«هلال عید» می‌بینی و من...

ای ماه چو ابروان یاری گویی

یا نی چون کمان شهریاری گویی

نعلی زده از زر عیاری گویی

در گوش سپهر گوشواری گویی

همین رباعی روزگارش را عوض می‌کند و به مقام امیرالشعرایی و لقب معزی می‌رساندش.
هر چند مورد دیگری مشابه این اتفاق روایت نشده و همه به شیوه معزی از برکت رمضان و عید فطر بهره نبرده‌اند، اما رویت هلال ماه و پایان یافتن رمضان در ادبیات فارسی و شعر فارسی فراوان دیده می‌شود. جالب است بدانید فرخی سیستانی، سراینده برخی قصاید معروف فارسی در نکوهش ماه رمضان قصیده دارد! و در آن شکرگزار آمدن عید فطر
شده است.

البته فرخی هم در این مورد تنهاست و کسی همراهی‌اش نکرده است.

در نگاه مولانا عید فطر روز کمال است و وصال، روز مشاهده و رویت، ماه فائق آمدن بر تضادها و روز اجابت است. او در این باره می‌گوید:

عید بر عاشقان مبارک باد

عاشقان عیدتان مبارک باد

بر تو ای ماه آسمان و زمین

تا به هفت آسمان مبارک باد

عید آمد به کف نشان وصال

عاشقان این نشان مبارک باد

نه تنها مولانا، بلکه حافظ و سعدی بسیاری از دیگر شاعران سراغ عید رمضان یا فطر می‌روند و درباره‌اش می‌سرایند. اما در اشعار سبک هندی هم نمونه‌های مهمی از این موضوع دیده می‌شود.

یکی از دستاویزهای مهم شاعران برای این مضمون‌سازی، تشابه هلال و ابروست. هلال، نشانه مهم عید است و ابرو هم از ارکان جمال معشوق.
به این ترتیب، عید با معشوق گره می‌خورد و چه بسا مضمون‌ها که از این رهگذر آفریده می‌شود. یکی از این نمونه‌ها که البته از شاعری ناشناس است را به شما تقدیم می‌کنیم:

هلال عید می‌بینی و من پیوسته ابرویت

مبارک باد بر تو عید و بر من دیدن رویت

زینب مرتضایی‌فرد