صدای یک حماسه

هنوز هم این مولفه به‌عنوان مهم‌ترین نیازهای مخاطب در تولیدات رادیویی مورد توجه قرار می‌گیرد. خاصه اخبار و اطلاع رسانی که با توجه به سرعت انتقال به عنوان ویژگی و کار ویژه رادیو همواره مورد توجه بوده و هست، اما بتدریج نیازهای دیگری به تناسب اقتضائات زمان و مخاطب، محور و بهانه راه‌اندازی شبکه‌های رادیویی مختلف شد، مثلا ورزش یا نمایش و سرگرمی منجر به شکل‌گیری شبکه‌های رادیویی ویژه‌ای شد. نیازهایی که تقریبا در همه کشورهای دنیا با فرهنگ و باورهای متفاوت وجود داشت و مورد توجه برنامه‌سازان و تهیه‌کنندگان رادیویی قرار می‌گرفت، اما در کشور ما یا کشورهای اسلامی دیگر که نیازها و مطالبات مذهبی در آنها پررنگ است شاهد تولد رسانه‌هایی هستیم که به قصد پاسخگویی به این نیازها شکل گرفته‌اند و شاید ردپا یا نمونه‌های مشابه آن را کمتر بتوان در کشورهای غربی پیدا کرد البته متولیان مسیحیت در راستای تبلیغ دین خود انواع رسانه‌ها از جمله رسانه‌های صوتی مثل شبکه‌های رادیویی را جهت ترویج اعتقادات و باورهای خود راه می‌اندازند.

در کشور ما به غیر از رادیو قرآن و رادیو معارف که در ذیل شبکه‌های دینی قرار می‌گیرند، چند سالی است که شاهد ظهور و بروز رادیویی به اسم رادیو اربعین هستیم. رادیویی که یک تفاوت اساسی با شبکه‌های دیگر حتی رادیوهای معارفی و معرفتی دارد و آن نیازی است که یک مراسم و آیین باشکوه که بازنمایی و تجلی یک حماسه است برای رسانه ایجاد کرده است. در چند سال اخیر راهپیمایی اربعین به یک مراسم باشکوه و عظیمی بدل شده که حالا دیگر یک آیین مذهبی صرف نیست بلکه یک فرهنگ است و خود به یک رسانه تاثیرگذار بدل شده است. رسانه‌ای که حتی رسانه‌ها به معنای متعارف هم شاید نتوانند کارکردهای رسانه‌ای آن را بازتولید کنند.

این مراسم و آیین به قدری واجد ظرفیت تبلیغی و رسانه‌ای شده که قطعا رادیو اربعین هویت خود را از آن می‌گیرد نه بالعکس! جالب این‌که پا به پای قوام یافتن و بسط و گسترش این مراسم، رادیو اربعین نیز واجد رشد کمی و کیفی شده و هویت رسانه‌ای خود را تقویت و مستحکم‌تر کرده است. گرچه این رادیو، هویتی مناسبتی و فصلی دارد، اما توانسته در همین برهه زمانی کوتاه به نقطه تاثیرگذاری رسیده و مخاطبان زیادی را جذب کند. مخاطبانی که فقط شنونده این رادیو نیستند، بلکه خود سوژه و سازنده محتوای آن بوده و به نوعی بخشی از هویت حرفه‌ای آن به حساب می‌آیند. زمانی این مطلب را می‌خوانید که دو روز از مراسم روز اربعین گذشته و حالا دیگر ماموریت این شبکه به پایان رسیده است، اما بسیاری از مخاطبان این رادیو خواهان ادامه برنامه‌های این شبکه رادیویی هستند و این یعنی زنده بودن و حیات موثر یک رسانه!

