اخلاق پزشکی و پزشک اخلاقی

البته اولین‌بار نیست که پزشکی و زندگی حرفه‌ای پزشکان دستمایه ساخت یک سریال تلویزیونی قرار می‌گیرد. سریال «سایه تنهایی» به کارگردانی بیژن شکرریز به مسائل پزشکان اختصاص داشت یا ابراهیم حاتمی‌کیا فضای بیمارستانی را در سریال «حلقه سبز» محور قصه خود قرار داده بود.

زمین انسان‌ها واجد 2 ویژگی دراماتیک است؛ یکی استفاده از بیمارستان به‌عنوان لوکیشن اصلی قصه، ماجراها و مناسبات کاری که در آن رخ می‌دهد و دوم شخصیت‌های اصلی قصه که پزشک هستند و در حال گذراندن دوران آموزشی برای تخصص. شاخه تخصصی آنها یعنی مغز و اعصاب به لحاظ نمادین و کاربردی، تناسب نمایشی خوبی با قصه دارد. اصلا موقعیت پزشکی در این سریال بستری فراهم می‌کند تا از ظرفیت‌های انسانی ـ عاطفی آن برای روایت داستان‌های گوناگون استفاده شود.

روایت قصه‌های جدید

در این سریال بیمارستان مکان ثابتی است که هر بار با ورود بیماران تازه به آن، قصه جدیدی روایت می‌شود. نمونه این جنس قصه‌گویی را مثلا در «مسافرخانه مهتاب» مهدی رحمانیان نیز دیده بودیم. در واقع ساختار روایت در این سریال سویه اپیزودیک دارد و یک قصه خطی را دنبال نمی‌کند، گرچه فضای کلی درام و شخصیت‌هایی که در آن قرار دارند، ثابت هستند. یکی از امتیازاتی که همان ابتدا در سریال زمین انسان‌ها توجه مخاطب را به خود جلب می‌کند، ترسیم موقعیت بیمارستانی و اعمال پزشکی در آن است.

یکی از ضعف‌های همیشگی سریال‌های تلویزیونی ما، بی‌توجهی و دقت لازم نداشتن در بازنمایی فرآیند بیمارستانی است که سرشار از خطاهای پزشکی بوده و همواره مورد انتقاد جامعه پزشکان قرار می‌گیرد، اما در این سریال به نظر می‌رسد کارگردان در به تصویر کشیدن موقعیت‌های حرفه‌ای دانش پزشکی و فرآیند بیمارستانی آن وسواس بیشتری داشته و حتی در قسمت اول از یک‌عمل جراحی واقعی برای تعریف قصه خود بهره گرفته است.

چهره متفاوت

استفاده از این تمهیدات کمک کرده تا یک فضای مستندگونه به سریال تزریق شود که وجوه رئالیستی روایت را تقویت می‌کند. این رویکرد موجب شده سریال زمین انسان‌ها در عین استفاده از ظرفیت‌های نمایشی، به یک فیلم آموزشی در حوزه پزشکی هم تبدیل شود. ضمن این‌که به نظر می‌رسد داوودی در ساخت این سریال تحت تاثیر سریال معروف «پرستاران» و ساختار روایی و شخصیت‌پردازی آن بوده است.

در زمین انسان‌ها تلاش شده چهره و تصویر متفاوتی از پزشکان و حرفه پزشکی ترسیم و سویه عاطفی و انسانی آن برجسته‌تر شود. روابط و مناسبات عاطفی بیمار و پزشک در این قصه بیش از آثار مشابه مورد توجه قرار گرفته و در واقع اینجا صرفا با یک پزشک به معنای متداولش مواجه نیستم، بلکه حکیم و حبیب بودن بر طبیب بودن برتری یافته و کارگردان با ارجاع به موقعیت تاریخی و فرهنگ پزشکی در کشور ما تلاش کرده تصویر حکیمانه‌ای از پزشک ترسیم کند. در گذشته پزشکان صرفا به معالجه جسمانی بیمار توجه نکرده و به روح و عاطفه وی نیز اهتمام داشتند. به همین دلیل نیز طبیبان از اقشار مورد وثوق و اعتماد مردم بودند که به گره‌گشایی از مشکلات عاطفی و روانی آنها نیز می‌پرداختند. تخصص پزشکان این سریال در رشته مغز و اعصاب به مناسبات‌شان معنی عمیق‌تر و منطقی‌تری بخشیده است.

محمد ربیعی