایتی داستانی دارد که وقتی مردم از کنار آن رد می‌شوند ناخودآگاه این روایت را دنبال می‌کنند.

در ادامه هم هماهنگی نقش و رنگ با تنه درختان وجود دارد. روی دو درخت دیگر هم از آنجایی که آستان قدس نقوش زیادی از کاشی‌های قدیمی حرم امام رضا(ع) را در اختیار ما قرار داده بود، سعی کردم از این میان چند طرح را انتخاب و روی درختان اجرا کنم و رنگ‌ها را در این اثر نیز همراه داشته باشم، برخی خیلی رنگی بودند و برخی خیلی خاموش‌تر که البته من خودم خاموش‌ترها را بیشتر دوست دارم.

نگارخانه‌ای زیر پل صدر

اثر دیگر مورد توجه این هنرمند مربوط به ستون‌های پل صدر تهران است، ستون‌هایی که در فضای گرفته و مدرن شهری شما را با رنگ و نقش و نگار درگیر می‌کند. ارباب معروف در رابطه با این اثر می‌گوید: به دلیل این‌که در مسیر روزانه پل صدر را می‌بینم و ساعت‌ها در ترافیک این مسیر هستم، آنچه که بیش از همه نظر را جلب می‌کند، دیده نشدن آسمان آبی است و فضای خاکستری در این منطقه بسیار حاکم است. بنابراین بسیار دوست داشتم تا این فضای خاکستری شکسته شود و مدت زمان زیادی که شهروندان به‌دلیل ترافیک در این مسیر هستند کمی تلطیف شود. بنابراین به این فکر افتادم که هر کدام از پایه‌های پل شبیه یک ساختمان باشد. من همواره از نقاشی ایرانی در آثارم استفاده می‌کنم، بنابراین برای طراحی پایه‌های این پل از خانه‌های نگارگری ایرانی استفاده کردم و یک خانه ذهنی درست کردم. یک جور تضاد فرهنگی را در نظر گرفتم این که در گذشته چقدر رنگ در شهر وجود داشت در حالی‌که امروز رنگ‌ها محدود شده و بیشتر خاکستری دیده می‌شود.

ساره ارباب‌معروف

گرافیست‌و‌نقاش