نگاهی به مستند دوباره زندگی
مرگ در قاب تصویر
مرگ تجربه منحصر بهفرد اما عمومی است که هر نفسی آن را میچشد! فارغ از تاویلهایی که درباره مرگ در ادیان و مذاهب مختلف وجود دارد خود این اتفاق به مثابه یک تجربه شخصی واجد سویههای روانشناختی و اخلاقی است.
از این حیث مرگ بهعنوان یک پدیده مرموز و مبهم و پر رمز و رازی است که رمزگشایی درباره آن واجد جذابیتهای ویژهای است که هم قابلیت تاویل بالایی دارد و هم قابلیت جذب مخاطب. مستند دوباره زندگی عنوان خود را در یک موقعیت متضادی از مرگ وام میگیرد گرچه موضوع و محتوی آن درباره مرگ است، اما این بازخوانی به بازنگری در زندگی منجر شود. درواقع هدف این مستند را میتوان ایجاد یا درک نوعی مرگ آگاهی دانست که هم برای مصاحبهشوندگان در برنامه ایجاد میشود و هم بینندگان این برنامه.
سیدعلی سجادی تهیهکننده و کارگردان این برنامه تلاش کرده تا نوع روایت خود از مرگ و تجربه انسانهای مختلف از مرگ آنها را در یک موقعیت خاص که تداعیکننده مرگ است، بنشاند. قبلا برای این کار از قبر استفاده میشد به این معنی که چهرههای معروف هنری، فرهنگی و رسانهای در درون یک قبر قرار میگرفتند و به سوالات مصاحبهکننده درباره مرگ پاسخ میدادند، اما به دلیل تلخی موقعیت قبر و ترس و وحشتی که برای برخی مخاطبان ایجاد میکرد و به عامل بازدارنده بدل شده بود این لوکیشن تغییر کرد و به جای فضای قبر از فضای آمبولانس بهشت زهرا برای این کار استفاده شد. در واقع از طریق موقعیتسازی المانهایی نزدیک به مرگ قرار است احساس درونی مصاحبهشوندگان درباره مرگ و پیامدهای اخلاقی و انسانی آن بازگو شود.
یکی دیگر از تمهیدات اجرایی این برنامه این است که به طور اتفاقی و بدون هماهنگی قبلی به درب منزل شهروندان میرود تا از آنها درباره مرگ بپرسد. هر واکنشی که در برابر دوربین نسبت به این سوال از سوی مصاحبهشوندگان مردمی صورت میگیرد پخش میشود که هم از حیث نوع پاسخ به این سوال جذاب است و هم واکنش آنها نسبت به موقعیت ناگهانی که در برابر دوربین قرار گرفتهاند، اما انتخاب چهرههای معروف از علی نصیریان و امین حیایی گرفته تا سردار طلایی و احسان علیخانی که در برابر قاب این مستند و در موقعیت قبر یا آمبولانس قرار میگیرند از این حیث جذاب است که در فرهنگ ما نهتنها این ذهنیت وجود دارد که مرگ برای همسایه است که این تصور غلطتر هم وجود دارد که مرگ به سراغ چهرههای مشهور نمیرود. سخنان این چهرهها درباره مرگ به دلیل کاریزمایی که دارند تاثیرگذار بوده و قابلیتهای تربیتی و اخلاقی بیشتری به برنامه میبخشد. مستند دوباره زندگی را ببینید، درباره مرگ فکر کنید و به زندگی با مرگ آگاهی بنگرید.
سید رضا صائمی
گفت و گو
