روایت عشق ، خاک ، گل و کوزه

شبکه قرآن برای اولین بار اقدام به ساخت تله تئاتری به نام «سر عشق» کرده است ، تله تئاتری درخصوص نماز به کارگردانی هنری محمد حجت ذیجودی و کارگردانی تلویزیونی ساسان امیرپور

کد خبر: ۱۰۷۷۵۵

که تجربه زیادی در کارگردانی تله تئاتر در تلویزیون دارد. سر عشق قرار است در 15 قسمت 40 دقیقه ای به تهیه کنندگی علیرضا سرباز در ساختمان تولید استودیو 12 ضبط شود و زمان پخش آن شاید در ماه مبارک رمضان باشد.
همیشه فکر می کردم که چگونه می توان از یک تله تئاتر گزارش تهیه کرد، چون نه می توان به آن به عنوان یک سریال نگاه کرد و نه این که آن را در زمره نمایش صرف به حساب آورد، اما آنچه من را مجاب می کرد از ساخت و تولید مراحل یک تله تئاتر گزارش تهیه کنم ، این بود که به گفته ساسان امیرپور آن را یک نوع از برنامه تلویزیونی به حساب آورم. برنامه ای تلویزیونی که در آن نمایش هم جایگاه ویژه ای دارد به همین خاطر داخل استودیو 12، این کارگردان تلویزیونی سر عشق است که با تجربه 20ساله کارگردانی تله تئاتر، نگران است که مبادا نتواند از عهده این تله تئاتر هم به خوبی بقیه کارهایش بر بیاید.
به همین خاطر گاه از میکروفنی که روی دستگاه ضبط او قرار دارد صحبتهایی می کند و گاه به داخل استودیو ضبط می رود و راه و چاه را به بازیگران یادآوری می کند. اغلب تله تئاترهای تلویزیون مثل نگراسوف ، به سوی دمشق ، بازرس ، خسیس ، آهسته با گل سرخ و... را او کارگردانی کرده است به همین خاطر داخل استودیو تا بازیگران برای بازی گریم می شوند و دیالوگ های شان را تمرین می کنند فرصت خوبی است که با امیرپور صحبت کنم ، هر چند که معتقد بود هر چه بگوید ممکن است ایجاد اختلاف میان تئاتر و تله تئاتر کند، اما گفت: تله تئاتر قبل از این که تئاتر باشد یک برنامه تلویزیونی است ، برنامه ای که باید براساس ویژگی ها و مدیوم تلویزیون و قاب تلویزیون و امکانات آن ساخته شود که گاه نزدیک به سینماست و یا حتی ویژگی های خاص خودش را هم دارد مانند استفاده همزمان از چند دوربین که دیگر به شکل پلان به پلان نیست و همزمان برای زوایای مختلف آن طراحی و کار می شود.
