مشاعره زنان سیستانی

شادی و پایکوبی بخصوص در میان زنان سیستانی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است به طوری که در مناسبت‌های گوناگون، انواع مختلفی از مراسم شادی بخش به نمایش گذاشته می‌شد. بحث و بیت گونه‌ای از مشاعره ادبی است. قالب شعری آن سیتک (دوبیتی) و ساز همراه آن دایره است. هر چند بسیاری از سیستانیان بدون دایره نیز بحث و بیت می‌کنند. بحث و بیت در واقع رجز خوانی‌های عاشقانه‌ای است که گاه دو دلداده به بهانه بحث و بیت، رازهای ناگفته خویش را بازگو می‌کردند تا از این طریق به گوش یار برسد. بحث و بیت گاه نیز رجزی است که سرگشته‌ای گمنام برای رویارویی با زندگی، طبیعت و سنت می‌خوانده ‌است. این رجزخوانی‌ها در گذشته به چند طریق اجرا می‌شده ‌است.

بیشتر بحث و بیت‌هایی که هنگام کار کردن اجرا می‌شد، بحث و بیت‌هایی بدون دایره بود. در اینجا بحث و بیت کردن تنها برای لذت نبوده ‌است، بلکه می‌توان آن را نوعی رویارویی با دشواری کار، تشنگی، گرسنگی و حس‌نکردن گذر زمان پنداشت. معمولا دو به دو یا به صورت گروهی اجرا می‌کردند و آن‌قدر ادامه می‌دادند تا یکی یا گروهی تسلیم گروهی دیگر می‌شد. در آغاز یکی به نمایندگی از گروهش دوبیتی‌ای را می‌خواند و بایستی گروه دیگر دوبیتی‌ای را با همان مفهوم که به نوعی پاسخی به گوینده پیشین باشد تکرار کند. به این ترتیب این هماوردی تا تسلیم یکی از گروه‌ها ادامه می‌یابد. بحث و بیت به همراهی دایره شور و نشاط بیشتری دارد.

بحث و بیت در انواع گوناگونی از مراسم سیستانی جاری است که یکی از ویژه‌ترین آنها، همانا مراسم «حنابندان» یا همان «سرشویی» در شب پیش از عروسی است.