انـگلـیــس همان است که بود

پیروز مجتهدزاده، استاد دانشگاه تربیت مدرس و متخصص ژئوپلیتیک در گفت‌وگو با جام سیاست در مورد علل این‌گونه موضعگیری‌های تند انگلیس علیه ایران با وجود گشایش سفارتخانه‌ها در دو کشور معتقد است از انگلیس و دیگر کشورهای غربی نباید انتظاری بیش از این داشته باشیم و نباید تصور کنیم در روابط ما با غرب پس از برجام بهبودی حاصل شده است. مشروح گفت‌وگو با این صاحبنظر برجسته روابط بین‌الملل را در ادامه می‌خوانید.

با توجه به این‌که بتازگی ایران و انگلیس روابط خود را در سطح گشایش سفارت بهبود بخشیده‌اند، چرا مقامات انگلیس با زیر پا گذاشتن عرف دیپلماتیک نسبت به ایران سیاست‌های تندی در پیش گرفته‌اند؟

در شرایطی که روابط ما با غرب در کلیتش مطرح است نباید انتظار داشته باشیم اجزای غرب سیاست‌های جدا از هم اتخاذ کنند. موضعگیری‌های اخیری که از سوی انگلستان شاهد هستیم دقیقا همان وضعی است که بین ایران و فرانسه، ایران و آلمان و بین ما و بقیه کشورهای غرب وجود دارد. به عبارت دیگر اقدامی که انگلیس انجام می‌دهد دقیقا معادل و برابر حرکتی است که ایالات متحده آمریکا در برابر ما انجام داده و مشغول انجام است. ما این کلیت را متاسفانه از یاد می‌بریم و فرض می‌کنیم اگر آقای جان کری، وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا برخی وعده‌ها را به ما داد و لبخند زد این به معنی آن است که غرب سیاست‌های خود را نسبت به ما تعدیل کرده است. در حالی که این‌طور نیست. سیاست غرب نسبت به ما دقیقا همان شرایطی را دارد که قبل از برجام وجود داشت. در واقع برجام نتوانست هیچ تاثیری بر روابط خصمانه غرب نسبت به ما بگذارد. متاسفانه نه‌تنها این کلیت را اغلب نادیده می‌گیریم، بلکه این تصور را هم داریم که در سیاست خصمانه غرب نسبت به ما تخفیفی حاصل شده است. در حالی که این‌گونه نیست. از همان ایامی که برجام اعلام می‌شد وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا که بیش از هر کسی از میان سیاستمداران غرب به ما بیشتر لبخند می‌زد و وعده می‌داد و حتی سعی می‌کرد در لندن به آقای ظریف جایزه و تقدیرنامه داده شود دیدیم که وی و اوباما به دیدار رهبران سعودی رفتند و تعهد کاملی به سران سعودی دادند که با ایران هرگز مهربان نخواهند شد.

شما فرمودید سیاست انگلیس همان سیاست غرب است. علت آن چیست؟ چرا دولت‌ها نمی‌توانند براساس منافع خود مواضعی بیرون از چارچوب‌های گفتمان کلان اتخاذ کنند؟

