چه کسی نفع می‌برد؟

1-‌ طبق قرارداد ترجیحی بین ایران و ترکیه، محصولات صادراتی ما عمدتا مواد خام و اولیه یا مواد با ارزش افزوده پایین هستند مثل لبنیات، میوه و سبزی و ... در حالی که محصولاتی که از ترکیه به ایران صادر می‌شود، عمدتا محصولات صنعتی مثل پوشاک، ماشین‌آلات صنعتی، لاستیک، مبل، لوازم خانگی و ... هستند که ارزش افزوده بیشتری دارند.

2- براساس آمار سال 1395 گمرک ایران، صادرات ایران به ترکیه حدود 11 میلیون تن و صادرات ترکیه به ایران حدود 6/1 میلون تن بوده است. یعنی صادرات ایران به ترکیه از نظر وزنی هفت برابر واردات از ترکیه است. اما با این یک آمار نمی‌توان قضاوت درستی در مورد تجارت دوجانبه داشت.

3- داستان وقتی جالب می‌شود که طبق آمار گمرک در سال 1395 ارزش دلاری صادرات ترکیه بیشتر از ایران است. ارزش کل صادرات ایران به ترکیه در سال 1395 حدود 2/3 میلیارد دلار بوده در حالی که ترکیه 9/4 میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده است. یعنی ارزش صادرات ترکیه به ایران 53 درصد بیشتر از صادرات ایران به ترکیه است.

4- حالا با استفاده از اطلاعات بندهای 2 و 3 می‌توان ارزش متوسط هر تن صادرات دو کشور را محاسبه کرد. بر این اساس ارزش متوسط هر تن کالای ترکیه‌ای که به ایران صادر می‌شود، برابر با 3100 دلار است در حالی که ارزش متوسط هر تن کالای صادراتی ایران به ترکیه فقط 300 دلار است.

5- با این اطلاعات مشخص است که ایران مواد اولیه و خام کم‌ارزش را به ترکیه صادر می‌کند در حالی که ترکیه مواد با ارزش بالاتر را به ایران صادر می‌کند. این یعنی ترکیه برای دریافت حدود 3000 دلار فقط یک تن کالا به ایران صادر می‌کند، اما ایران برای دریافت همین مبلغ باید ده تن کالا به ترکیه صادر کند.

6- حمایت هدفمند ترکیه از تولیدات داخلی خود که باعث ارتقای کیفی و کاهش قیمت محصولات آن کشور شده از یک سو و رکود و بی‌توجهی به حل مشکلات تولیدکنندگان مثل سود بالای تسهیلات، قاچاق و واردات بی‌رویه، قوانین و مقررات مزاحم، فرهنگ مصرف کالای خارجی و ... از سوی دیگر باعث می‌شود تجارت آزاد با ترکیه نتیجه‌ای جز از بین بردن اندک توان باقیمانده برای صنایع داخلی مثل پوشاک و لوازم خانگی نداشته باشد.

7- اما نکته پایانی. ترکیه چهارمین شریک تجاری ایران است، اما این‌که وزیر ارتباطات به جای وزیر صنعت، رئیس کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و ترکیه است و مسائل تجاری را که در حیطه تخصصی وزارت صنعت است، پیگیری می‌کند جای سؤال و تعجب فراوان دارد؟

اکبر ابدالی‌محمدی

عضو انجمن مدرسان اقتصاد مقاومتی