درمان ضایعات نخاعی

ضایعات نخاعی معمولا به 2 شکل هستند. یعنی یا نخاع قطع می شود و یا فاصله ای ایجاد می شود که بر اثر خونریزی داخل نخاعی این مکان پر می شود.
به گفته دکتر هوشنگ صابری ، جراح و متخصص مغز و اعصاب دانشگاه علوم پزشکی تهران و مجری طرح درمان بیماران ضایعه نخاعی ، شکل دوم این نوع ضایعات شایع تر است و زمانی که خونریزی جمع و جذب شد، حفره ای ایجاد می شود که اجازه انتقال سیگنال ها را به سمت بالا و پایین نمی دهد.
صابری تاکید می کند: سلسله اعصاب مرکزی اساسا توانایی ترمیم ندارند و اگر ما بتوانیم به روشی موفق شویم سلسله اعصاب محیطی را به سلسله اعصاب مرکزی در قسمت بالا برسانیم ، قدرت ترمیم پیدا می کنند. برای عملی کردن این فرضیه کار خود را روی 33 موش شروع کردیم و پس از موفقیت به دلیل آن که نمی دانستیم تکنیک کشت سلولهای شوان در انسان با موش چه فرقی دارد، در مرحله بعدی از اندام های قطع شده استفاده کردیم و با موفقیت سلولهای عصبی مربوط به اندامهای قطع شده را کشت دادیم. در مرحله بعدی از بیماران مرگ مغزی استفاده کردیم که جریان خون در عضو هم باشد که البته این مرحله هم با موفقیت انجام شد. اما اولین جرقه طرح تزریق سلولهای شوان در بیماران ضایعه نخاعی 10 سال پیش آن هم با نیت کمک به جانبازان جنگ تحمیلی که بر گردن همه مردم ایران حق دارند، زده شد.
به گفته دکتر سعید سرکار، رئیس مرکز تحقیقات علوم و فناوری پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران این طرح پس از اتمام فاز مطالعاتی و تحقیقاتی نهایتا وارد فاز حیوانی شد و زمانی که به حمایت گسترده نیاز داشت ، از طرف دفتر همکاری های ریاست جمهوری و معاون وقت پژوهشی دانشگاه که در آن زمان دکتر لاریجانی بودند حمایت های همه جانبه انجام گرفت و باعث تسریع طرح شد. به طور کلی این طرح یک کار مشترک میان دپارتمان جراحی اعصاب بیمارستان امام خمینی ره ، بانک اعضای پیوندی بیمارستان امام خمینی ره ، مرکز تحقیقات علوم فناوری در پزشکی و حمایت فناوری های ریاست جمهوری است . این کار یعنی کشت سلولهای شوان و تزریق آن به بیماران مبتلا به آسیبهای نخاعی نوآوری و ابتکار محققان کشورمان است که از حدود 12 سال پیش شروع و طی 4سال دوره شتاب آن طی شده است و در حال حاضر هم به نتیجه رسیده است. نتایج عمل جراحی روی 9 تن از بیماران ضایعه نخاعی که با مجوز شورای اخلاق پزشکی مورد درمان قرار گرفته است مثبت است و یکی از آنها می تواند با استفاده از پارالل راه برود.
صابری ، مسوول پیوند سلولهای عصبی به مصدومان نخاعی طرح سلول درمانی برای ترمیم ضایعه نخاعی را طرحی 2 مرحله ای می دانند که در مجتمع بیمارستان امام خمینی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده است و می افزاید: در مرحله اول ، کار آزمون حیوانی از ابتدای سال 1381پس از انجام مطالعات اولیه مدلسازی ضایعات نخاعی در موش شروع شد. برای انجام مطالعات حیوانی 33 موش درنظر گرفته شدند و در آنها ضایعات نخاعی ایجاد شد که موشها از کمر به پایین دچار فلج شدند. سلولهای موردنظر از موش گرفته ، کشت و تکثیر شدند و در نهایت پس از انتقال سلولها به نخاع موشهای آسیب دیده بهبود و پیشرفت روزانه در آنها مشاهده شد.
