خداحافظ سیاره نهم
سرانجام بحثها به پایان رسید و اخترشناسان سراسر جهان که در پراگ گردهم آمده بودند، توانستند بر سر تعریفی در باره سیاره بودن یک جرم به توافق دست یابند.
بر مبنای این تعریف ، هر جرمی که به طور مستقل به دور ستاره ای بگردد و شکل کروی داشته باشد و اثر گرانشی آن بتواند اجرام اطراف خود را تحت تاثیر قرار دهد، سیاره خواهد بود. به این ترتیب ، منظومه ما فقط 8سیاره خواهد داشت که از عطارد آغاز می شود و در نپتون به پایان می رسد و طبقه بندی جدیدی از اجرام هم با نام سیارات کوتوله معرفی شده اند که پلوتو و سرس هم در رده آنها خواهند بود. پیش از این که این تعریف قابل پیش بینی تصویب شود، خبرجنجال برانگیزی منتشر شد که طبق آن تعریفی از سیاره ارائه می شود که شمارسیارات منظومه را به 12 مورد خواهد رساند. برای این که دلایل عدم اقبال عمومی به این طرح را بدانیم با اسکات شپرد سیاره شناس و جوینده اقمار منظومه شمسی و چادترجیلو، عضو تیم کاشف زینا که از آن به عنوان سیاره دهم نام برده می شد، گفتگوهای جداگانه ای در این خصوص انجام دادیم با توضیح این که این گفتگوها پیش از رای گیری نهایی انجمن بین المللی نجوم صورت گرفته شده بود. آنها را در پی می آوریم.
بخش مهمی از فعالیت های شما در خصوص مسائل سیاره ای است. به همین دلیل ، مایلم نظرتان را در خصوص طرح تعریف سیارات که بر مبنای آن ما دارای 12 سیاره خواهیم بود، بدانم.
اسکات شپرد: به نظر من ، این تعریف بسیار پیچیده و بغرنج است ، طراحان نباید کارون را وارد تعریف سیارات می کردند. این موضوع که ما سیاره ای دوگانه داشته باشیم ، خیلی گیج کننده خواهد بود.
چاد تریجیلو: تا کنون 2 طرح درباره تعریف یک سیاره ارائه شده است که بر طبق اولی ما 12سیاره خواهیم داشت. من فکر می کنم در کل این موضوع در یک جریان مثبت قرار دارد ؛ اما متاسفانه برای بسیاری از مردم گیج کننده است و به همین دلیل با سیاست های IAU در تضاد است.
بر مبنای تعریف مطرح شده ، 3 سیاره به منظومه ما اضافه شده و راه برای اضافه شدن سیارات بیشتر نیز باز است. فکر می کنید این موضوع نکته مثبتی در باره این تعریف باشد؛
اسکات شپرد: نه. به نظر من نباید تعریف سیاره به گونه ای باشد که بتوان تعداد انبوهی سیاره را بر مبنای آن تعریف کرد و هر روز هم آنها را زیاد کرد من با تعداد محدود ولی مشخص موافقم و شخصا فکر می کنم تعریف ما باید شامل 8 سیاره یعنی عطارد، زهره ، زمین ، مریخ ، مشتری ، اورانوس و نپتون باشد.
سیاره شناسان به هیچ وجه به تعریف 12 سیاره ای منظومه شمسی تمایلی نشان ندادند |
بر مبنای تعریف جدید، کارون قمر پلوتو هم به جمع سیارات اضافه می شد ؛ اما اجرامی که خصوصیات سیاره شناختی بالاتری دارند، نظیر تیتان کماکان قمر باقی می مانند نظرتان در این خصوص چیست؛
اسکات شپرد: من اصلا دوست ندارم کارون وارد خانواده سیارات شود. این فقط باعث گیج کننده شدن تعریف خواهد شد. این جرم باید قمر پلوتو باقی بماند همین طور خود پلوتو هم باید به جای این که سیاره حساب شود، به جرم بزرگی از کمربند کویی پر متعلق باشد. همان طور که سرس هم باید در خانواده فعلی خود یعنی کمربند سیارک ها باقی بماند.
چاد ترجیلو: کارون بر مبنای این طرح سیاره خواهد شد. به نظر من این موضع صرفا سرگیجه آور است ؛ چراکه ما برای مدتهاست که این جرم را قمر پلوتون می دانیم و مشکلی هم در این خصوص نداریم. با وجود این ایده سیاره دوگانه ارائه شده شاید به نظر جالب به نظر برسد؛ اما در عمل با مشکل مواجه است.
