یک آوردگاه و چند دیدگاه
جام جهانی ، صحنه ای برای رقابت ، فرصتی برای فراغت ، ویترینی برای لیاقت ، زمانی برای رفاقت ، محلی برای بروز خلاقیت ، ممری برای درآمد یا ابزاری برای سیاست...
تعاریف فوق هر یک بیانگر نوع نگرش و دیدگاه به جام جهانی فوتبال ، این پرطرفدارترین ورزش جهان است. تنوع دیدگاه در رابطه با این آوردگاه ، خود دلیلی بر جذابیت ، دامنه نفوذ و رخنه بازی با یک توپ در بین پیر و جوان ، زن و مرد، عامی و دانشگاهی ، کارمند و بازاری است.
از منظر بازیکنان ، جام جهانی ویترینی است که بازیکن قادر خواهد بود با استفاده از آن ، قابلیت ها و توانایی های خود را ارائه کند. بدیهی است مشتریان که همان باشگاه های فوتبال و بویژه باشگاه های اروپایی هستند، درصددند تا بهترین ها را شکار کنند.
جام جهانی در دهه 70و 80ویترینی برای تمامی بازیکنان کشورهای جهان محسوب می شد و آرزوی هر بازیکن حتی بازیکنان کشورهای امریکای لاتین ، پیوستن به یک باشگاه اروپایی به حساب می آمد. با توجه به نداشتن جاذبه بازیهای باشگاه های کشورهای غیر اروپایی و نداشتن امکانات پخش مستقیم بازیها، تنها فرصت بازیکنان برای ارائه خلاقیت و لیاقت خود، بازیهای جام جهانی بود که توجه همگان در صحنه جهان را به خود معطوف می کرد.
پس از پایان هر دوره از این بازیها، سیل بازیکنان امریکای لاتین در درجه اول و برخی بازیکنان قاره سیاه به اروپا و باشگاه های آن سرازیر می شد. در دهه 90راه بازیکنان آسیایی نیز به باشگاه های اروپایی باز شد.
حضور بازیکنانی از کشورمان و بازیکنانی از کشورهای کره و ژاپن از این دهه عملی شد. در حال حاضر با توجه به کثرت بازیکنان طراز اول و حضور آنها در باشگاه های اروپایی ، شانس بازیکنان تیمهای ملی حاضر در باشگاه های کشور خود برای پیوستن به باشگاه های طراز اول بشدت رقابتی و سخت شده است.
به این امر، سیاست کشورهای اروپایی به محدود کردن حضور بازیکنان خارجی در تیمهای باشگاهی را نیز باید افزود. این کشورها در ارزیابی سیر فوتبال و رشد و پیشرفت بازیکنان خود، به این نتیجه رسیده اند که باشگاه های اروپایی به دلایل مختلف از جمله ارزان بودن بازیکنان سایر کشورها، ترجیح می دهند از بازیکنان غیربومی استفاده کنند که این موضوع سبب نزول تیمهای ملی این کشورها شده است.
به عنوان مثال در یکی از بازیهای بوندس لیگا، بالغ بر 15بازیکن خارجی که 10نفر آنها برزیلی بودند، در میدان حضور داشتند. مثال دیگر که زبانزد تحلیلگران ورزشی آلمان نیز قرار گرفت ، وضعیت باشگاه انرژی کوتبوس این کشور در چند دوره پیش در سری Aبوندس لیگاست. در ترکیب این تیم حتی یک بازیکنان آلمانی نیز حضور نداشت.
آوردگاه جام جهانی از منظر بازدیدکنندگان از کشور میزبان ، زمانی است برای رفاقت و دوست یابی. فرصت مغتنمی است برای آشنا شدن با مردم ، آداب و رسوم و فرهنگ کشورهای مختلف. ایجاد علقه و علاقه و پیوند دوستی و محبت ، تقویت تفاهم و تعامل با یکدیگر.
زمانی است برای آن که آن دیگری را دیگر، آن دیگری ندانسته و موقعیتی است برای میثاق با یکدیگر با هدف تداوم دوستی ها پس از پایان بازیها. برای تیمهای ملی شرکت کننده در بازیها، جام جهانی صحنه ای است برای رقابت. رقابت برای پیروزی و نیل به قهرمانی.
از آنجا که نیل به قهرمانی رفته رفته به هدف اصلی کشورها مبدل شده بود و قهرمان شدن به هر قیمت بازیکنان تیمها را به ارتکاب اعمال غیرورزشی و غیراخلاقی وامی داشت ، فیفا تلاش کرد تا سلامت بازیکنان را با اجرای قوانین و مقررات سختگیرانه از جمله اخراج به دلیل تکل از پشت ، اخراج در صورت ضربه بازیکن بدون توپ ، اخطار به بازی خطرناک و... تامین کند.
راهکار دیگر فیفا، بازی پهلوانی یا همان بازی جوانمردانه FAIR PLAY و تبلیغ و تشویق تیمها به انجام این بازی محسوب می شود.
از منظر فیفا و برگزارکنندگان ، بازیهای جام جهانی ، ممری است برای کسب درآمد. فروش امتیاز پخش تلویزیونی بازیها، فروش آگهی های تبلیغاتی ، جذب اسپانسر، تبلیغ محصولات و کالاها در ورزشگاهها، جذب توریسم و تماشاگر، ارائه خدمات اسکان و پذیرایی ، فراهم ساختن وسائط نقلیه... از جمله راههای درآمدزایی برای فیفا و میزبان بازیها محسوب می شود.
فیفا به تیمهای راه یافته به جام جهانی و همچنین راه یافتگان به مراحل بعدی بازیها و بویژه برنده فینال ، جوایز مالی از این سهم پرداخت می کند. آلمان انتظار دارد بالغ بر 5/3میلیون نفر در 12ورزشگاه حضور یافته و فیفا پیش بینی می کند حدود 30میلیارد نفر بیننده از تلویزیون 64بازی جام را تماشا کنند.
فیفا در صدد است تا چندصد میلیون دلار از قبل بازیهای جام جهانی آلمان درآمد به خود اختصاص دهد. از منظرتماشاگران تلویزیونی ، فرصتی است برای فراغت . آنان که توانایی و امکان مالی حضور در کشور میزبان را ندارند، این فرصت را می یابند تا از طریق تلویزیون ، هیجان خود را تخلیه کنند.
فیفا و برگزارکنندگان بازیها در تشویق و ترغیب جهانیان و ایجاد شور و هیجان در میان مردم بویژه جوانان نقش بسیار مهمی ایفا می نمایند. در طول یک ماه برگزاری بازیها و حتی چند ماه پیش از آن ، جهان معطوف به این رویداد می شود.
این مساله در کشور عزیزمان ایران ، به دلیل مصادف شدن بازیهای جام جهانی به برگزاری امتحانات خرداد ماه ، خود معضلی شده است برای آموزش و پرورش برای تغییر و تنظیم برنامه امتحانات با نگرش به برنامه بازیها.
غلامعلی رجبی 
گفت و گو