پس از 60 روز موشها قادر به حرکت بودند و در مقایسه با گروه کنترل ، بهبود چشمگیری داشتند، به صورتی که حتی قادر به دویدن و حرکت دادن دم بودند. پس از موفقیت در آزمون حیوانی در پایان سال 1382 مقاله ای از آن در یک مجله معتبر بین المللی به چاپ رسید. در مرحله دوم نیز بررسی زیادی در رابطه با بی خطر بودن به کارگیری این روش روی انسان انجام شد و همچنین برای کسب توانایی رشد سلولهای انسانی که از خود فرد گرفته می شود تلاش بسیاری صورت گرفت ؛ چرا که مزیت استفاده از سلولهای خود فرد آن است که احتمال پس زدن پیوند تقریبا به صفر می رسد. برای انجام این اقدام روی انسان ، مجوز کمیته اخلاق پزشکی دریافت شد و این طرح با حمایت مادی و معنوی دفتر همکاری های فناوری از بهمن 1384 روی اولین داوطلب انجام گرفت.
صابری در خصوص معیارهای انتخاب بیماران داوطلب می گوید: باید سن بیمار زیر 50سال باشد. ضایعه نخاعی باشد، اعصاب محیطی تک باشد و کمی علایم نورولوژیک در پایین ضایعه دیده می شود که با این معیارها از میان 150 بیمار داوطلب ، 113 بیمار ضایعه نخاعی با این روش درمان شدند.
به گفته مجریان این طرح ، ایران آماده پذیرش بیماران از دیگر نقاط جهان و انعقاد قراردادهای دو جانبه «عدم افشا» با مراکز درمانی در دیگر کشورها برای درمان بیماران است. آنها ضمن آن که به ارزش اقتصادی چنین طرحهایی کاملا واقف هستند ؛ ولی معتقدند همچون قدرتهای مستکبر و خودخواه جهان ، در پی بهره برداری های اقتصادی انحصارطلبانه از این کار نیستیم . امروز برخی سرمایه داران در دنیا با انحصار حقوق ناشی از یک داروی خاص ، درآمدی معادل چند میلیارد دلار در سال کسب می کنند که ناشی از اختلاف قیمت شدید این داروهای خاص با دیگر داروهاست. حتی در کشور خود ما 3 درصد فرآورده های دارویی که وارداتی هستند حدود 35 درصد قیمت را تشکیل می دهند که نشان دهنده همین قیمتهای سرسام آور داروهای خاص است. اما ایرانیان ، به هر فناوری مفیدی که دست پیدا کنند، چنین سوئاستفاده های حریصانه ای را که به محروم کردن ملل فقیر و نیازمند منجر می شود مجاز و مشروع نمی دانند و در حد بازگشت سرمایه گذاری های انجام شده و سود معقول راضی هستند و دانش خود را در خدمت رفع آلام بشریت قرار می دهند.

هدیه ای گرانبها برای دردمندان جهان عمل پیوند سلول برای ترمیم ضایعات نخاعی روی انسان تاکنون غیر از ایران ، در کشورهای روسیه و چین هم صورت گرفته است. اما با وجود تعداد زیاد این عمل در چین با استفاده از سلولهای بنیادی جنینی هیچ موفقیتی حاصل نشده است. همچنین در کشور روسیه که از سلولهای بویایی مخاط بینی و یا سلول های مغز استخوان استفاده می کنند، نتایج قابل قبولی به دست آمده است ؛ ولی زمان اولین آثار درمان ، بسیار بیشتر از روش منحصر به فرد انجام شده در کشور ما است. ضمن آن که در روسیه برای انجام این عمل و اقدامات بازپروری ، 150 هزار دلار دریافت می شود. به طوری کلی ، روشی که در ایران انجام شده است ، متفاوت از روسیه و چین است و از سلولهای غلاف عصب محیطی (شوان) استفاده می شود که در این روش سلولها از عصب پای شخص برداشته و به مدت 3تا 4 هفته کشت و تکثیر می شوند و سپس عمل پیوند انجام می شود.