امیرپور که از 18 سالگی در صداوسیما به عنوان کارگردان تلویزیونی فعالیت داشته و اکنون 4 5 سالی است که بازنشسته شده معتقد است که به این شکل وقتی قرار است نمایشی را ضبط کنیم باید هم متن ، هم اجرا، هم بازیها و هم میزانسن ها براساس ویژگی ها و توانایی ها و امکانات تلویزیون باشد و صرفا نباید بگوییم برای تئاتر به دنبال دیالوگ و کلام هستیم ، چون بیشتر وقتها این تصویر و صدا است که حرف اول را می زند. اما این متن ساخته و پرداخته شده برای تلویزیون به گفته امیرپور Telilay نام دارد و در غیر این صورت اگر قرار است تئاتر صرف کار شود باید رفت روی صحنه تئاتر، روی سن و با مخاطبان هم نفس شد. به اینجا که می رسیم صدای سلطان طغرل فضای ساکت استودیو 12 را می شکند که در جواب جان نثاری دیالوگی می گوید و فضا را شلوغ تر می کند. بعد از تمرینی که بازیگران داشتند مجددا باید سلطان طغرل و زیردستش تمرینی داشته باشند، داخل مانیتور امیرپور ؛ فخرالدین صدیق شریف و علی طالب لو هم حضور دارند، این دو با هماهنگی امید آهنگر 3 راس مثلث سر عشق را کامل می کنند. ضمن این که بازیگران دیگری چون زهرا سعیدی ، محمدعلی سلیمان تاش ، مهدی راشدی ، لیلا جعفرپور، جواد زیتونی ، اکبر ملایی و... به عنوان مهمان در هر اپیزود از سر عشق حضور خواهند داشت. وقتی علی طالب لو زانو می زند صدای شکستن کوزه ای در کنارش فضای استودیو را نگران می کند شاید سر عشق درون کوزه ای از آب او باشد که حالا بر روی زمین پاشیده شده است! میر فتاح عاشق خاک و گل و کوزه است ، علی طالب لو می گوید: چون او یک کوزه گر است به همین دلیل اعتقادش بر این است که آدمی دیر یا زود به خاک سپرده می شود و چه خوب است که آدمی با خاک مانوس باشد، اما به غیر از شکستن کوزه های میرفتاح از لحاظ کارگردانی تلویزیونی نیز امیرپور معتقد است که در تله تئاتر همانند سینما می توانیم فضا و زمان را در کنترل داشته باشیم و تعدد لوکیشن داشته باشیم ، او می گوید: «ما تنها مقید به یک فضای خاص و محدود نیستیم. دیگر فرصتی نیست.» وقتی صدای سرحال و قبراق مسعود سرمدی (مدیر صحنه) کات می دهد، داخل کاروانسرا پا می گذارم ، پر از پروژکتور و پر از نورهای زرد است و 3 تصویربرداری که تنها یکی از آنها را به ظاهر می شناسم (مرتضی ندرلو) در استودیو حضور دارند اما دیگر تصویربرداران سر عشق را مرتضی نجفی ، محسن کثیری ، اکبر عنبری و احمد فرهادی شکل می دهند. هنوز در حال تمرین هستند، سلطان طغرل آمده و می خواهد باج بگیرد. مثل این که خوب زمانی رسیدم ، میرفتاح هنوز در کنار کوزه اش زانو زده است و میرزا حسن یار همیشگی او که نقش آن را فخرالدین صدیق شریف بازی می کند کمی با فاصله از او ایستاده است ، کارگردان هنری کار به همراه علیرضا سرباز (تهیه کننده) بر روی میزی فلزی در گوشه استودیو صحبت می کنند و گاه چیزهایی می نویسند، مسعود سرمدی 3، 2، 1 می گوید و من ضبط را روشن می کنم.
سلطان طغرل: کوزه های کوچک داری؛!
میرفتاح: بله حضرت سلیمان سلطان
طغرل: سردار، رها شود و نیزه ها و سپرها از اطراف او دور می شوند، طغرل ادامه می دهد، در کوزه ها روغن بریزید، در ارابه ها بیاورید، فتیله ها را بلند بگیرید...
کارگردان تلویزیونی کار نمی خواهد هیچ جای کارش نقص داشته باشد به همین خاطر میزش را رها می کند، داخل استودیو می آید و با ذیجودی صحبت می کند. او می گوید: سلطان طغرل وقتی هر جمله ای را می گوید از این طرف به آن طرف راه برود و بعد از هر جمله او زیر دستش با یک جان نثار گفتن حرف او را تایید کند به همین خاطر مجددا تمرین آغاز می شود:
سلطان طغرل: سردار
سردار: جان نثار سلطان
طغرل: در کوزه ها روغن بریزید
سردار: بله جان نثار
سلطان طغرل: در ارابه ها بیاورید
سردار: به روی چشم قربان
سلطان طغرل: فتیله ها را بلند بگیرید...