نظرتان درخصوص مهمترین نکات مثبت و منفی این طرح چیست؛
اسکات شپرد: من تقسیم بندی ای مثل سیارات پلوتونی را اصلا نمی پسندم. این که شما اجرام فراوانی را در این قالب ببرید ؛ به نظر نامعقول می آید و از آن مهمتر چطور جرمی را بر مبنای دوره گردش سالانه اش می توان در دسته ویژه ای قرار داد.
چاد ترجیلو: مهمترین نکته مثبت قضیه این است که به صراحت بیان می کند. ما ممکن است بیش از 9 سیاره کلاسیک داشته باشیم. اما مهمترین موانعی که در آن می بینم ، به همان مساله تعدد سیارات برمی گردد و این که تعریف در ذات خود گیج کننده است. برای نمونه ، در این طرح سرس به عنوان سیاره مطرح شده است که به نظر اشتباه بزرگی است این جرم 200 سال است که بدون هیچ مشکلی سیارک است و لزومی به این تغییرها نیست.
فکر می کنید این تعریف را می توان به سیارات فراخورشیدی هم تعمیم داد؛
اسکات شپرد: حقیقت این است که تعریف فعلی را نمی توانیم خیلی خوب با دنیاهای فراخورشیدی تطبیق دهیم. در بقیه منظومه ها ممکن است سیاراتی با تناوب بیش از 200 سال غولهای گازی باشند و به این ترتیب در آنها سیارات پلوتونی اصلا شبیه پلوتونی های ما که کوههای یخی بزرگی هستند، نخواهند بود.
چاد ترجیلو: به نظر من در این خصوص مشکل جدی نیست و فراخورشیدی ها را در دل می گیرد؛ چراکه ما فراخورشیدی ها را سیاراتی می دانیم که به دور ستارهای غیر از خورشید می چرخند و این بسته به تعریف سیاره تغییر می کند.
در نهایت آیا فکر می کنید IAU، تعریف را تصویب کند؛ا
سکات شپرد: با این تعریفی که ارائه شده ، من گمان نمی کنم IAU آن را قبول کند. من فکر می کنم آنها این تعریف را دستکاری می کنند و گمان می کنم سرس و کارون از رده سیارات اخراج شوند. به نظر من ، اصلا جالب نیست منظومه ما مثلا 50سیاره پیدا کنند. یک تعریف خوب در این باره تعریفی است که این تعداد را به طور منطقی محدود کند و مهمتر این که بر مبنای مفاهیم علمی باشد، نه بر مبنای سنتهای قدیمی. الان تنها دلیلی که پلوتو را در زمره سیارت نگاه داشته سنت ماست و اگر امروز پلوتو را پیدا می کردیم ، هیچ گاه آن را وارد سیارات نمی کردیم و بی گمان باید این جرم هم حذف شود و به نام جرم بزرگی از کمربند کویی پر نامیده شود.
چاد ترجیلو: نه من گمان نمی کنم چنین تعریف سرگیجه آوری تایید شود.
آقای شپرد، از ادامه فعالیت های شما درخصوص جستجوی اقمار منظومه شمسی چه خبر؛
اسکات شپرد: ما هنوز مشغول جستجو در منظومه اقماری زحل هستیم تا اقمار بیشتری را پیدا کنیم. الان چند نامزد جدید داریم که باید در ژانویه رصدهای تکمیلی را درباره آنها انجام دهیم.
آقای ترجیلو از جستجوی اجرام بزرگ کمربند کویی پر چه اخبار جدیدی وجود دارد؛
چاد ترجیلو: الان مطلب زیادی وجود ندارد کشف 3 جرم بزرگ کمربند کویی پر در سال گذشته یعنی UB313، 2003EL61و 2003FY9 در سال گذشته فعلا برایمان کفایت می کند!
درباره اسامی 2003UB313 و قمرش چه طور؛ آیا نامهای زینا و گابریلا تصویب خواهند شد؛
چاد ترجیلو: نه الان دیگر تقریبا مطمئنم که زینا و گابریلا نامهای نهایی این اجرام نخواهد بود. اگر زینا سیاره شود، باید نامی با منشائ رومی به آن تعلق بگیرد تا در هماهنگی با سایر سیارات باشد ؛ اما در شرایط حاضر که بعید است زینا سیاره باشد، باید نامی مانند سایر اجرام کمربند کویی پر به آن بدهیم. نامی مثلا مانند نامهای خداوندان اساطیر آفرینش. به هر حال ، پس از تعیین تکلیف تعریف سیارات باید منتظر نامگذاری UB313از سوی IAU باشیم.
پوریا ناظمی
گفت و گو
