نیازها و چالش های قانونگذاری

امسال ، یکصدمین سال پیروزی نهضت مشروطیت در ایران است ، نهضتی که سرآغاز تاسیس مجلس و قانونگذاری در ایران شد. در این مدت بر اثر تحولات سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی ، قانونگذار فراز و نشیب فراوانی را طی کرده است

کد خبر: ۹۵۷۵۶

و به دلایلی مختلف از جمله نبود کارشناسی لازم ، تدوین قوانین غیرضروری و بی توجهی به ناسخ و منسوخ مشکلاتی را برای مجریان و مردم فراهم کرده است.
گذشته از این که کثرت قوانین به اقتضای ضرورت زمان ، خود بر مشکلات افزوده است که کثرت آرا، وحدت رویه ، استفساریه ها و اصلاحیه های قوانین شاهد بر این مطالب است.
همایش یکصدمین سال قانونگذاری در ایران (نیازها و چالشها) از سوی هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در اوایل خرداد برگزار می شود.
در این همایش ، فلسفه قانونگذاری ، تدوین طرحها، لوایح و مقررات ، تصویب طرحها، تنقیح قوانین و مقررات ، انتشار قوانین و مقررات و بازخورد اجرای قوانین و مقررات بحث و بررسی می شود.
موسی قربانی ، عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی ، رئیس این همایش است و اهداف این همایش و چالشهای قانونگذاری در ایران موضوع گفتگوی ما با موسی قربانی است.

جایگاه بررسی و ارائه سوابق قوانین و تشخیص قوانین ملغی شده در مجلس کجاست؛
در حال حاضر، اداره کل قوانین مجلس پس از این که طرحها و لوایح ارائه می شود، بنابر سلیقه خود به طور گزینشی و سلیقه ای سوابق قوانین را ضمیمه و چاپ می کند. ما نیاز داریم پیش از مرحله تدوین قوانین جایگاهی باشد تا مشخص کند در کدام زمینه ها با تراکم قوانین و در کدام زمینه ها با خلاهای قانونی مواجه هستیم.
مرحله بعدی تصویب قوانین است. در این مرحله باید به گونه ای ساماندهی کنیم که بحثهای حقوقی شفاف و روشنی درباره موضوعات مورد قانونگذاری انجام شود و از نظرات کارشناسان بهره گیری شود.
نکته ای که به آن اشاره کردید بسیار مهم است در حال حاضر، بسیاری از قوانین دارای نکات مبهم هستند. مشخص نشدن سلیقه ها در تصویب قوانین راه را برای اعمال سلیقه های گوناگون و متفاوت باز کرده است.
در مرحله تصویب قوانین قصد داریم این وضعیت را ساماندهی کنیم تا قوانین ، درست ، قابل فهم و براساس اصول حقوقی باشد. نکته بعدی انتشار قوانین است. قوانین را چه کسی باید منتشر کند؛ به چه شیوه ای قوانین باید منتشر شود؛ آیا قوانین باید مانند اولین سال قانونگذاری توسط روزنامه رسمی منتشر شود و 15روز پس از انتشار لازم الاجرا باشد؛ یا اکنون و در این برهه از زمان باید به سراغ انتشار الکترونیکی قوانین رفت . آیا نیازمند سایتی درخصوص قانونگذاری نیستیم تا وضعیت قوانین مصوب و یا در حال تصویب در این سایت اطلاع رسانی شود؛ منتشرکنندگان و چاپ کنندگان قوانین تصویبی باید چه شرایطی داشته باشند. در حال حاضر، مجموعه های مختلف و متعددی از سوی ناشران مختلف چاپ می شود؛ ولی وقتی به این کتاب مراجعه می کنیم ، می بینیم این مجموعه قوانین به تناسب تفاوت ناشران با هم فرق دارند. یک قانون یا تبصره از یک ماده در مجموعه ای چاپ شده و در مجموعه ای دیگر چاپ نشده است . هر کتابفروشی به سلیقه خود مجموعه ای از قوانین را چاپ کرده است . ما می خواهیم این وضعیت را ساماندهی کنیم . به گونه ای که هر کسی قصد چاپ مجموعه قوانین را داشته باشد، از اداره تنقیح قوانین مجوز بگیرد.