قدری سکوت و بعد شمشیرش را تحویل سردار می دهد و می گوید: نماز می خوانیم ... لشکر او به دنبالش روانه می شوند و سردار قدم زنان در سمت راست و چپ خود راه می رود و منتظر پایان یافتن نماز سلطان طغرل است ، اما این کاروانسرا که مخصوص هیچ دوره زمانی و تاریخی خاصی هم نیست متشکل از مغازه هایی است که در هر کدام از آنها یک حرفه و پیشه ای وجود دارد. ساخت دکور سر عشق که به گفته علیرضا سرباز 14 سال بر روی متن آن تحقیق شده است از آن محسن باباخانی است و غلامرضا پورجهانی نیز او را یاری کرده است ، حوضی آبی رنگ نیز وسط این کاروانسرا هست که استودیو را تبدیل به مکان استراحت می کند اما نوشته سر در ورودی یکی از این دکورها نظرم را جلب کرد: ما کاروانیان و جهان کاروانسرا، در کاروانسرا نکند کاروان سرا. همچنان تمرین در این کاروانسرا ادامه پیدا می کند خسرو کیوانمهر و دستیارانش (فرشید کیوانمهر و رسول خیرخواه) کار صدا را انجام می دهند، حمید احمدی لاری کار نورپردازی سر عشق را دارد و دستیارش حسین زعفرانی خوب می داند که باید نور صحنه را دستکاری کند. امیر مرتضایی تا زمان پیدا می کند با طراحی که امیر کوچکی صورت داده است سراغ ، بازیگران می رود و گریم آنها را تمدید می کند، سلطان طغرل لباسی سنگین و پر از سپرهای کوچک سربی پوشیده است ، لباسها با طراحی پروانه قاسمیان و به همراه دستیارش منا سرباز نشان دهنده روحیه جنگجویی این آدم است و اما داخل کاروانسرا به دلیل برخورد طغرل با یک کوزه گر، بلوایی برپاست. فرصت خوبی است که با تهیه کننده و کارگردان سر عشق صحبت کنم ، ذیجودی می گوید: قصه ها اپیزودیک است و هر بار به سراغ یک داستان تاریخی مشهور با شخصیت های شناخته شده تاریخ می رویم که چگونه نماز می گذاشتند و تاثیر آن را حس می کردند، اما لوکیشن ما ثابت است. او در پاسخ به سوال من درباره بازیهای اغراق شده در تله تئاتر می گوید که اتفاقا در این قسمتی که شما حضور دارید خودمان خواستیم که بازیها به این شکل با کنتراست باشد. او معتقد است که حسن این کار این است که تایم زمانی طولانی ندارد، ضمن این که تاکنون به این شکل تله تئاتری با محوریت نماز انجام نشده است که ما در این کار انجام داده ایم . در کاروانسرا باز است و عوامل سر عشق در حال گذر هستند و بازیگران در اتاق استراحت مشغول خوردن عصرانه (نان و پنیر و چای) هستند.
علی طالب لو معتقد بود میرزاحسن در سر عشق میرفتاح را کامل می کند، به لحاظ این که میرزا اهل کتاب است و صحاف و با آدمهای مختلف در قصه های متفاوت معاشرت دارد و به همین خاطر تلاش می کند با کسانی که در بازار دچار مشکلی هستند، مشکل آنها را حل کند. فخرالدین صدیق شریف نیز موافق است و گفته های میرفتاح را درخصوص تله تئاتر که اگر خوب دکوپاژ شود منافاتی با کار صحنه یا سینما ندارد تایید می کند و می گوید: میرزاحسن به نوعی وقایع نگار اتفاقاتی است که در این گذر می افتد. او از بصیر یاد می کند که نقش آن را امید آهنگر بازی می کند و می گوید که او وقایع را بیان می کند. سر عشق قرار است با محوریت نماز، مشتاقان الهی را بانشاط کند و به گفته صدیق شریف ما انسان ها وقتی احساس می کنیم به بن بست رسیدیم تنها چیزی که ما را نجات می دهد نماز است ، او اضافه می کند: در دل این قضایا نیز داستان های جذابی مطرح می شود که راجع به شخصیت های مختلف تاریخی است مثل امام محمد غزالی ، خواجه منصور وزیر طغرل ، بوعلی و... اما نکته دیگر این است که بازی در استودیو بازیگر را محدود می کند، چه برسد به آن که قرار باشد تله تئاتری هم ساخته شود. صدیق شریف که به تازگی بازی در سریال در چشم باد را به پایان رسانده است در این باره می گوید: طبیعت تله تئاتر این است که خواه ناخواه فضای استودیو بر بازی بازیگر حاکم می شود، اما وقتی دوربین خارج از فضای استودیو باشد، ناخودآگاه بیننده آن عناصر خارجی را که می بیند توقعات خاص آن لوکیشن برای او تداعی می شود.
