جاستا تیغ دو لبه برای آمریکا

کنگره آمریکا با وجود فرمان وتوی رئیس‌جمهوری این کشور مبنی بر عدم پذیرش تصویب چنین قانونی، توانست با کسب اکثریت آرا وتوی «اوباما» را ملغی کرده و در نهایت لایحه مذکور را به تصویب نهایی رسانده و تبدیل به قانون کند. مخالفان این قانون اما معتقدند که تصویب آن می‌تواند ضربه‌ای بزرگ به منافع ملی این کشور و رابطه پر سود میان واشنگتن و ریاض وارد کند. ضمن این‌که آنها معتقدند، از آنجا که کمیسیون تحقیق در مورد واقعه 11 سپتامبر نتوانسته هیچ سند معتبر و مشخصی دال بر دست داشتن مستقیم دولت سعودی و مقام‌های عالیرتبه این کشور در این حمله تروریستی پیدا کند، لذا تصویب چنین قانونی نیز کمکی به خانواده‌های جانباختگان این حمله تروریستی نکرده و آنها نخواهند توانست حقانیت خود را در دادگاه ثابت کنند. این موضوع را در گفت‌وگو با پروفسور ویلیام بیمن، رئیس دانشکده انسان‌شناسی دانشگاه مینه‌سوتا آمریکا مورد بررسی قرار داده‌ایم. او می‌گوید: جاستا نه به‌طور مستقیم پرداخت غرامت را متوجه دولت سعودی می‌کند و نه دولت سعودی را متهم به انجام کاری می‌کند. این قانون تنها به شهروندان آمریکا اجازه می‌دهد تا علیه عربستان سعودی در دادگاه طرح دعوا کنند.

رئیس‌جمهور آمریکا باراک اوباما، قانون جاستا را وتو کرد، اما کنگره وتوی وی را رد کرد. چرا کنگره وتوی اوباما را رد کرد و جاستا را تبدیل به قانون کرد؟

حقیقت خیلی پیچیده است. قانون فعلی آمریکا به شهروندان این کشور اجازه می‌دهد تا علیه آن دسته از کشورهایی که در لیست دولت‌های حامی تروریسم قرار دارند شکایت کنند. برای دادن چنین اجازه‌ای به شهروندان آمریکا در خصوص عربستان سعودی قانون جدیدی مورد نیاز بود. در ایالات متحده، اغلب شهروندان بر کنگره فشار می‌آورند تا قوانینی به منظور امکان پذیر ساختن پیگیری قانونی موردی چون تراژدی وحشتناک 11 سپتامبر 2001 را امکان پذیر سازد. آمریکایی‌ها هیچ وقت با این موضوع کنار نیامده اند که آنها همیشه نمی‌توانند برای خسارت وارده به آنها طلب خسارت کنند. لذا آنها اغلب به دنبال تعقیب سرمایه دارانی هستند که بتوانند این خسارت را از آنها بستانند. اما هیچ‌کسی این پرونده را پیگیری نمی‌کرد تا این‌که خانواده‌های قربانیان و وکلای آنها مطمئن شدند که تعداد زیادی از مشارکت‌کنندگان اهل عربستان (در واقعه 11 سپتامبر) تحت حمایت دولت سعودی بوده و سعی کردند ثابت کنند دولت عربستان در انجام این حملات نقش داشته است. این قانون، نه به‌طور مستقیم پرداخت غرامت را متوجه دولت سعودی می‌کند و نه دولت سعودی را متهم به انجام کاری می‌کند. این قانون تنها به شهروندان آمریکا اجازه می‌دهد تا علیه عربستان سعودی در دادگاه طرح دعوا کنند. آنها هنوز باید این مساله را ثابت کنند که دولت سعودی در حملات 11 سپتامبر نقش داشته است. به یاد داشته باشید که مشابه چنین ماجرایی در خصوص حمله به نیروهای آمریکایی در لبنان اتفاق افتاد. در آن غائله، ایران تحت پیگرد دادگاه آمریکا قرار گرفت و حتی با این‌که (ایران) در دادگاه حاضر نشد تا از خود دفاع کند، حکم علیه این کشور صادر شد که البته به نظر من کاملا ناعادلانه بود. اما خانواده‌های قربانیان فکر می‌کردند که آنها می‌توانند به دلیل رخ دادن این حادثه از ایران غرامت بگیرند.

