یادداشت

صنایع دستی و اشتغال روستایی

بدون تردید یکی از دلایل مهم در جنبه‌های مثبت صنایع دستی، اثرات آن در مبارزه با انواع بیکاری است. بیکاری یکی از مسائل پیچیده و اساسی کشورهای رو به رشد است که مولود افزایش سریع جمعیت است. در بین انواع بیکاری، متداول‌ترین آن در کشورهای در حال توسعه، بیکاری پنهان است؛ مخصوصا در آن دسته از کشورها که هنوز ساختمان جامعه کشاورزی و روستایی به صورت سنتی و کهن باقی مانده است، بیکاری پنهان کاملا به چشم می‌خورد.

کد خبر: ۹۷۰۴۹۹

به این معنی که مثلا برای بهره‌برداری از دو هکتار زمین، شش نفر ظاهرا به کار اشتغال دارند، ولی در حقیقت می‌توان گفت چهار نفر آنها زائد هستند، چراکه دو نفر با استفاده از وسایل جدید کشاورزی می‌توانند بسهولت دو هکتار زمین را مورد بهره‌برداری قرار دهند. بنابراین ضرورت دارد تا امکانات اشتغال برای نیروی ظاهرا دارای کار، ولی واقعا بیکار فراهم شود، چراکه در غیر این صورت با ورود ماشین‌آلات کشاورزی، بیکاری پنهان به بیکاری آشکاری تبدیل می‌شود که اگر امکان به‌کارگیری افراد در محیط روستا نباشد، ناچار نیروی کار به مهاجرت دست خواهد زد‌.

بدیهی است مهاجرت بی‌رویه به شهرها خود به خود به وجودآورنده بسیاری از معضلات فعلی کشورهای جهان سوم از جمله کشورمان است، زیرا نیروی مهاجرت‌کننده به شهرها اغلب به علت نبود امکانات کافی برای جذب آنها در بخش مولد، به کارهای کاذب شهری می‌پردازند و مشکلات موجود در زمینه‌های بهداشت، مسکن، آموزش و... را نیز شدت می‌بخشند.

با توجه به این واقعیت‌ها، امروزه با امکانات گسترده‌ای که در زمینه فروش داخلی و صدور صنایع دستی به کشورهای خارجی وجود دارد، می‌توان برای نیروی زائد در بخش کشاورزی، شغل و درآمد ایجاد کرد و از مهاجرت بی‌رویه آنان به شهرها جلوگیری کرد. حتی هرگاه بخش کشاورزی دارای نیروی انسانی زائد نباشد، باز به علت خصوصیات بارز ـ فعالیت فصلی ـ در حدود شش ماه بیکار و غیرمولد است که با مکانیزه شدن کشاورزی، این زمان افزایش یافته و گاه به هشت ماه نیز می‌رسد و مسلم است که برای ماه‌های بیکاری کشاورزان و خانواده آنها باید فکر اساسی شود، زیرا در غیر این صورت با توجه به بیکاری آنان از یک طرف و ناکافی بودن درآمد حاصل از کشاورزی برای اداره خانواده پرجمعیت روستایی از طرف دیگر، روستاییان چاره‌ای جز مهاجرت به شهرها نخواهند داشت.

امروزه به تجربه ثابت شده است که ایجاد امکانات رفاهی نظیر؛ آب، برق، جاده، تلفن، گاز و برخی از تسهیلات آموزشی و بهداشتی به تنهایی برای ماندن جمعیت در روستاها کافی نیست؛ بلکه عامل مهم و اساسی، ایجاد شغل و درآمد برای ماه‌های بیکاری و فراغت روستاییان است و صنایع دستی با قابلیت‌ها و خصوصیت‌های ویژه خود از جمله نبود نیاز به سرمایه‌گذاری زیاد و امکان ایجاد و توسعه آنی در مناطق روستایی بویژه در داخل محل سکونت روستاییان می‌تواند چنین نقش مهمی را به نحو مطلوب ایفا کند. چنانچه در حال حاضر نیز در تعداد زیادی از روستاها، کشاورزان و خانواده‌شان با پرداختن به صنایع دستی و تولید محصولاتی نظیر؛ قالی، گلیم، پارچه‌های دستباف، مصنوعات چوبی، سفال و... به درآمد جنبی قابل توجهی دست یافته‌اند و همین امر عامل مهمی در جلوگیری از مهاجرت آنان به شهرها بوده است. افزون بر آن در برخی مناطق (نظیر مناطق کوهستانی سوادکوه) به سبب فقدان امکانات کشاورزی یا فعالیت‌های صنعتی به صورت جدید، صنایع‌دستی و خانگی می‌تواند مهم‌ترین منبع کار و اشتغال باشد.