دردسرهای رژیم غذایی چرب

مصرف زیاد این غذاها حتی اگر از سلامت و بهداشت آنها اطمینان داشته باشیم آسیب‌های غیرقابل جبرانی به بدن وارد می‌کند. فرهنگ مصرف غذاهای چرب بیش از هر چیز یک فرهنگ عادتی و قابل تغییر است. بچه‌ها از کودکی اگر در خانواده‌ای رشد کنند که افراد خانواده به غلط علاقه به غذاهای چرب و شور داشته باشند، با مشکلات دوره بعد از جوانی در این افراد مواجه می‌شویم. بنابراین در فرهنگ غذایی طعم لحظه‌ای غذا در قبال مشکلاتی که در آینده برای فرد به وجود می‌آورد، قابل قبول نیست. دکتر قاسمی، متخصص قلب و عروق و رئیس انجمن آترواسکلروز ایران تاکید می‌کند باید از کودکی آموزش صحیح حتی در محیط مهد کودک و مدرسه برای مصرف صحیح مواد غذایی به کودکان داده شود.

پیشگیری از بیماری‌ها با تغییر عادات غذایی

اگر نوع چربی نامناسب در مواد غذایی مصرفی استفاده شود، بدن به خطر می‌افتد و این موضوع افرادی که میزان مصرف را کنترل می‌کنند را هم شامل می‌شود. این یعنی علاوه بر میزان مصرف چربی، نوع چربی مصرفی نیز اهمیت دارد. دکتر مسعود قاسمی، متخصص قلب و عروق و رئیس انجمن آترواسکلروز ایران درباره خطر مصرف چربی‌های ناسالم موجود در مواد غذایی به جام‌جم می‌گوید: در بسیاری از مواد غذایی که در غذاهای آماده و فست‌فود استفاده می‌شود، به دلیل استفاده از چربی‌ها و روغن‌های نامناسب احساس سیر شدن سریع در افراد ایجاد می‌شود و این خطرناک است. توصیه اکید این است والدین تفکر مصرف غذای چرب و شور را از بین ببرند و فرهنگ غذایی سالم در خانواده ایجاد کنند. اولین مشکلی که افزایش چربی خون بر اثر مصرف ناصحیح چربی‌ها در فرد ایجاد می‌کند، قرار گرفتن در معرض بیماری‌های عروق قلب، سکته‌های قلبی، سکته‌های مغزی، انسداد رگ‌ها و کبد چرب است. افزایش وزن که یکی از تبعات غذاهای چرب است، به طور ثانویه باعث افزایش فشار خون شریانی، کاهش تحرک، زودرس شدن آرتروز می‌شود و احتمال حوادث قلبی ـ عروقی را بیشتر می‌کند. این چربی‌ها علاوه بر تاثیر مستقیم، تغییراتی در متابولیسم بدن نیز ایجاد می‌کند که ما به آن سندرم متابولیک (چاقی دور شکم و افزایش استعداد زمینه افزایش فشار خون و دیابت) می‌گوییم. دیابت هم از موضوعات مهم و غیرقابل انکار در افرادی است که با مصرف چربی‌های زیاد و نامناسب مواجه هستند.

مراقبت از کودکی آغاز می‌شود

از زمان شکل‌گیری نطفه، تغذیه مادر تاثیرگذار است و اثرات تغذیه مناسب یا نامناسب پیش از دوران جوانی آغاز می‌شود. تغییر عادات غذایی بعد از سنین کودکی کار آسانی نیست. تغذیه اثری دیرپا و درازمدت دارد و این یعنی آثار ناخوشایند آن هم به صورت دراز مدت ظاهر می‌شود.

دکتر قاسمی درباره اهمیت توجه به تغذیه مناسب از سنین کودکی تاکید می‌کند: موضوع تغذیه اصلا وابسته به سن خاصی نیست و از سنین پایین تنگی عروق قلب و تنگی عروق مغز آغاز می‌شود، اما فرد زمانی دچار عوارض می‌شود و علائم را می‌فهمد که بیماری پیشرفت کرده است. بررسی‌ها نشان داده از سه چهار سالگی پدیده تغییرات چربی داخل بدن شروع می‌شود و اگر بموقع جلوی آنها گرفته نشود، پیشرفت می‌کند و موجب تنگی رگ‌های بدن می‌شود، اما اگر از همان زمان پیشگیری شود مشکلی پیش نمی‌آید و بتدریج با برگشت آسیب‌های جدار رگ‌ها نیز مواجه می‌شویم. در نهایت فرهنگ غذایی نباید تحت تاثیر عوامل محیطی قرار گیرد و باید سلامت خانواده در اولویت باشد.