آیا تصویب چنین قانونی به این معناست که عربستان دیگر اهمیت استراتژیک خود را برای آمریکا از دست داده است؟

نه، اما این موضوع کمکی هم به روابط میان دولت آمریکا و عربستان سعودی نمی‌کند. در حقیقت، پرزیدنت اوباما با استفاده از حق وتو، هر کاری که از دستش بر می‌آمد برای جلوگیری از تصویب این قانون انجام داد. این کار برای اثبات این موضوع به عربستان بود که وی هنوز از آنها حمایت می‌کند.

چه گروه‌ها و احزابی بر تصویب این لایحه اصرار و پافشاری داشتند؟ و چرا؟

وکلا و آن دسته از شهروندان عادی که اموال و اعضای خانواده خود را در حادثه 11 سپتامبر از دست داده بودند. آنها از نمایندگان خود در کنگره خواستند تا قانونی را تصویب کنند که آنها را قادر به پیگیری این پرونده کرده و نمایندگان کنگره نیز به این موضوع به چشم یک لایحه سیاسی و مردمی نگریستند و همین موضوع باعث شد تا آنها از آن حمایت کنند.

مجلس مشورتی سعودی اعلام کرده که این قانون موجب افزایش نگرانی‌ها در جامعه جهانی خواهد شد، عواقب تصویب چنین قانونی علیه سعودی چه خواهد بود؟

بله، چنین نگرانی مد نظر پرزیدنت اوباما هم بود. اگر ایالات متحده دست شهروندان خود را برای تعقیب قانونی دیگر کشورها باز بگذارد، آنگاه شهروندان کشورهای دیگر نیز می‌توانند علیه آمریکا شکایت کنند. لذا به عنوان مثال، عراق می‌تواند آمریکا را به دلیل تجاوز به این کشور و مرگ شهروندانش تحت پیگرد قانونی قرار دهد. این رویه می‌تواند در میان شهروندانی که به دنبال طرح شکایت علیه دولت‌های دیگر در سراسر جهان هستند همه گیر شده و به شدت رواج پیدا کند.

به نظر می‌رسد که کنگره تلاش‌های خود را برای ملغی کردن این قانون به کار بسته است. نظر شما در این خصوص چیست؟

با تصویب این قانون، برخی از نمایندگان کنگره اعلام کردند که چنین کاری می‌تواند بازخورد معکوس نیز داشته باشد. اگر آمریکا به شهروندان خود اجازه دهد تا دیگر دولت‌ها را تحت تعقیب قانونی قرار دهند، آن‌وقت شهروندان کشورهای دیگر نیز ممکن است سعی بر تعقیب قانونی آمریکا از طریق دادگاه‌های خود کنند و این تعقیب می‌تواند بنا به دلایلی مختلف همچون آسیب رساندن به محیط‌زیست، شکنجه، جنایات جنگی یا خسارات مالی باشد. چنین مساله‌ای می‌تواند برای وکلا هم تبدیل به یک صنعت شغلی بزرگ بدل شده و عواقب وحشتناکی به همراه خواهد داشت. در حقیقت، ایران می‌تواند ایالات متحده را براساس استفاده از قانونی مشابه و متقابل تحت پیگرد قانونی قرار دهد. این چیز خوبی برای نظم جهانی یا صلح نیست. به همین دلیل است که آنها تصمیم گرفته اند تا این قانون را تغییر دهند و به آن معنا نیست که طرفدار عربستان سعودی هستند.