برسد به دست صبـا

در ایران اما نمایش‌های آیینی و سنتی، موسیقی نواحی و بسیاری دیگر از مولفه‌های مهم فرهنگی در حال فراموشی است. اگر شرایط فراهم باشد و ته دیگ بودجه نهادهای فرهنگی مرتبط چیزی باقی بماند، ممکن است یکی دو جشنواره هم برای موسیقی نواحی یا نمایش‌های آیینی سنتی برگزار شود و به قول معروف سر و ته ماجرا هم بیاید. با همه بی‌توجهی‌ها و اتفاقات کوچک و بزرگی که کار را برای هنرمندان این عرصه دشوار کرده بود، یک دلخوشی داشتند و آن هم راه افتادن مرکز نمایش‌های آیینی صبا در خیابان شریعتی تهران بود؛ مرکزی که سال‌های سال آغاز به کارش از امروز به فردا پاس داده شد و در نهایت هم هرگز این اتفاق نیفتاد. مدیران شهرداری تهران درباره این مجموعه در نشست‌های خود بارها صحبت کردند و در مصاحبه‌هایشان این فعالیت را یکی از نقاط قوت کار خود دانستند.

قرار بود اجرای تعزیه، پرده‌خوانی، شبیه خوانی و دیگر انواع هنرهای نمایشی آیینی و سنتی در این مرکز به شکل جدی‌تر دنبال شوند تا نسل‌های آینده نیز با نمایش‌های آیینی ایران پیوند برقرار کنند. این مرکز نمایشی مدرن که اهالی رسانه هم چند باری به دیدن آن رفتند، دارای شش سالن با ظرفیت 800 نفر بود. طبق اظهارات مدیران و آنچه اکنون هم روی سایت‌های مختلف قابل دیدن است، این سالن نخستین سالن نمایش در خاورمیانه اعلام شده بود که دارای اکوستیک داینامیک است. اما حالا مرکز صبا در چه حال است؟ چرا این سالن هنوز افتتاح نشده است؟ و آیا اصلا قرار است افتتاح شود؟

هر چند به رسانه‌ها چیزی اعلام نمی‌شود و تقریبا همه از شرایط این سالن بی‌خبر هستند، اما طبق شنیده‌ها صبا به یکی از طلبکاران شهرداری تهران واگذار شده و او هم در صدد فروش مجموعه است. از آنجا که مجموعه قیمت بالایی هم دارد، تاکنون کسی هم حاضر به خرید و راه اندازی آن نشده است. سازه‌های مجموعه صبا در حال از بین رفتن است و ساختمانی که قرار بود محل و پناه هنرمندان نمایش‌های آیینی سنتی باشد حالا در مسیر تبدیل شدن به ویرانه‌ای حرکت می‌کند که می‌تواند فقط خواب روزهای خوشی را که می‌گفتند در انتظارش است، ببیند! دیگر فقط باد باید برساند این حرف‌ها را به گوش مدیران و شاید هم به گوش صبا تا بداند هنوز بعضی‌ها یادشان است قرار بود چه شود و چه شد... .

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم که باید متولی حمایت از این نمایش‌ها باشد، ظاهرا بیشتر از آن دغدغه دارد که بتواند فکری به حال این نمایش‌ها بکند و جلوی فراموشی بخش مهمی از فرهنگ کشورمان را بگیرد. سالن‌های دولتی از جمله تئاتر شهر هم ظاهرا فضای چندانی برای این نمایش‌ها ندارند و تماشاخانه سنگلج هم تنها یک فرصت اجرا در سال به این نمایش‌ها می‌دهد. بخواهیم و نخواهیم جهان در حال کوچک شدن است. فعالان این نوع نمایش‌ها هم بالاخره دیر یا زود ناامید می‌شوند و همه ما به یک نوع آلزایمر فرهنگی دچار می‌شویم. شاید اصلا یادمان برود روزی و روزگاری چنین نمایش‌هایی وجود داشته‌اند و نسل‌های بعد، درباره‌شان در کتاب‌ها بخوانند و اگر تصویری و فیلمی باقی مانده باشد، تماشا کنند. کاش لااقل مدیران شهرداری تهران به این پرسش پاسخ دهند که از میان این همه مجموعه و ساختمان چرا باید صبا با این سرنوشت مواجه می‌شد؟