«شاخه زیتون»، تقابل منافع واشنگتن و آنکارا

ترکیه نیز در جهت مقابله با این طرح که مورد حمایت ایالات متحده و رژیم صهیونیستی نیز بود با ورود به مناطق شمالی استان حلب از اتصال مناطق تحت تصرف کردها به هم جلوگیری کرد. با نگاهی به دیگر تحرکات نظامی ترکیه در مرز و حتی در خاک سوریه نیز می‌توان مدعی بود علت اصلی این تحرکات تا امروز، کردهای سوریه بوده‌اند و بعد از این نیز وجود علت دیگری برای حضور نظامی ترکیه در خاک سوریه تا حدود زیادی دور از ذهن است. ضمن این‌که مناطق کردنشین ترکیه که شامل آناتولی شرقی و آناتولی جنوب شرق هستند نیز در مرز با سوریه واقع شده‌اند که این مساله نگرانی آنکارا از قدرت‌گیری کردها در مرزهای جنوبی این کشور را افزایش می‌دهد.

مساله دوم به علت انتخاب عفرین از سوی ترکیه مربوط می‌شود. آنکارا و واشنگتن به عنوان دو دوست در مناسبات منطقه‌ای، در ماجرای سوریه دچار تضاد منافع در سطح کلان هستند به طوری که ایالات متحده تنها گروهی که نگرانی ترکیه را بر می‌انگیزد، یعنی کردهای سوریه را مورد حمایت حداکثری خود قرار داده است. این حمایت به نوعی است که به تقویت استیلای کردها بر مناطق شمالی استان‌های حسکه، رقه و قسمت‌هایی از مناطق شمالی استان حلب منجر شده و در این شرایط ترکیه اساسا توانایی لشکرکشی نظامی به هیچ منطقه‌ای جز عفرین را نخواهد داشت، زیرا در غیر این صورت باید مستقیما یا با نیروهای نظامی ایالات متحده روبه‌رو شود یا با نیروهای تحت حمایت حداکثری کاخ سفید و آموزش دیده توسط ارتش ایالات متحده.

مساله سوم میزان اهمیت کردهای سوریه برای آنکارا و واشنگتن است. اولویت ترکیه در بحران سوریه مساله کردهاست، مساله‌ای که آنکارا به هیچ وجه از مواضع خود در قبال آن کوتاه نخواهد آمد ولی در مقابل، رفتار ایالات متحده در برابر کردها از یک الگوی خاص پیروی نمی‌کند که نمونه این مساله را در رفراندوم استقلال کردستان عراق شاهد بودیم. در واقع باید چنین ادعا کرد چه در زمان اوباما و چه هم‌اکنون، ایالات متحده نوعی بازی بدون در نظر داشتن نتیجه‌ای مشخص را در قبال کردها پیش گرفته و اوجگیری حمایت‌های این کشور از کردهای سوریه را نیز باید در تغییرات مقطعی دیپلماتیک مبتنی روی کار آمدن ترامپ جست‌وجو کرد. از این‌رو و با توجه به اختلاف فاحش میزان اولویت مساله کردها نزد آنکارا و واشنگتن، می‌توان پیش‌بینی کرد کاخ سفید در مواضع کنونی و حمایت‌های تحریک‌آمیز خود از کردها در شمال سوریه تجدید نظر کند تا ترکیه نیز تصمیم خود را مبنی بر ورود حداکثری به عفرین و پیچیده‌تر شدن بحران سوریه مورد بازنگری قرار دهد.

مساله چهارم به شخص اردوغان مربوط است. ورود نظامی ترکیه به عفرین به منزله مقابله با نیروهای تحت حمایت ایالات متحده، ورود غیرقانونی و تجاوز به خاک سوریه و درنهایت ایجاد تضاد منافع میان ترکیه، روسیه و ایران است و از این رو اگر توافق خاصی در مورد بحران سوریه شکل نگیرد، یورش نظامی به عفرین که به‌طور قطع به مداخله نیروهای معارض مستقر در ادلب نیز منجر خواهد شد، می‌تواند به گشایش جبهه جدیدی از نبردهای سهمگین و زمانبر در سوریه بینجامد که با توجه به پیش رو بودن انتخابات ریاست جمهوری سال 2019 در ترکیه، این اقدام اردوغان می‌تواند عفرین را به قتلگاه سیاسی وی تبدیل کند.

دکتر مانی محرابی

عضو هیات علمی اندیشکده روابط بین‌الملل ایران