بهره مالکانه یا رویالتی چیست؟

در مورد زمین بهره مالکانه فقط شامل در اختیار گرفتن زمین بکر است. در حالی که در مورد معادن و نفت و گاز، ماده اولیه اصل اساسی است که در بطن طبیعت واگذار شده وجود دارد‌؛ لذا در این دو مورد قیمت ماده اولیه کلا متعلق به مالک معدن و اجازه بهره‌برداری از آن مشمول پرداخت بهره مالکانه می‌شود.

عوامل متعددی در تعیین نرخ بهره مالکانه موثر است و با مدل‌های اقتصادسنجی مختلفی محاسبه می‌شوند. می‌توان نتیجه گرفت بهره مالکانه جدا از منشأ مالکیت که دولتی یا خصوصی است یک مبنای علمی، منطقی و عرفی اقتصادی دارد و در جهان رابط بین صاحب معدن و بهره‌بردار در صورت جدایی تعریف شده است.

بحث بهره مالکانه عمدتا به کشورهایی باز‌می‌گردد که دارای معادن گسترده مشخصی هستند که نفت هم در این چارچوب قرار می‌گیرد.

بهره مالکانه را ارزش ذاتی منابع زیرزمینی می‌دانند که متعلق به دولت است. بهره برداری از این منابع که ماهیت اقتصادی دارد مستلزم سودآوری است که در مقابل آن مالیات پرداخت می‌شود و صاحب سهم که دولت است هم از آن سود سهام می‌گیرد. این بخش از فعالیت تحت عنوان فعالیت تجاری نام برده می‌شود. از جمله بحث‌های مهم و اساسی در زمینه بهره مالکانه که عموما مورد غفلت واقع شده است، تاثیر اجرای این طرح بر اقتصاد ملی و سیاست‌هایی همچون کاهش تصدیگری دولت، خصوصی‌سازی و افزایش درآمد دولت است.