شهادت شیخ محمد خیابانی
روحانی مبارز شیخ محمد خیابانی در سال 1259 ش در یکی از توابع تبریز متولد شد. وی پس از فراگیری علوم مقدماتی ، از محضر اساتید برجسته ای چون سید ابوالحسن انگجی و میرزا عبدالعلی بهره برد و در فقه ، هیات ، نجوم ، حکمت ، کلام ، ریاضیات ، طبیعیات ، تاریخ و ادبیات مهارت خاصی یافت.
زندگی شیخ محمد خیابانی پس از پیروزی مشروطه وارد مرحله تازه ای گردید به طوری که او در کنار تدریس از مسائل سیاسی غفلت ننمود و در جریان محاصره تبریز ، در دفاع از شهر نقش مهمی ایفا کرد. در زمان خیابانی اوضاع جهان اسلام و بویژه ایران ، بخاطر دخالت های بیگانگان از جمله روسیه ، انگلیس و آلمان بسیار آشفته و تاسف انگیز بود. شیخ محمد در زمان محمد علی شاه و استبداد صغیر به صف مدافعین مشروطه پیوست و پس از خلع محمد علیشاه از سلطنت ، به عنوان نماینده مردم تبریز راهی مجلس شورای ملی گردید و به دفاع از ارزشهای اسلامی و حقوق مردم پرداخت . این عالم مبارز جزو افرادی بود که به شدت با اولتیماتوم روسیه در مجلس دوم مخالفت کرد و همچنین با قرارداد استعماری وثوق الدوله با دولت انگلستان (قرارداد 1919) نیز مخالفت کرد و بعد از قبول قرارداد 1919 از سوی دولت ایران ، در تبریز دست به قیام زد. خیابانی ، از آنجا که حکومت مرکزی را ضعیف و وابسته می دید، ایجاد یک تحول اساسی در سیستم حکومت ایران و احیای آزادی را گام نخست برای خانه تکانی ایران و بیرون راندن اشغالگران خارجی می دانست .وی در جریان قیام تبریز که از 17 فروردین 1299 ش شدت گرفت ، به آگاهی بخشی مردم پرداخت تا این که نهادهای دولتی تبریز به تصرف مردم درآمد و شهر از دست دولتیان خارج شد. قیام پیروزمندانه مردم تبریز به رهبری شیخ محمد خیابانی ، بیش از پنج ماه ادامه داشت اما به دلیل خیانت کسانی که قول همکاری داده بودند ، کم بودن نیروها و حضور قزاقخانه در کنار شهر تبریز و همکاری آنها با حکومت مرکزی ، این قیام به شکست منجر شد. سرانجام با ورود نیروهای دولتی ، قزاقان شیخ محمد خیابانی را در 21 شهریور 1299 برابر با 29 ذی الحجه 1338 ق در 40 سالگی به شهادت رساندند.
گفت و گو