اگر ما روابط‌مان را با انگلیس ترقی دادیم و سفارتخانه‌ها باز شد و سفیر مبادله کردیم باید گفت در این تفاهم کلی که به نفع آنها و به زیان ما بود سطح روابط ما با این کشور به سطح قبل از این کشمکش‌ها رسیده و اتفاق خاصی نیفتاده و دوستی خاصی بین ما شکل نگرفته است باید دقت کنیم هر لبخندی را به‌عنوان پیروزی و موفقیت ندانیم. لاجرم خانم ترزا می‌ زمانی که در منطقه اظهارات تندی را علیه ایران مطرح کرد دقیقا همسطح همان حرف‌هایی بود که قبل از این کشمکش‌ها بین ایران و انگلیس رد و بدل می‌شد؛ کشمکش‌های شدیدی که بین ایران و انگلیس شکل گرفت و منجر به فراخواندن سفرا شد. متاسفانه تصور می‌کردیم در نتیجه برجام غرب نسبت به ما حسن‌نیت پیدا کند، اما این‌طور نیست. آنها در یک حرکت دیپلماتیک سطح روابط را به سطح ماقبل این اتفاقات رساندند. قبلا هم سفیر بودند و رفتند حالا دوباره سفیر برگشته و دوستی خاصی برقرار نشد که ما گله‌مند شویم و انتظاراتی داشته باشیم که خانم ترزا می‌ این حرف‌ها را نزند. لاجرم اگر ناراحتی داریم از دست خودمان است که تصورات را به کار می‌بریم و دقیقا تشخیص نمی‌دهیم که روابط ما با هیچ‌کدام از کشورهای غرب تلطیف نشده و بهبود نیافته است. این را باید درک کنیم. در صورتی که ترامپ برجام را لغو کند طرف‌های اروپایی نمی‌توانند برخلاف آمریکا رفتار کنند. نباید دلخوش به این باشیم که اروپاییان علیه ما اقدامی انجام ندهند. در طول سالیان گذشته نیز آنها ثابت کرده‌اند در تمام موارد اختلافی میان ما و آمریکا، دنباله‌رو این کشور بوده‌اند. حتی روسیه و چین که صحبت از دوستی فراوانی با ما می‌زدند در عمل دیدیم هروقت ایالات متحده آمریکا بخواهد تحریمی را در سازمان ملل متحد علیه ما اعمال کند اینها مقداری مقاومت و معامله می‌کردند و از آن طرف پول می‌گرفتند و بعد آن تحریم‌ها را تایید می‌کردند. بعد از طی این سال‌ها باید یاد بگیریم که دلمان را به لبخندهای ظاهری دلخوش نکنیم و از طرف دیگر آنقدر خودمان را آزار ندهیم که خانم ترزا می این کلمات را علیه ایران گفته است. نخست‌وزیر انگلیس همان حرف‌هایی را عنوان کرده که قبلا دیوید کامرون یا تونی‌ بلر مطرح کرده بودند. روابط ما با غرب در کلیت و در مجموع بهبودی حاصل نکرده است.

در اظهاراتی که پیش از این داشتید، یکی از عوامل موضعگیری تند وزیر خارجه انگلیس علیه ایران را دریافت پول از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس عنوان کردید. لندن چقدر به فروش این نوع اتهامات نیاز دارد؟

در واقع یکی از علل این‌گونه اظهارات علیه ایران گرفتن مبالغی از کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس است، این یک روش همیشگی است که در حال حاضر کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس با ما سر ستیز دارند و هر فرد و سیاستمداری از هر کشوری در شرق و غرب عالم از این کشورها به‌طور فردی یا جمعی دیدار کند این شیوه را به کار می‌گیرد چه رسد به این‌که درجلسه سران شورای همکاری خلیج‌فارس شرکت کند و لاجرم باید کلماتی علیه ما به زبان بیاورد. بعد از خروج انگلیس از اتحادیه اروپا بنا شد بریتانیا بازارهای دیگری را که از قبل در دست داشته است تقویت کند و پول بیشتری به دست آورد، در مصاحبه‌ای قبل از برگزاری نشست شورای همکاری خلیج‌فارس هم گفته بودم که در پایان نشست بیانیه‌ای علیه ما صادر خواهد شد که آنها هم تائید خواهند کرد. در عمل هم شاهد این اتفاق بودیم.