این همان اداره ای است که در آینده قرار است تاسیس شود؛
بله. این اداره همچنین در خصوص ابلاغ قوانین و لازم الاجرا شدن آن نیز اختیاراتی خواهد داشت. در همایش یکصد سال قانونگذاری ، 3مرحله تدوین ، تصویب و انتشار و ابلاغ قوانین مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
نکته بعدی ای که در این همایش بررسی می شود و پس از آن نیز این مساله به طور جدی مورد پیگیری قرار می گیرد، اجرای قوانین است. باید بررسی شود که پس از تدوین ، تصویب و انتشار قوانین ، کیفیت اجرایی قوانین چگونه بوده است.
آیا باعث حل مشکلات و باز شدن گره ها شده است یا این که به پیچ و خم دستگاه بوروکراسی افزوده است. در واقع بازخورد قوانین در این همایش بررسی می شود و ضوابطی نیز برای پیگیری کیفیت اجرایی قوانین تدوین و جایگاهی نیز به این امر تخصیص خواهد یافت تا قوانین مصوب اجرایی تر و کارآمدتر شود.
کار آخری که قرار است در این همایش انجام شود، تقسیم بندی و کدبندی قوانین است تا مراجعان به آسانی و با صرف کمترین زمان ، قوانین مورد نظر خود را پیدا کنند.

مواردی که اشاره کردید، اعم از ساماندهی ، تدوین ، تصویب و انتشار قوانین هدف بزرگی است که در دوره های گذشته مجلس نیز به طور جدی مطرح بوده است. چطور امکان دارد که شما به این اهداف بزرگ برسید؛
درست است ، سابقه این موضوع به پیش از انقلاب و به زمانی می رسد که سازمان تنقیح قوانین وجود داشت. بعد یکباره این سازمان به یک اداره کل در ریاست جمهوری تنزل یافت که هم اکنون نیز اداره کل تنقیح قوانین ریاست جمهوری هست.
بخشی از امکانات آن را نیز مجددا به سازمان های دیگر منتقل کردند. به هر حال. این مساله در ادوار گذشته مجلس همچنان مطرح بود. ولی در مقدمات کار متوقف می شد؛ زیرا به یکباره مسائل سیاسی ای را مطرح کرده اند که باعث فراموش شدن اصل قضیه شده است.
مثلا این که آیا شورای عالی انقلاب فرهنگی می تواند قانونگذاری کند؛ و در خلال آن بحثهای دیگر مطرح شده تا این که اصل کار کاملا متوقف شده است. ما سعی کرده ایم به دور از فضاسازی سیاسی در این زمینه حرکت کنیم و خوشبختانه قدمهای خوبی برداشته ایم و در این زمینه نیازمند همکاری و همفکری اساتید دانشگاه و کارشناسان هستیم.
من در اینجا نکته ای بگویم اساتید دانشگاه در کلاسهای درس خود از قوانین مصوب در مجلس مدام ایراد می گیرند و از این قوانین انتقاد می کنند. اما اکنون که نیازمند دریافت نظرات و پیشنهادهای آنان هستیم ، کمترین همکاری را با ما می کنند حتی به منزل برخی از اساتید مراجعه و از آنها خواهش کردیم که در این همایش مقاله ارائه کنند و به برگزاری آن کمک کنند ولی همراهی نکردند.
متاسفانه در مقام انتقاد خیلی راحت برخورد می کنند؛ ولی در مقام عمل همراهی نمی کنند. اکنون هم از کسانی که در این زمینه صاحب نظر هستند، خواهش می کنیم که با ارائه مقالات و نظرات کارشناسی به برگزاری این همایش کمک کنند.