تکثیر شگفت‌انگیز نویسنده

گاهی این مدها از نویسنده‌ها به سبک و حوزه‌های محتوایی آثار چرخش پیدا می‌کند. به این مفهوم که در دوره‌ای ویترین همین معدود کتابفروشی‌های باقیمانده سراسر کتاب‌های روان‌شناسی چیده شده با عناوینی که هنوز که هنوز است هم آشنایند: قورباغه را قورت بده، چه کسی پنیر من را جابه‌جا کرد؟ مدیریت در سه دقیقه! و... گاه مجموعه داستان‌ها مد روزند، گاه نشرها تنها در پی انتشار رمان می‌روند و گاه فلسفه به شکل عجیبی میان کتابخوان‌های ایرانی دست به دست می‌شود. رفتارشناسی ایرانیان در برابر جریان‌های ادبی هم کار سخت و مشکلی است، چراکه اگر در سینما بتوانیم بخشی از معلول‌ها را کشف کنیم در این وادی (با توجه به جامعه محدودتری از مخاطبان کتاب نسبت به سینما) فهمیدن چگونگی باب روز شدن کتاب‌ها و دلیل چرخش مخاطبان آنها به این گونه کتاب‌ها چندان مشخص نیست.

بازار کتاب هم مثل خیلی از کالاهای دیگر پیرو مد است و مخاطبانش هم مصرف‌کنندگان این مد. در این بازار هم مثل هر بازار دیگری قواعد خاصی برای مد شدن آثار یک نویسنده وجود دارد، از شهرت جهانی او گرفته تا نوع داستان‌ها و شیوه روایتش که می‌تواند برای مخاطب ایرانی جذاب باشد.

مدت‌ها شاهنامه‌خوانی مُد بود و هر فرهنگسرا و مرکز فرهنگی‌ای جلسه‌های شاهنامه‌خوانی برگزار می‌کرد. تب حافظ‌خوانی و مولوی‌خوانی هم همین‌طور رایج بوده است.

زمانی هم تب، تب صادق هدایت بود و بازار نسخه‌های افستی کتاب‌های این نویسنده حسابی داغ بود. تب شاملو، فروغ و سهراب هم حسابی فراگیر بوده است. ادبیات ترجمه هم همواره مُد خاص خودش را داشته؛ سارتر، کامو، کوندرا، سالینجر، مارکز، یوسا و بعدتر کالوینو و موراکامی.

همین چند سال پیش بود که کریستین بوبن نویسنده فرانسوی یکباره تبدیل به مد ادبی سال شد و نشرهای مختلف کتاب‌های محدود او را با ترجمه‌های مختلف و بسته‌بندی‌های مختلف به بازار کتاب می‌آوردند هر چند او هم خیلی زود پیرو قوانین ثابت «مد» فراموش شد.

در این میان شاید هاروکی موراکامی نویسنده مشهور ژاپنی در این میان همچنان یکی از مدهای ثابت کتابخوان‌های ایرانی است و این را می‌شود از فاصله کوتاه انتشار جهانی آثار او و توزیع ترجمه‌های رنگارنگ آثارش در ایران متوجه شد. در حال حاضر در بازار کتاب ایران از سه ترجمه از معروف ترین اثر او در ایران موجود است. بدون اولویت زمانی این کتاب نویسنده ژاپنی توسط مهدی غبرایی با عنوان «کافکا در کرانه» توسط نشر نیلوفر، همین کتاب با ترجمه گیتا گرگانی به عنوان کافکا در ساحل توسط نشر نگاه و البته با همین عنوان و توسط آسیه و پروانه عزیزی به فارسی برگردانده شده است.

البته رکورد ترجمه‌های مختلف از یک اثر اختصاص دارد به مجموعه کتاب‌های هری پاتر اما در این میان یک مورد عجیب و بامزه هم دیده می‌شود و آن‌هم مربوط است به زمانی که ژوزه ساراماگو نویسنده پرتغالی توانست با کتاب کوری مدت زمانی به عنوان مد ادبی ایران شناخته شود. این کتاب مدتی با شش ترجمه مختلف در بازار کتاب ایران وجود داشت.

نکته با مزه ماجرا این بود در حالی که کپی رایت این کتاب درست مانند بسیاری دیگر از ترجمه‌های ایرانی پرداخت نشده بود ناگهان عکسی از ساراماگو منتشر شد که یکی از بی‌شمار ترجمه‌های کتابش در ایران در دستانش بود. معروف‌ترین ترجمه این اثر او توسط مهدی غبرایی، اسدا... امرایی و مینو مشیری است.