گیاه و دانه علیه «اوتیسم»

چوب‌لباسی خانه که باید محل آویزان کردن لباس‌ها باشد به صورت نمایشگاهی از زیورآلات زیبا و خوشرنگ درآمده است. به هر شاخه‌اش تعداد زیادی تسبیح، دستبند، گردنبند و... که بتازگی تولید شده‌اند، آویزان شده است. از دستگیره‌های در کابینت تا لوله‌های گاز هر کدام ویترینی برای آویزان کردن زیورآلات شده است. در این میان زنی با لباس محلی زیر لب آوازهای ایل قشقایی را زمزمه و دانه‌های مهلب و فیروزه را یکی در میان به نخ می‌کند، خانه صنا نادریان و فرزندانش این روزها به محلی برای تولید و نمایش محصولاتی که هنر دست خودشان است، تبدیل شده است.

انگیزه، فرزندان‌

خانواده نادریان به قول معروف چشم‌ها را شسته‌ و جور دیگر دیده‌اند. خانواده‌ای که از تهدیدهای روزمره، فرصت ساخته‌اند و در روزگاری که مشکلات مالی و بیکاری، نیروی کار کشور را به سمت بازار کارهای خارج از کشور سوق می‌دهد، از پتانسیل، مواد خام و هنر ایرانی توانسته‌اند کارآفرینی کنند و در جهت تولید کالا ایرانی قدم بردارند.

صنا نادریان، 35 ساله ساکن تهران و اصالتا از ایل‌های قشقایی شیراز است. او مادر دو پسر 9 ساله اوتیسمی است و حدود سه سال است به هنرتولید زیورآلات چوبی و سنتی روی آورده است. خانم نادریان درباره نحوه شروع کارش می‌گوید: خرج و هزینه‌های زندگی‌مان با تولد بچه‌ها بیشتر از قبل شده بود. حال این‌که بیماری اوتیسم بچه‌ها هزینه‌های زیادی روی دست ما می‌گذاشت. از این رو من به این فکر افتادم کاری برای خودم دست و پا کنم. به گفته خانم نادریان هزینه نگهداری و شرکت در کلاس‌های آموزشی مخصوص بیماران اوتیسمی هر ماه حدود چهار پنج میلیون تومان است. بیماری پسران خانواده نادریان کافی بود تا او همت کند و دست به کار شود و بعد از مدتی تحقیق و مشاوره تصمیم گرفت به دنبال هنر و کاری برود که تقریبا بخش‌هایی از آن را از مادران ایل قشقایی به ارث برده بود.

ارثیه ایل قشقایی

قدیمی‌تر‌های شیراز دستی در هنر داشتند و نسل جدید هم کمتر به فضای سنتی هنر ‌علاقه نشان می‌دهند، اما برخی میراث‌داران نگذاشته‌اند هنر گذشتگان‌شان فراموش و از بین برود. زنان و دختران در ایل‌های بزرگ قشقایی در نواحی مرکزی کشورمان همواره به عنوان هنرمندان و فعالان عرصه صنایع‌دستی و زینتی شناخته می‌شوند. نادریان هم از این هنر مادران خود بی‌بهره نمانده است. او به جام‌جم می‌گوید: وقتی می‌خواستم کاری دست و پا کنم، هیچ‌کدام از شرایط فردی‌ را که به دنبال راه‌اندازی شغل باشد، نداشتم. اما همیشه یادم هست وقتی بچه بودم کارهایی را یاد می‌گرفتم و به خودم می‌گفتم شاید یک روزی این هنر یا کار به دادم برسد. گرایش و علاقه صنا به تولید زیورآلات چوبی براساس همین ذهنیت او شکل می‌گیرد. او به دنبال هنری می‌رود که وقتی خردسال بود از خاله و مادرش یاد گرفت‌‌. خودش می‌گوید نه کلاسی رفته و نه آموزشی دیده است بلکه مانند سایر زنان ایل قشقایی در روزمرگی زندگی‌اش آن را فراگرفته است.

زیورآلات درمانگر

خانواده نادریان کم‌کم کارشان را شروع می‌کنند و با وجود تمام مشکلات و موانع سر راهشان دست به کار آفرینی و اجرای ایده‌ها و طرح‌های نو زدند. در بیشتر محصولات تولیدی آنها از دانه‌ها و گیاهان معطر و خوش بو استفاده شده است؛ در حالی که این گیاهان و دانه‌های مصارف خوراکی و درمانی دارند. او درباره علت این کار به جام‌جم می‌گوید: در میان زنان قشقایی از قدیم استفاده از زیورآلاتی که با استفاده از مواد اولیه چوبی و گیاهی تهیه شوند مرسوم بود. آنها به دلیل زندگی در صحرا و و دامن طبیعت، کمتر امکان استحمام کردن داشتند، از این رو برای خوشبو نگه داشتن خود از زیورآلاتی استفاده می‌کردند که در ساخت آن از دانه‌ها و گیاهان با بوهای معطر و خوش استفاده شده باشد.

