پدیدارشناسی و سینما

به صورت طبیعی، این گونه کتاب‌ها به خاطر حال و هوا و لحن سنگین خود، خوانندگان خاص خود را دارند. «پدیدارشناسی و سینما» از انتشارات هرمس یکی از این کتاب‌هاست. آلن کازه بیه مولف کتاب (که اولین چاپ آن را در سال 1991 و از سوی انتشارات دانشگاه کمبریج ارائه کرد) در این اثر خواندنی و تحقیقی خود، نظریه پدیدارشناسی را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. در سه فصل کتاب، در کنار بحث درباره این نظریه پدیدارشناسی بازنمایی داستانی و مستند هم مورد تحلیل قرار می‌گیرند. نظریه‌پردازی درباره یک فیلم ممکن نیست، مگر این که در اولین قدم توصیفی دقیق از «بازنمایی سینمایی» آن به دست داده شود. فیلم از رهگذر تصویرگری و شخصیت‌پردازی و نمادپردازی در تماشاگر، دریافت‌ها و تجربه‌هایی پدید می‌آورد. نظریه‌پرداز هم از رهگذر همین دریافت‌ها و تجربه‌ها، به تلقی خاصی راه می‌برد و این تلقی بر تحلیل‌های او تاثیر می‌گذارد. از این نظر، تاکنون هیچ نظریه‌پردازی از بازنمایی سینمایی توصیف جامعی به دست نداده است.

هدف کتاب پدیدارشناسی و سینما این است که در حد توان در رفع کمبود فوق بکوشد. به باور مولف کتاب، وجود نظریه‌های سست و نارسا در باره بازنمایی سینمایی و بنیاد گرفتن نظریه فیلم بر آنها چنان زیان بار است که حتی عمیق‌ترین نوشته‌ها درباره سینما هم از تاثیر آن برکنار نبوده است. نویسنده کتاب بر این باور و نظر است که کسانی که درباره بازنمایی سینمایی دست به نظریه‌پردازی می‌زنند، باید از بنیادهای معرفت‌شناسی و وجودشناسی که نظریه‌اش بر آنها قوام می‌گیرد، آگاه باشد. اما به گفته کازه بیه پژوهشگران معاصر از این جنبه مهم کارنظری یکسره غافل مانده‌اند. در همین ارتباط است که کتاب به تعریف معرفت‌شناسی و وجودشناسی پرداخته و بر پایه آن، بحث خود را آغاز و دنبال می‌کند. کتاب در فصل اول خود، بحث را با شرحی درباره نظریه‌ای که ادموند هوسرل درباره بازنمایی هنری ساخته و پرداخته است، شروع می‌کند. در ادامه تلاش کتاب این است که توضیح دهد چگونه می‌توان از این نظریه برای تحلیل بازنمایی در تصویر متحرک سود جست. هوسرل که در سال 1938 درگذشت، به عنوان پدر پدیدارشناسی شناخته شده است.

به گفته منتقدان فلسفی، ادبی و هنری، نفوذ او بر سیر تفکر و فلسفه در قاره اروپا، به نوعی بی نظیر بوده است. بحث‌های کتاب با مثال از فیلم‌های مهمی همراه است، که تماشاگران جدی و پیگیر سینما با آنها آشنایی دارند. این به درک بهتر و روان‌تر بحث‌های سنگین کتاب کمک بسیار زیادی می‌کند. ترجمه سخت کتاب را علاالدین طباطبایی به خوبی و با روانی قابل تقدیری انجام داده است. کتاب پدیدارشناسی در چاپ چهارم خود، با قیمت 9000 تومان و در هزار نسخه در بازار موجود است.

کیکاووس زیاری

جام‌جم