از گور بازگـشته!

مشکل اصلی وقتی ایجاد می‌شود که سیستم‌های‌عامل نیز دیگر قابل اجرا روی رایانه‌های قدیمی نبوده و عملا این رایانه‌ها بی‌استفاده خواهند شد. اما در این میان سیستم‌های عامل لینوکسی با توجه به متن باز بودن و قابلیت شخصی‌سازی فوق‌العاده‌ای که دارند، می‌توانند به‌عنوان سیستم‌عاملی کاربردی روی رایانه‌های قدیمی نصب شده و جان دوباره‌ای به آنها ببخشند. اگر شما هم جزو آن دسته از کسانی هستید که می‌خواهید همچنان از رایانه قدیمی خود استفاده کنید، اما نمی‌دانید چطور، در این کارگاه همراه ما باشید.

لینوکس در واقع یک هسته قدرتمند سیستم‌عامل است که به تنهایی قابل استفاده نیست. برای این‌که بتوان از لینوکس روی یک رایانه دسکتاپ و شخصی استفاده کرد،لازم است از یک توزیع استفاده کنیم.

توزیع‌ها در واقع مجموعه‌ای از نرم‌افزارها همراه میزکارها بوده که روی هسته لینوکس قرار گرفته و برای ما قابل استفاده است. با توجه به آزاد و متن باز بودن لینوکس، توزیع‌های بسیار متنوعی از سوی اشخاص و شرکت‌های مختلف به‌منظور استفاده‌های متفاوت به وجود آمده‌اند. از جمله معروف‌ترین توزیع‌های لینوکس می‌توان به اوبونتو (Ubuntu)، فدورا (Fedora)، آرچ لینوکس (Arch Linux) و… اشاره کرد.

انتخاب مناسب

همان‌طور که قبلا نیز اشاره شد، توزیع‌های لینوکس برای استفاده‌های مختلف ایجاد می‌شود. به‌عنوان مثال توزیع STEAM OS با تمرکز روی بازی در لینوکس ایجاد شده است. در این بین توزیع‌هایی نیز وجود دارد که با هدف سبک بودن و کار روی رایانه‌های قدیمی ایجاد شده‌اند. در ادامه این توزیع‌های کاربردی را معرفی خواهیم کرد.

لینوکس لایت (LINUX LITE): همان‌طور که از اسمش مشخص است، لینوکس لایت توزیعی سبک و مناسب برای اجرا روی رایانه‌های قدیمی است. لینوکس لایت بر پایه اوبونتوی LTS منتشر می‌شود، به این معنا که هر نسخه از آن به مدت پنج سال پشتیبانی شده و به‌روزرسانی‌ها را دریافت خواهد کرد.

مزیت بزرگ لینوکس لایت این است که تقریبا تمام نرم‌افزارهای مورد نیاز یک شخص را دارد و برای استفاده از آن لازم نیست نرم‌افزارهای اضافی را نصب کنید. به‌عنوان مثال به‌صورت پیش‌فرض می‌توان از فایرفاکس برای مرورگر وب، تاندربرد (Thunderbird) برای مدیریت ایمیل‌ها، VLC برای پخش موسیقی و فیلم، LibreOffice برای آفیس و Gimp برای ویرایش تصاویر استفاده کرد.

www.linuxliteos.com/
download.html

لوبونتو (Lubuntu): توزیع لوبونتو بر پایه اوبونتو و دبیان ایجاد شده است. هدف اصلی آن حجم کم و مصرف منابع سیستمی پایین است که همین باعث شده برای یک رایانه قدیمی گزینه ایده‌آلی باشد. در لوبونتو برای کاهش حجم و مصرف کمتر منابع از میز کار LXDE استفاده شده است. با توجه به این که لوبونتو بر پایه اوبونتو ایجاد شده، در نتیجه به همه منابع و مخازن اوبونتو هم دسترسی داشته و می‌توان تمام نرم‌افزارهای اوبونتو را روی لوبوتو نیز نصب کرد. البته این ویژگی در کنار جذاب بودن می‌تواند خطرناک هم باشد. پس هنگام نصب نرم‌افزارها دقت بیشتری به خرج بدهید و از نرم‌افزارهای با مصرف منابع کم استفاده کنید.

help.ubuntu.com/community/Lubuntu/GetLubuntu

پاپی لینوکس (Puppy Linux): پاپی لینوکس یک توزیع استرالیایی است که با هدف حجم کم و قابلیت‌های زیاد منتشر می‌شود. اولین نسخه از آن سال 2007 منتشر شده و آخرین نسخه منتشر شده 6.3.2 است که فایل iso آن فقط 210 مگابایت حجم دارد. از جمله مزیت‌های این توزیع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

