مثلث رقابت نظامی

چین اعلام کرده بودجه نظامی خود را در سال 2017 میلادی به میزان 7 درصد افزایش می‌دهد. به نظر می‌رسد این اقدام دل نگرانی و واکنشی خاموش به پیشنهاد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برای افزایش 10 درصدی هزینه‌های نظامی ایالات متحده باشد. اعلام افزایش بودجه نظامی چین روز گذشته در جریان نشست خبری فو اینگ، سخنگوی اجلاس سالانه «کنفرانس مشورت سیاسی چین» در تالار خلق شهر پکن صورت گرفت.

فو اینگ گفت: سهم بودجه نظامی در تولید ناخالص داخلی این کشور حدود 3/1 درصد است که نسبت به سال‌های گذشته، این رقم تغییر چندانی نداشته است. گفتنی است میزان رقم اصلی و دقیق بودجه نظامی و هزینه‌های دفاعی چین در جریان نشست سالانه «کنگره ملی خلق» این کشور، اعلام خواهد شد نشستی که از امروز آغاز و به مدت حدود ده روز ادامه خواهد داشت.

بودجه اعلام شده نظامی سال 2016 چین نسبت به سال 2015، 6/7 درصد افزایش داشته و به میزان 954 میلیارد یوآن (حدود 146 میلیارد دلار آمریکا) رسید. بودجه نظامی این کشور در سال 2015 نیز حدود 2/144 میلیارد دلار بود.

گفتنی است که از سال 2012 تا سال 2016، میزان رشد بودجه نظامی چین به ترتیب 2/11، 7/10، 2/12، 1/10 و 6/7 درصد بوده است. بودجه نظامی پکن به طور عمده به سه بخش تامین هزینه زندگی نظامیان، تمرینات و تجهیزات نظامی اختصاص داده می‌شود. سهم بودجه نظامی در تولید ناخالص داخلی این کشور در ده سال گذشته حدود 32/1 درصد بود که نه‌تنها از کشورهای بزرگ جهان، بلکه از سطح متوسط جهان یعنی 4/2 درصد پایین‌تر است. به رغم آن‌که رشد اقتصادی چین در سال گذشته میلادی (2016) با روند نزولی همراه بود، بودجه نظامی آن رشد 6/7 درصدی رشد داشت که پایین‌ترین میزان در شش سال گذشته بود.

چین با حدود دو میلیون و 300 هزار نیروی نظامی بزرگ‌ترین ارتش جهان را دارد، اما قصد دولت این کشور این است که 300 هزار نفر از اعضای آن را کاهش دهد.

رقابت تسلیحاتی با افزایش بودجه نظامی آمریکا

در چند روز گذشته رئیس‌جمهور آمریکا از عزم خود برای افزایش 54 میلیارد دلاری بودجه نظامی این کشور خبر داده است. با این افزایش، بودجه نظامی آمریکا به 603 میلیارد دلار خواه رسید، اما این افزایش موافقان و مخالفانی نیز دارد. برخی جمهوریخواهان از جناح نومحافظه‌کار اعلام کرده‌اند که افزایش 54 میلیارد دلاری بودجه نظامی برای یک سال مالی با توجه به احتمال روی دادن مناقشات پیش‌بینی نشده اندک است، اما دموکرات‌ها نظر دیگری دارند و می‌گویند با توجه به این‌که آمریکا در مسیر کاهش اقدامات نظامی فرامرزی خود قرار دارد، دیگر نیازی به افزایش بودجه نظامی نیست و باید این هزینه‌ها را برای حل برخی چالش‌های داخلی هزینه کرد. اما ترامپ در توجیه این افزایش بودجه نظامی مدعی شده که این بودجه را برای بازسازی بخش‌هایی از ارتش نیاز دارد. در حالی که به عقیده کارشناسان، این اقدام می‌تواند به افزایش رقابت تسلیحاتی منجر شود. در همین رابطه، آلکسی فننکو، استادیار دانشکده سیاست بین‌الملل در مسکو، معتقد است که آمریکا هدفش ارتقای توان نظامی خود است. وی به ریانووستی گفت: در 25 سال گذشته آمریکایی‌ها بیشتر از آن‌که عمل کنند، حرف زده‌اند و همواره از یک انقلاب در حوزه نظامی و سلاح‌های هوشمند جدید صحبت کرده‌اند، اما در حال حاضر تقریبا همه موشک‌های کروزی که این کشور دارد در اوایل دهه 1980 وارد خدمت شده‌اند. اکنون آنها می‌خواهند سلاح‌های هسته‌ای و متعارف خود را ارتقا دهند. وی همچنین پیش‌بینی کرد این طرح به مذاق روسیه خوش نخواهد آمد و روسیه را وارد یک رقابت جدید بر سر تسلیحات متعارف و هسته‌ای خواهد کرد. فننکو افزود: برای ما مهم است که اشتباهات صورت گرفته از سوی اتحاد جماهیر شوروی را تکرار نکنیم و از تلاش برای رسیدن به برابری عددی پرهیز کنیم. سرگئی روگوف، مدیر تحقیقات در انستیتوی مطالعات آمریکا و کانادا در آکادمی علوم روسیه نیز نگرانی‌های مشابهی را مطرح کرده و می‌گوید: وضعیت اکنون خیلی خطرناک‌ تر از یک افزایش ساده در بودجه نظامی است و خطر تشدید رقابت تسلیحاتی اکنون حاضر و آشکار است. وی افزود: در یک میزگرد در پارلمان روسیه گفتم ما اکنون درباره صرف هزینه بیشتر برای مجموعه نظامی ـ صنعتی حرف نمی‌زنیم بلکه درباره کمپینی علیه دو توافق کلیدی کاهش تسلیحات هسته‌ای، یعنی توافق استارت جدید و پیمان کاهش سلاح‌های هسته‌ای میانبرد حرف می‌زنیم. او هشدار داد: دونالد ترامپ ممکن است تصمیم به خارج شدن از هر دو معاهده گرفته و آمریکا شاید آزمایش‌های هسته‌ای را از سر بگیرد و روسیه را ملزم به دادن پاسخی کافی کند.

مقایسه هزینه‌های نظامی آمریکا،‌ چین و روسیه

در همین رابطه لازم است یک نگاه مقایسه‌ای میان هزینه‌های نظامی، درصد اختصاصی نسبت به تولید ناخالص ملی و تعداد کلاهک‌های هسته‌ای سه کشور ایالات متحده، چین و روسیه داشته باشیم.

براساس اعلام موسسه صلح استکهلم (SIPRI)، هزینه نظامی آمریکا 596 میلیارد دلار است که 3/3 درصد تولید ناخالص ملی این کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین این کشور از 7700 کلاهک هسته‌ای برخوردار است. چین هزینه نظامی خود را بر مبنای 215 میلیارد دلار تنظیم کرده که حدود 9/1 درصد تولید ناخالص ملی این کشور است و با برخورداری از 250 کلاهک هسته‌ای. در آخر روسیه با 4/66 میلیارد دلار هزینه که 4/5 درصد تولید ناخالص ملی‌اش به این امر اختصاص یافته و با داشتن 8500 کلاهک هسته‌ای. با مقایسه اعداد و ارقام یادشده نتیجه‌گیری می‌شود که پکن هزینه‌های کمتری را نسبت به تولید ناخالص ملی خود به امور نظامی اختصاص می‌دهد و مانند گذشته می‌کوشد بر قدرت نرم، افزایش توان اقتصادی و تسخیر بازار‌های جهان سرمایه‌گذاری کند.