گیاهان و دانه‌هایی که در ساخت این نوع زیورآلات استفاده می‌شود علاوه بر زیبایی و بوی خوش دارای خاصیت‌های درمانی نیز هستند. صنا خانم در این باره توضیح می‌دهد: این زیورآلات معمولا از مواد اولیه شامل دانه‌های مهلب یا مهلو (در روستاهای شیراز پیوند مریم و آلبالوی تلخ هم گفته می‌شود)، میخک، هل و غیره که همگی دارای خاصیت درمانی و پزشکی هستند.

مهلو، ناآشناترین دانه مورد استفاده در کالاهای تولید شده خانم نادریان است. او درباره این دانه می‌گوید: دانه بسیار معطرِ درختچه‌ای است در نواحی معتدل و سردسیری با رنگ سفید یا شیری و کوچک‌تر از دانه لوبیا که حتی مرور زمان از بوی خوش آن نمی‌کاهد. گل آن سفید و هسته آن تلخ و بسیار خوشبوست و به قدر دانه نخود سبز بوده و پوست آن قرمز تیره و مغز آن سفید، تند و چرب است. از روغن آن در عطرسازی استفاده می‌کنند.مقوی حواس پنجگانه بوده و سینه را از خلط پاک، خفقان و تنگی نفس را برطرف
می‌کند و مقوی کبد و مسکن دردهای داخلی
است.

به گفته خانواده نادریان، آنها برای رنگ کردن این دانه‌ها و زیورآلات از
زرد‌چوبه، پوست و برگ گردو،زعفران و حنا استفاده می‌کنند که همه آنها دارای فواید درمانی برای بدن هستند. این دانه و گیاه‌ها معمولا توسط زنان روستایی در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و فارس جمع آوری می‌شود و در خرازی و عطاری این استان‌ها به فروش می‌رسد.

کالا و فرهنگ ایرانی

بحث درآمدزایی تنها بخشی از دغدغه خانواده نادریان است. آنها در تولیدات خود مباحث فرهنگی و هنری را نیز چاشنی محصولاتشان می‌کنند. خانم نادریان درباره محصولات تولید شده و نقش و طرح‌هایی که روی آنها پیاده می‌کنند، می‌گوید: ما تمام تلاشمان را کردیم ضمن تولید کالای با کیفیت ایرانی فرهنگ ایرانی- اسلامی را هم ترویج دهیم.این روزها می‌بینید در جامعه،جوانان ما از زیورآلاتی با نماد و طرح‌های بی‌معنی و غربی که از فرهنگ بیگانه وارد کشور شده است، استفاده می‌کنند.

آن طور که او می‌گوید آنها علاوه بر استفاده از مواد خام کاملا داخلی، از نقش و طرح‌های ایرانی در محصولاتشان بهره می‌برند. تا ضمن حمایت از تولید، کالا و محصول داخلی، بازار فروش محصولات بی‌کیفیت وارداتی را نیز کمتر کنند.

امید به رونق گرفتن بازار

رفتن به دل طبیعت و شکل و جلا دادن به گیاهان و دانه‌های ارگانیک و تولید محصولی زیبا و سنتی حاصل همت و تلاش خانواده‌ای ایرانی برای تولید کالای ایرانی است. اما تولید زمانی با ارزش و مفید واقع می‌شود که بازار و مشتری برای عرضه وجود داشته باشد.

خانواده نادریان ناراضی، اما همچنان امیدوارند به حمایت از طرف نهادها و سازمان‌هایی که دستی در حمایت از فروش و عرضه کالای داخلی دارند. خانم نادریان می‌گوید: ما برای جذب مشتری دست به تنوع و کارهای متفاوت زدیم و بتازگی زیورآلات مردانه هم تولید کرده ایم.اما برای رونق کار و فروش محصولات باید بازارهای عرضه را بیشتر کنند.

برگزاری چند نمایشگاه در سال که هزینه‌های اجاره بالایی هم دارد نمی‌تواند تضمینی برای فروش محصولاتمان باشد. نبود محل‌ثابت و تبلیغات، کار را مشکل تر از حالت عادی فروش محصول کرده است. خانم نادریان با تمام دشواری‌هایی که در فروش تولیدات خود دارد اما با امید از سالی حرف می‌زند که سال «حمایت از کالای ایرانی» نامگذاری شده است. او حتی به استقبال مشتری و بازدیدکننده‌های خارجی از محصولات اشاره می‌کند و امیدوار است بتواند با جذب اسپانسر و ثبت برند، محصولات خود را به خارج از کشور صادر کند.

سهم اوتیسمی‌ها

دو قلوهای 9 ساله خانواده نادریان در کنار درمان و مبارزه با بیماری اوتیسم انگیزه‌ای شده اند برای کارهای نو در خانواده‌هایی که با اوتیسم درگیر هستند. خانم نادریان به عنوان مادر این دوقلوها تصمیم گرفته است با همکاری خانواده‌هایی که از این بیماری رنج می‌برند کارگاه بزرگ‌تری راه‌اندازی کند و درآمد حاصل از فروش محصولات تولیدی را خرج درمان بیماران اوتیسم کنند.

همچنین آنها در نظر دارند در کنار کلاس‌های خاصی که برای این بیماران برگزار می‌شود، کلاس‌های تولید زیورآلات گیاهی و چوبی هم برای آنها برگزار کنند تا ضمن شرکت در این حرکت جمعی، حرفه‌ای را هم یاد گرفته باشند.