بنا به گفته علی طالب لو و صدیق شریف بازی در تله تئاتر بر بازیگر تاثیر دارد و او را برای بازیگری آماده تر می کند تا این که بتواند قدرت بازیگری خودش را حفظ کند. حالا دیگر پروژکتورهای کاروانسرا خاموش شده است و تنها زوزه بادی است که در فضای کاروانسرا پیچیده است.
در تاریک و روشن این استودیو مجددا سلطان طغرل باید دیالوگ هایش را تکرار کند تا به تنهایی صدای او را ضبط کنند، بلندتر، بلندتر، نه کمی تندتر، تندتر، این کلماتی است که حجت ذیجودی کارگردان هنری کار از سلطان طغرل می خواهد، راهنمایی های او موثر است و به خوبی مهدی راشدی می تواند صدای سلطان طغرل را تکرار کند.
حالا دیگر در کاروانسرا هیچ کس نیست ، تنها جمله ای از بازیگر این قسمت در ذهنم ماند که به میرزاحسن می گفت: دعا کنید اهل حکومت اهل نماز هم باشند و... میرزا حسن نگاهی به بالا می اندازد و دستهایش را بلند می کند و می گوید: ان شائالله.

داستان هایی لطیف درباره نماز

ادبیات ایران از داستان ها و لطیفه های زیبایی سرشار است که همه درخصوص نماز است و خوشبختانه دکتر ساری (مدیر شبکه قرآن) پذیرفتند این مجموعه ساخته شود. او درباره داستان های سر عشق می گوید: داستان های زیادی درباره نماز و تاثیر آن در زندگی بزرگان و دانشمندان ایران وجود دارد که به آن می پردازیم و به کمک دو مشاور و کارشناس کار (سیدجواد بهشتی و علی محقق) تلاش شده داستان هایی استفاده شود که بیشتر جنبه نمایشی داشته باشند. این تله تئاتر در 15 قسمت 40 دقیقه ای تولید می شود که در هر کدام از آنها 20 دقیقه کار نمایشی ارائه می شود، 5دقیقه خاطرات سرداران سپاه و ارتش مثل علی جزایی ، سردار علی دقیقی و بخش دیگر از نظر تهیه کننده پرداختن به زندگی علمای اسلامی مثل آمیرزامحمدتقی انصاری ، آیت الله جهانگیر خان قشقایی ، آیت الله العظمی بروجردی و... است ، اما کتابهایی چون مخزن الاسرار، جوامع الحکایات ، کتاب ریاحین ، شریعه و... منبع سر عشق هستند. سر عشق به برگزیدگان علمی و دانشی کشور خودمان نیز می پردازد. مثل زندگی بوعلی سینا با توجه به نماز و تاثیر بوعلی از نماز، زندگی امام محمد غزالی ، خواجه منصور وزیر طغرل ، زندگی گوهرشاد، زندگی ربیعه دختر علامه مجلسی و یا زندگی امیرکبیر که با این که یک رجال سیاسی بود، اما آدم مجتهدی بود.