چربی‌های خوب، چربی‌های بد

غذاهای چرب به طور عمده به دو نوع تقسیم می‌شوند. نوع اول روغن‌های اشباع شده و دیگری ایزومر ترانس موجود در روغن‌ها و چربی‌هاست. میزان بالای این دو عنصر خطرناک در مواد غذایی در هیچ معیاری قابل قبول نیست و باعث مشکلات مزمن ناشی از بیماری‌های قلب، عروق، مغز، کلیه و سایر قسمت‌های بدن می‌شود. غذاهای چرب شامل روغن‌های اشباع شده مثل روغن جامد نباتی و روغن دنبه در بدن وارد سازوکاری می‌شوند که تولید کلسترول را بالا می‌برند. دکتر تیرنگ رضا نیستانی، متخصص تغذیه و مدیر گروه انستیتو تحقیقات تغذیه کشور در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درباره انواع چربی موجود در مواد غذایی به جام‌جم می‌گوید: در ارتباط با چربی مواد غذایی دو مساله مطرح است. یکی محتوای چربی به لحاظ مقدار، یعنی در ماده غذایی مصرفی چند گرم چربی وجود دارد و نکته دوم نوع چربی است. حدود سه دهه پیش نگاه رایج این بود که چربی‌ها جزو گروه‌های غذایی بسیار مضر هستند و باید مقدار آنها را به حداقل رساند و بیشتر مشکلات سلامت بشر به چربی‌ها مربوط است، اما مطالعات بعدی نشان داد ماجرا به این سادگی نیست و این نگاه نیز زاویه صحیح پرداختن به این موضوع نیست. در یک دسته‌بندی ساده می‌توان گفت چربی‌هایی که ما در مواد غذایی مصرف می‌کنیم به دو دسته تقسیم می‌شود. چربی‌های خوب مثل چربی‌های گیاهی به صورت مایع و چربی‌های جانوری که عمدتا در ماهی‌ها و غذاهای دریایی وجود دارد که از اسیدهای چرب امگا 3 غنی هستند. همچنین چربی‌های موجود در مغز دانه‌ها مانند پسته، بادام و... ازجمله چربی‌های مفید هستند. چربی‌های مضر مثل چربی‌های جامد طبیعی، انواع دنبه، کره و خامه یا چربی‌هایی که مثل روغن‌های نباتی در صنعت به شکل جامد درمی‌آید را شامل می‌شود.

حفظ تعادل بدن به کمک تغذیه سالم

دکتر رضا نیستانی درباره نقش تاثیرگذار ترانس می‌افزاید: در صدر فهرست چربی‌های مضر، نوعی چربی است که به نام ترانس معروف است. این چربی‌ها عمدتا در صنعت به لحاظ فرآوری روغن‌ها و چربی‌ها تولید می‌شود. برای مثال روغن‌های گیاهی مایع وقتی به شکل جامد درمی‌آیند، ضمن این فرآیند مقدار زیادی چربی ترانس تولید می‌شود. در حرارت‌های طولانی با دمای بالا هم احتمال تولید ترانس زیاد است. جالب این که چربی‌های ترانس جزو چربی‌های اشباع‌نشده است. گرچه گفته می‌شود چربی‌های اشباع نشده بهتر از اشباع‌شده است، اما این نوع چربی از چربی‌های اشباع بدتر است، بنابراین نوع چربی بسیار تعیین‌کننده است.

بسیاری از افراد فکر می‌کنند مشکلات وزن یا متابولیک دارند و فکر می‌کنند مشکل چربی غذاست. بنابراین غذای آب‌پز یا بخارپز را جایگزین می‌کنند. واقعیت این است که وزن به دلیل دریافت کالری اضافه بر نیاز بدن ایجاد می‌شود. این کالری ممکن است از منابع مختلفی مثل برنج، میوه یا شیرینی فراهم شود، اما نکته مهم این است که مازاد بر نیاز بدن است. بنابراین اگر فردی چربی‌ها را از مواد غذایی حذف کند، ولی کالری دریافتی تغییر نکند و حتی مواد دیگر را بیشتر مصرف کند، وزن پایین نخواهد آمد.از طرفی بعضی افراد از این گروه مواد غذایی، یعنی چربی‌ها خواص درمانی طلب می‌کنند که ضرورتا ممکن است ربطی به آنها نداشته باشد، برای مثال افرادی که یبوست یا مشکل اجابت مزاج دارند، روغن زیتون به مقدار زیاد مصرف می‌کنند، اما واقعیت این است چربی‌ها ابتدای روده باریک بالای 97 درصد جذب می‌شوند و یبوست اتفاقی است که در روده بزرگ می‌افتد. یعنی جایی که معمولا چربی قابل ملاحظه‌ای نمی‌ماند که بتواند نقشی در این زمینه داشته باشد و این کار فقط وزن آنها را بالا می‌برد. چربی‌ها چه مفید و چه مضر، مقدار کالری یکسانی دارند و برای مثال یک گرم روغن حیوانی با روغن امگا 3 میزان کالری‌زایی متفاوتی ندارد. بنابراین مصرف هر ماده غذایی در یک تغذیه سالم، حد و اندازه‌ای دارد که بسته به سن، جنسیت، وضعیت سلامت و فعالیت بدنی افراد متفاوت است.

سپیده شعرباف

دانش و سلامت