نقش انگلیس در تجارت اسلحه و سودی که از این راه به دست می‌آورد، چه تاثیری بر مواضع ضدایرانی لندن دارد؟

صرفا انگلیس نیست، ایالات متحده رئیس کل اسلحه‌فروشان به تروریست‌هاست. این موضوع را دانشگاهیان و ناظران دلسوز بشر در ایالات متحده آمریکا، انگلیس و فرانسه بیش از ما تکرار و محکوم می‌کنند. چند روز پیش دیدید که بر سر ادامه انسان‌ستیزی عربستان در یمن و بمباران کردن بیگناهان و غیرنظامیان حتی ایالات متحده آمریکا هم مجبور شد اخطاری به آل‌سعود بدهد که اگر ادامه پیدا کند من سوخت هواپیماهای بمب‌افکن شما را نمی‌دهم پس تا کنون سوخت هواپیماهایی را که به یمن حمله می‌شد، می‌داد. این امر جدیدی نیست. این تجارت مرگ را خود غربی‌ها اسمش را گذاشته‌اند تجارت مرگ، تجارت اسلحه به یاغی‌ها و تروریست‌ها و دولت‌های تروریست‌پرور مثل آل‌سعود. این امر خیلی وقت است که شناخته شده است. حتی ایالات متحده آمریکا که یکی از بزرگ‌ترین اسلحه‌فروشان به تروریست‌ها و تروریست‌پروران است هم می‌گوید اگر بخواهید آبروی ما را در اذهان عمومی ببرید دیگر ممکن است این تکه از اسلحه را به شما ندهیم. لاجرم نمی‌توانیم انتظاری بیش از این داشته باشیم. تصور می‌کنم صورت مساله کاملا روشن است. ایالات متحده آمریکا و همپیمانانش در غرب در سیاست‌های مربوط به ایران و عربستان و رقابت ایران و عربستان سعودی کمترین تخفیفی را درنظر نگرفته‌ و کمترین تغییری به وجود نیاورده‌اند و ما نباید مبادله مجدد سفرا را به عنوان پیشرفت جدید حساب کنیم، بلکه این ترمیم آن دوره‌ای است که خصومت زیاد شده بود و فقط برای آن است. برگشتیم به قبل از دوران خصومت و این‌که سفرا احضار شوند. هیچ اتفاق جدیدی نیفتاده است. هیچ‌گونه پیشرفتی در روابط دیپلماتیک سیاسی ما و غرب حاصل نشده است.

این‌که انگلیس ایران را متهم به حمایت از تروریسم در منطقه می‌کند، در حالی‌که خود انگلیس و متحدان عربش در حال حمایت از تروریست هستند، این تضاد در گفتار و عمل را چگونه می‌بینید؟

این تضاد سال‌هاست رسوا شده است. منتها ما متاسفانه اسیر یک دوره دیپلماسی تساهل و تسامحی شدیم که تفسیرهای غلط از شرایط را به خورد ما می‌دهند و مردم، مطبوعات و دانشگاهیان را به اشتباه می‌اندازند. این تضاد را سال‌هاست خودشان هم تکرار می‌کنند. غربی‌ها که این تضاد را دارند هم اسلحه به عربستان سعودی می‌دهند و هم به او می‌گویند نباید به یمن این‌طور حمله کنی. سال‌هاست غرب و ما آشنا هستیم، ولی دیپلماسی جدید ما متاسفانه در نتیجه یکسری دیدارها و مذاکرات این انتظار را در ملت ایران تشویق کرده است که غرب با ما خوب شده و ما احتیاجی نداریم که دیگر کاری بکنیم. من به عنوان یک شهروند ایرانی هرگز کسانی را نمی‌بخشم که به خاطر این‌که خودشان را موفق قلمداد کنند سعی می‌کنند به غلط تصویر مساعد و موافقی از غرب برای ما ترسیم کنند. از شما هم دعوت می‌کنم به هیچ وجه نگذارید انتظارات‌تان زیاد بشود. غرب در روابط با ما و در مداخله این رقابت‌های فرمایشی بین ما و عربستان سعودی کمترین تخفیفی در وضعیتش نسبت به ما نداده و لاجرم ما نمی‌توانیم کمترین انتظاری از غرب برای رفتار بهتر داشته باشیم.