بهانه آمریکایی «شاخه زیتون»

اگر چه مخالفان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه مدعی هستند که وی در صدد برگزاری انتخابات زودهنگام است، اما او این ادعا را تکذیب کرده است. ولی به هرحال انجام عملیات عفرین جنبه تبلیغات انتخاباتی دارد، به این معنی که رجب طیب اردوغان دغدغه تهدیدات تروریستی از جانب بخشی از کردها و تلاش برای تامین امنیت شهروندان ترک را دارد. از لحاظ خارجی بازیگران متعدد منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای در سوریه حضور دارند که منافع متفاوت و متضادی را تعقیب می‌کنند.

عملیات اخیر ترکیه در عفرین شمال سوریه به بهانه سرکوب گروه‌های مختلف تروریستی کردها، پیش زمینه‌های متعددی دارد از جمله حمایت آمریکا از گروه‌های معارض کرد سوریه و یگان‌های مدافع خلق در منطقه شمالی این کشور است. این اقدام واشنگتن با علم به این نکته که آنکارا نسبت به کردها حساسیت‌های ویژه‌ای دارد، انجام گرفته است. اختلاف ترکیه با آمریکا و اتحادیه اروپا امر مسلمی است.

یکی از جنبه‌های این اختلاف وقوع کودتای نافرجام 15 جولای 2016 در ترکیه که مقامات این کشور، فتح‌ا... گولن مبلغ دینی مستقر در آمریکا را عامل آن می‌دانند، است. ترکیه چند بار از آمریکا خواسته که گولن را تحویل دهد. همچنین تنش بین آنکارا با اتحادیه اروپا در رابطه با ورود ترکیه به این اتحادیه و مخالفت برخی از کشورهای اروپایی با تبلیغات مقامات ترکیه در رابطه با همه پرسی اصلاح قانون اساسی وجود داشته است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد در شرایط کنونی ترکیه نسبت به غرب اطمینان و حس ناخوشایندی دارد. اما این به معنی دشمنی طرفین با یکدیگر نیست. باید توجه داشت که ترکیه عضو پیمان ناتو است و اعضای این پیمان مسئولیت‌هایی را نسبت به یکدیگر متقبل شده‌اند.

همچنین آنکارا همیشه ورود به اتحادیه اروپا را به‌عنوان امری مطلوب در نظر داشته است. این عملیات ارتش ترکیه در خاک سوریه جنبه دیگری هم دارد؛ کشورهای متعددی ابراز می‌کنند که این اقدام ترکیه مخالف منشور و حقوق بین‌المللی عمومی است و یک اقدام تجاوزکارانه کشوری به خاک همسایه محسوب می‌شود، همان‌گونه که دولت قانونی سوریه هم عملیات نظامی ترکیه را محکوم کرده است. اما در اینجا نکته ظریفی مطرح است. ترکیه در مقابل عنوان می‌کند که مطابق قوانین بین‌المللی اقدام به انجام این عملیات نظامی کرده است.

استدلال ترک‌ها بر این مبنا استوار است که امنیت مرزها و شهروندان ترکیه از سمت مرزهای سوریه و کردهای تروریست مورد تهدید قرار می‌گیرد و دولت مرکزی سوریه هم توان تامین امنیت را ندارد پس ما باید برای برچیدن کانون‌های تروریستی اقدامات لازم را انجام دهیم. این ادعای مقامات آنکارا در حالی است که خود ترکیه یکی از کشورهایی بوده است که در مناقشه و بی‌ثباتی سرزمینی سوریه در سال‌های گذشته نقش مهمی برعهده داشته است. آنچه در پایان این نوشتار قابل جمع بندی می‌باشد این است که به نظر می‌رسد عملیات ترکیه بیشتر یک جنبه ظاهری داشته باشد و مهم‌تر این‌که با توجه به حضور و ایجاد پایگاه‌های نظامی روسیه در خاک سوریه خیلی بعید به نظر می‌رسد که آمریکا از حضور و نفوذ خود در سوریه چشم پوشی و میدان را به طور کامل به حریف خود واگذار کند.

دکتر علی بیگدلی

استاد دانشگاه شهید بهشتی