دیجی‌کالایی‌ها در فرهنگ

پا گرفتن بعضی کسب و کارهای اینترنتی که نسبتی هم با فرهنگ دارند مایه خوشحالی هر کسی است که در فرهنگ و صنایع فرهنگی نفس می‌کشد و قدم و قلم می‌زند. ذکر این نکته از این جهت حیاتی است که می‌تواند جلوی این سوءتفاهم را بگیرد که ما به عنوان ژورنالیست‌های حوزه فرهنگ، لزوما مخالف پا گرفتن و ریشه دواندن این کسب و کارها و ورود به حیطه‌های جدیدتر و فناورانه‌تر عرضه محصولات فرهنگی نیستیم. از این جهت این قبیل کسب و کارها و نمونه‌های مشابه آن در حوزه کتاب و سینما همگی از یک جهت یک قدم رو به جلو محسوب می‌شوند، اما در این میان نباید از یک نکته غافل شد.

به مجموعه‌هایی که از نظر سرمایه‌گذاری به مجموعه بالاتری مرتبط هستند می‌توان همان نقدی را وارد کرد که به سرمایه‌گذاری دولتی وارد می‌شود. این‌که دولت در مقام یک نهاد بالادستی در ورود به حوزه‌هایی که بعضا کسب و کارهای خرد هم در آن حضور دارند، عرصه را برای دیگران تنگ می‌‎کند چرا که دیگرانی وجود دارند که در عین توانایی و مهارت اما سرمایه لازم را برای رقابت با دولت ندارند. شبیه این نگرانی را می‌توان راجع به مجموعه‎هایی مانند بعضی کتابخوان‌های الکترونیکی هم اظهار کرد. ارتباط سرمایه‌ای آنها با مجموعه‌ای که خودش هم عضوی از یک شبکه مالی بزرگ‌‌‌تر اقتصادی و فناورانه است می‌تواند این نگرانی را ایجاد کند که مسائل و درگیری‌هایی که برای نمونه‌های مشابه وجود دارد، می‌توانند سرنوشت مالی آنها را به نقطه محتوم شکست کامل و حذف از بازار سوق دهند و‌ برای این مجموعه مانند انداختن سنگ به اقیانوس باشد. اقیانوسی که بر بستر سرمایه مالی شبکه اقتصادی دنباله آن بنا شده و براحتی می‌تواند از هر چالش مالی و اقتصادی بیرون بیاید، بدون این‌که در ابتدای این مسیر، نگران سود و زیان اقتصادی آن باشد.

بیان این مطالب اما هرگز به معنای نفی وجوه مثبت این حوزه جدید از فرهنگ و صنایع فرهنگی نیست. این حوزه می‌تواند نقش عظیمی در هر زمان و هر مکانی روی مطالعه داشته و کتاب و کتابخوانی را تا دستگاه‌های هوشمند تلفن همراه و دستگاه‌های مطالعه آنلاین گسترده کند. در عین حال اما نباید از اقتضائات اقتصادی آن هم غافل شد. این‌که سرمایه یک مجموعه کاملا اقتصادی و انتفاعی با ورود خود به این حوزه عرصه را بر دیگران تنگ کند که دیگر دیگرانی باقی نمانند. تبعات چنین اقدامی انحصاری شدن بازار بدون رقبایی است که در صورت کاهش سطح خدمات می‌توانند جای سرویس‌دهنده اصلی را پر کنند.

رقبایی که مدت‌ها قبل به دلیل یکسان نبودن سرمایه‌شان، قافیه را تنگ دیده و عطای حضورهای این چنینی را بر لقایش بخشیده و در بخش دیگری از فرهنگ و اقتصاد رحل اقامت افکنده‌اند. این سطور به معنای نادیده گرفتن تلاش دوستان فرهنگی ما در مجموعه سازنده کتابخوان‌های داخلی نیست بلکه صرفا یک دغدغه و نگرانی نظری است که شاید تا چند سال چندان هم محسوس و ملموس نباشد.