مهمان سمی‌ها نشوید!

کمتر کسی را می‌توان پیدا کرد که از هوای خوب، آسمان آبی و مناظر زیبا بتواند چشم‌پوشی کند. بیشتر افراد دوست دارند از شلوغی‌ و سر و صدا دور شوند و در یک طبیعت زیبا و بکر تفریح کنند، اما نباید این نکته را از یاد برد که مار، عقرب و جانداران سمی ممکن است با گزیدن، لذت تفریح در طبیعت را به کام ما تلخ کنند. دکتر بابک مهشیدفر، متخصص طب اورژانس و استادیار اورژانس دانشگاه علوم پزشکی ایران، شما را با برخی از نکاتی که باید قبل از طبیعت‌گردی بدانید، آشنا می‌کند.

مواظب این موذی‌ها باشید!

دانستن برخی نکات، می‌تواند در پیشگیری از گزیدگی مار، موثر باشد. مارها در تمام طول سال فعالیت دارند اما در فصول سرد و در ساعت‌های بسیار گرم روز، کمتر به چشم می‌آیند. مارها درواقع، صیادهای شبانه محسوب می‌شوند و هر چه از ظهر به سمت شب برویم، احتمال مارگزیدگی بیشتر می‌شود، پس افراد باید به این نکته توجه کنند که از زمان غروب به بعد، کمتر در طبیعت تردد کنند. برخی از افراد تصور می‌‌کنند که مار نمی‌تواند به آنها آسیبی وارد کند، به همین دلیل اقدام به گرفتن مار ‌می‌کنند، انجام چنین کاری می‌تواند باعث تحریک مار شود و احتمال گزیدگی را چند برابر افزایش بدهد به همین دلیل از گرفتن مار، حتی در صورتی که احتمال می‌دهید غیر سمی است، خودداری کنید.

چند نکته مهم برای طبیعت‌گردی

مارها در جنگل‌ها و علفزارها به‌وفور وجود دارند به همین دلیل باید در زمان رفتن به این مناطق، به دقت راه رفت و بی‌توجهی به مسیر پیاده‌روی، می‌تواند حسابی دردسرساز شود. افراد در جاهایی که احتمال می‌دهند مار وجود دارد، باید حتما شلوار بلند و چکمه بپوشند. بسیاری از گزیدگی‌ها در زمان جمع‌آوری هیزم یا خوراکی‌های طبیعی اتفاق می‌افتد، به همین دلیل هنگام جابه‌جایی سنگ‌ها و چوب‌ها در طبیعت، باید بسیار دقت کرد. بوته‌ها یکی دیگر از جاهایی هستند که مارها برای استراحت، داخل آن می‌روند پس زمان کوهنوردی یا گشت و گذار در طبیعت، به بوته‌ها دست نزنید.

همه جا در کمین هستند

مارها، جاندارانی هستند که در همه جای دنیا، بجز قطب جنوب، زندگی می‌کنند. مارهای سمی، در همه جا وجود دارند و حتی در شمال کشور نیز این مارها در نزدیکی آب‌ها دیده می‌شوند. بسیاری از افراد بر این باورند که مارهای شمال کشور، خطری برای آنها ندارند در حالی‌که این باور نادرست است و مارهای سمی، در شمال کشور نیز وجود دارند.

با گزیدگی چه باید کرد؟

یکی از نکاتی که در زمان گزیدگی باید به آن توجه داشت، حفظ خونسردی است و علاوه بر آن، فردی که قصد دارد امدادرسانی کند، باید به یکسری نکات توجه ویژه داشته باشد. امدادرسانی صحیح می‌تواند شانس زنده ماندن فرد آسیب‌دیده را بالا ببرد. یکی از نکات مهم در زمان گزیدگی مار، این است که مصدوم را نباید حرکت داد، چون انجام چنین کاری، سرعت حرکت زهر در خون را افزایش می‌دهد. برخلاف تصور بسیاری از افراد، انجام کارهایی چون بریدن، سوزاندن و... ناحیه مارگزیده، تاثیری در بهبود وضعیت مصدوم ندارد. اندام مارگزیده را باید همسطح با قلب و بدون حرکت قرار داد، انجام این کار در عقرب‌گزیدگی نیز می‌تواند موثر باشد. بهترین حالتی که فرد می‌تواند قرار بگیرد، حالت درازکش محسوب می‌شود. درآوردن انگشتر، دست‌بند، ساعت و... بسیار ضروری است چون بعد از گزش، تورم در اندام‌ها ایجاد می‌شود. بستن بالا یا پایین محل گزیدگی با چسب یا طناب، توصیه نمی‌شود و فرد امدادگر، باید از چنین اقدامی بپرهیزد. روی محل مارگزیدگی، نباید یخ گذاشته شود، همچنین کارهایی چون شست‌وشو با الکل یا پرمگنات نیز درست نیست. استفاده از برق یا شوک الکتریکی برای مصدوم، به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. مالیدن گیاهان یا عصاره‌های گیاهی نیز چندان کمکی به فرد نمی‌کند. علائمی چون خونریزی خود به خودی، افت هوشیاری، خونریزی از ناحیه گزش، افتادگی پلک یا بسته شدن چشم، فلج شدن، ضعف، تغییر رنگ ادرار (به رنگ تیره) و... نشان می‌دهد که فرد در وضعیت وخیمی قرار دارد. کارهایی که هنگام گزش با عقرب باید انجام داد با مارگزیدگی کمی متفاوت است. عکس گرفتن از عقربی که فرد را گزیده، می‌تواند برای ارائه خدمات درمانی مفید باشد. بالا قرار دادن اندام گزیده شده با عقرب ضروری است، همچنین باید محل گزیدگی را با آب و صابون شست و روی آن کیسه یخ قرار داد. مصدوم را در گزیدگی‌ها، باید در اولین فرصت به مراکز درمانی منتقل کرد.

فلفل نبین چه ریزه...

برخی از افراد تصور می‌کنند که مارهای کوچک یا تازه متولد شده، نمی‌توانند به آنها آسیبی وارد کنند به همین دلیل زمانی که در طبیعت آنها را می‌بینند، اقدام به گرفتن آنها می‌کنند و دچار گزیدگی می‌شوند. افراد باید توجه داشته باشند که مارها در هر سنی، حتی از زمان تولد، قابلیت نیش زدن دارند و نباید با تصور این‌که کوچک هستند یا ناتوان، به آنها دست زد. این جانداران تا یک‌ ساعت بعد از مردن یا حتی زمانی که سرشان از بدنشان جداست، قابلیت گزش دارند، در نتیجه به مار مرده نیز نباید دست زد.

ماندن در طبیعت شرط دارد

آن دسته از افرادی که قصد دارند شب را در طبیعت سپری کنند، باید حتما چادری داشته باشند که کاملا بسته می‌شود تا جاندارانی چون مار، نتوانند داخل آن بروند. ریختن بقایای مواد غذایی در کنار محل استقرار، می‌تواند باعث جذب جوندگان برای تغذیه شود که این مساله آمدن مارها را نیز به دنبال دارد در نتیجه افراد نباید بقایای مواد غذایی را در اطراف محل استقرار خود بریزند. نگهداری برخی سبزیجات که بوی تند دارد، می‌تواند باعث دفع حشرات و حتی مار و عقرب شود. برخی سبزیجات مانند پونه، ریحان و نعناع در این گروه قرار می‌گیرند. برخی اسپری‌های خاص یا پمادهایی هم برای این منظور ساخته شده‌اند که با تهیه و استفاده از آنها می‌توان به دفع این جانداران در طبیعت امیدوار بود.

بهاره جلالوند