پشتیبانی از تمام نرم‌افزارهای مورد نیاز برای استفاده روزمره

سادگی استفاده برای کاربران معمولی

حجم فوق‌العاده پایین

سرعت بالا

شخصی‌سازی آسان

puppylinux.com/index.html#download

بوگی لینوکس (Bodhi Linux): بوگی لینوکس هم توزیعی بر پایه اوبونتو بوده که با تمرکز روی سرعت زیاد هنگام کار با رایانه بدون بارگذاری ده‌ها نرم‌افزار غیرضروری طراحی شده است. این توزیع فقط همراه نرم‌افزارهایی ارائه می‌شود که هر شخصی هنگام کار با یک سیستم رایانه‌ای ممکن است به آنها نیاز داشته باشد. (همچون مرورگر وب، مدیریت فایل‌ها، ویرایشگر متن و…)

بوگی از میزکار enlightenment استفاده می‌کند. میزکاری که بسادگی رابط کاربری‌اش معروف است.

www.bodhilinux.com/
download

تاینی کر (Tiny Core): امروزه یک نرم‌افزار ویرایشگر متنی ساده حجمی بیشتر از چند ده مگابایت دارد. اما حجم تاینی کر به‌عنوان یک سیستم‌عامل کامل در عین ناباوری به 20 مگابایت هم نخواهد رسید. تاینی کر با بسته‌های نرم‌افزاری محدودی ارائه می‌شود که همین باعث کم شدن فوق‌العاده حجم آن خواهد شد. اما این کم بودن نرم‌افزارها نباید باعث شود فکر کنیم نمی‌توانیم نرم‌افزارهای دلخواه را روی آن نصب کنیم.

توزیع تاینی کر در سه نسخه متفاوت ارائه می‌شود. نسخه اول Core نام دارد که محیط گرافیکی ندارد و فقط از CLI (رابط خط فرمان) می‌توان در آن استفاده کرد. حجم این نسخه فقط 11 مگابایت است!

نسخه دوم TinyCore نام داشته و با محیط‌های گرافیکی FLTK و FLWM کار می‌کند و دارای حجم 16 مگابایت است و در نهایت نسخه CorePlus که با حجم 116 مگابایت بوده که ترکیبی از Core و ابزارهایی برای نصب و راه اندازی سیستم است. این نسخه برای کاربران جدید مناسب تر است.

tinycorelinux.net/downloads.html

چطور شروع کنیم؟

برای شروع با مراجعه به صفحه دانلود توزیع دلخواه خود، فایل iso آن را دانلود کنید. بعد از دانلود فایل لازم است که آن را روی یک دیسک نوری همچون سی‌دی- دی‌وی‌دی یا حافظه فلش کپی کرده و رایانه خود را از طریق دیسک نوری یا فلش بوت کنیم.

راه ساده‌تر استفاده از حافظه فلش است. بهترین ابزار برای ایجاد حافظه فلش قابل بوت، نرم‌افزار UNetbootin است که علاوه بر نسخه ویندوزی، نسخه‌های لینوکسی و مک هم دارد. بعد از دانلود نسخه مناسب، نرم‌افزار را اجرا کنید و فایل iso دانلودی خود را مسیردهی کرده و حافظه فلش متصل به رایانه را که می‌خواهید Bootable شود مشخص کنید.

با کلیک روی دکمه OK مراحل ایجاد فلش قابل بوت آغاز خواهد شد. در نهایت، تنها کاری که باید انجام دهید این است که حافظه فلش مورد نظر را به رایانه قدیمی خود متصل کرده و رایانه را توسط آن بوت کنید. پس از کامل شدن بوت رایانه،‌ سیستم‌عامل مورد نظر فراخوانی شده و می‌توانید مراحل نصب را انجام دهید.

دقت داشته باشید مراحل نصب توزیع‌های مختلف تفاوت‌هایی جزئی با هم دارد که توصیه می‌کنیم حتما قبل از نصب با مراجعه به وبسایت توزیع مورد نظر روش دقیق نصب را یاد بگیرید.

بیشتر توزیع‌های لینوکسی در حالت عادی برای اجرا به تنها یک درایو با فرمت ex4 روی هارد دیسک نیاز دارند. در اینجا چون توزیع‌های ما روی رایانه‌هایی با منابع پایین نصب خواهند شد، توصیه می‌شود حتما یک درایو با فرمت swap و فضایی به اندازه دو برابر مقدار RAM رایانه ایجاد شود. مثلا اگر رم سیستم شما یک گیگابایت است، مقدار حافظه swap دو گیگابایت در نظر گرفته شود.

جمع‌بندی

توزیع‌های لینوکسی با توجه به ماهیت لینوکس و نرم‌افزارهای آزاد بسیار متنوع هستند. در این مطلب سعی شد توزیع‌هایی مناسب برای رایانه‌های قدیمی و لپ‌تاپ‌هایی با سخت‌افزار ضعیف معرفی شود. مطمئنا با اندکی جست‌وجو با توزیع‌های بسیار دیگری مواجه خواهید شد که در این مطلب نامی از آنها برده نشده است.

رایانه‌های قدیمی ما با توجه به بی‌استفاده بودنِ ظاهری، می‌توانند نقطه آغازی باشند برای وارد شدن به دنیای لینوکس و نرم‌افزارهای متن باز، پس بدون ترس و واهمه شروع کرده و سیستم‌های قدیمی خود را با قدرت لینوکس زنده کنید.

مجتبی درویشی