توسعه کیفی

امسال این رادیو توسعه کیفی هم پیدا کرده و تنوع آیتم‌های آن بیشتر شده است. پخش روزانه دعای عهد و دعای ندبه بعد از اذان صبح روزهای جمعه، پخش سخنرانی‌هایی از وعاظ معروف، سخنان کوتاه وعاظ در باکس‌های مختلف، پخش مستندهای رادیویی ویژه اربعین، نمایش‌های رادیویی ویژه این ایام، پخش مداحی، اخبار کمیته‌های ستاد اربعین، مباحث کارشناسی در زمینه تبیین فلسفه اربعین و پیاده‌روی آن، مباحثی درباره دلایل اهمیت زیارت اربعین و تفسیر فرازهایی از زیارت اربعین، آداب و احکام زیارت، امنیت و بهداشت سفر، فضایل قرائت قرآن کریم در سفر اربعین، تفسیر فرازهایی از زیارت وارث و فرازهایی از زیارت جامعه کبیره، آموزش مکالمه، کلمات و اصطلاحات پرکاربرد عربی که در سفر لازم خواهد بود و پخش ترتیل روزانه یک صفحه از قرآن کریم از برنامه‌های روتین رادیو اربعین خواهد بود. مجموعه این آیتم‌ها که مبتنی بر نیازهای زائران شکل گرفته، می‌تواند استقلال و جامع بودن این رادیو را از حیث موضوعی اثبات کند. پخش مداحی، مراثی و روضه‌خوانی‌های مرتبط با محرم و اربعین از برنامه‌های ویژه و آشنایی با یاران حضرت اباعبدالله(ع) و شهدای کربلا و همچنین تاریخ اربعین از دیگر بخش‌های این رادیو است که وقتی این آیتم‌ها را کنار هم می‌گذاریم متوجه می‌شویم که تنوع و غنای موضوعی در این شبکه با وجود فصلی بودنش کمتر از رادیوهای روتین و دائمی نیست.

یک رادیوی آموزشی

واقعیت این است که رادیو اربعین را می‌توان واجد کارکرد آموزشی هم دانست که آداب زیارت را به مردم آموزش می‌دهد و از این حیث می‌توان آن را یکی از کاربردی‌ترین شبکه‌های رادیویی دانست.
چندی پیش قائم‌مقام وزیر کشور ضمن قدردانی از اطلاع‌رسانی رادیو اربعین تاکید کرد که عموم زائران اربعین حسینی در سفر کربلا شنونده این رادیو هستند و این نشان می‌دهد که مخاطبان این رادیو، تقریبا همه جامعه را دربرگرفته و موفق شده بیشترین مخاطب تعریف شده را با خود همراه و جذب کند. سازمان صداوسیما بویژه معاونت صدای رسانه ملی با هدف به تصویر کشیدن و پاسداشت حرکت عظیم مسلمانان ایران وسایر نقاط جهان در مراسم پیاده‌روی اربعین حسینی، برای سومین سال پیاپی با راه‌اندازی رادیو اربعین، بزرگ‌ترین اجتماع شیعیان جهان را روایت کرد. این رادیو نه تنها یک رسانه خبررسان که رسانه‌ای خبرساز است و می‌تواند در ترویج فرهنگ اربعین و آموزه‌های اخلاقی آن در داخل و خارج از کشور نقش موثر و مروجی داشته باشد و بازتاب‌های آن بویژه امسال نشان داد که هنوز و همچنان رادیو رسانه‌ای زنده و پویاست و هرگز نمی‌میرد!

مصداق موفق نیاز‌سنجی رسانه‌ای

بازتاب آخرین اقدامات دستگاه‌ها و نهادهای خدمات‌رسان به زائران اربعین، اطلاع‌رسانی لحظه به لحظه از اخبار مربوط به حضور میلیونی زائران و تمامی تدارکات مربوط به سفر، بخش‌هایی از اولویت برنامه‌های این شبکه رادیویی است و همه اینها یعنی پاسخگویی و پرداخت مستقیم به موضوعاتی که با نیازهای مخاطب خود ارتباط زنده و مستقیمی داشته و در راستای پاسخ به نیازهای او حرکت می‌کند. این شبکه رادیویی را می‌توان مصداق موفقی از نیازسنجی رسانه‌ای دانست که کنداکتور خود را بر مبنای پاسخ به این نیازها می‌بندد. در واقع رادیو اربعین یک بانک اطلاعاتی صوتی و زنده است که به نیازهای زائران پاسخ داده و کمک می‌کند تا این سفر معنوی، پربار‌تر و پربرکت‌تر شود، ضمن این‌که به ترویج فرهنگ و تفکر حسینی کمک می‌کند. در واقع می‌توان گفت راهپیمایی اربعین به چنان جایگاه و خاستگاهی رسیده که صاحب رادیو شده و توانسته قدرت و عمق نفوذ خود را در یک شبکه رادیویی به رخ کشیده و اثبات کند. جالب این‌که این شبکه رادیویی از تمام ظرفیت‌های رسانه‌ای موجود از جمله رسانه‌های مجازی و شبکه‌های اجتماعی نیز در جهت بسط و توسعه و تقویت بنیان‌های ماهوی خود استفاده کرده و صاحب خرده رسانه‌های دیگری هم شده که به عنوان یک همیار رادیویی به تحقق اهداف آن کمک می‌کند.مخاطبان می‌توانند از طریق دستگاه‌های ست‌آپ باکس، گیرنده‌های دیجیتال و اپلیکیشن تلفن همراه این شبکه را دریافت کنند.

سید رضا صائمی