نگاهی به مستند الفبا
یک مدرسه متفاوت!
نظام آموزشی ما از مدرسه، موقعیت فیزیکی و انسانیاش و چه سیستمهای آموزشی و روش تدریس که میتوان آنها را به دو جهان معلمان و دانشآموزان تقسیم کرد، ظرفیت بالایی برای پرداخت آثار مستند دارد.
بسیاری از نابسامانیها و نارساییهای زندگی فردی و اجتماعی ما ناشی از ضعف و نقصانهایی است که در نظام آموزشی وجود دارد و لذا مستند میتواند به عنوان یک ابزار موثر به کمک آموزش و پرورش آمده و به نقد و آسیبشناسی نظام آموزشی بپردازد.
مستند به دو شکل میتواند نظام آموزشی را روایت کند. یکی از طریق سلبی به این معنا که به نمایش و بازنمایی نواقص و کمبودها پرداخته و با رویکردی انتقادی، آن را آسیب شناسی کند و شیوه دوم به شکل ایجابی که به نمایش نقاط قوت بپردازد و از بایدها حرف بزند. به عبارت دیگر برای بیان یک حقیقت یا انتقال پیام لازم نیست که همیشه نواقص را گوشزد کنیم یا عیبها را بگوییم گاهی باید از ایدهآلها و مطلوبها صحبت کرد و راه و روشهای درست و مثبت را هم نشان داد.
نمایش یک الگوی درست، بهتر از نقد یک الگوی نادرست بوده و اتفاقا در اصلاح و بهبود یک شیوه غلط تاثیرگذارتر است. مستند الفبا، با همین رویکرد دوم یعنی نگاه ایجابی و مثبتگرا به مساله آموزش و روش تدریس در نظام آموزشی و مدرسهای پرداخته و به جای نمایش نقاط ضعف از روش و الگوهای سازنده حرف زده است. اینکه چطور میتوان با خلاقیت و نوآوری در شیوه تدریس، دانشآموزان را به درس علاقهمند کرد و چگونه میتوان نظام آموزشی کارآمدتری داشت. مستندهایی مثل الفبا میتواند به نظام آموزشی کمک کند تا شیوهها و روشهای جدید و موثر تدریس را به معلمان آموخته و به آنها الگوی عملی در فعالیتهای آموزشی ارائه بدهد. خوشدل راد، تهیهکننده این مستند نیز در این باره معتقد است: نقش کمکی مستند آموزشی در کشورهای درحال توسعه موثر است، زیرا آموزش تبیینکننده آینده یک جامعه است و به همین علت «مستند الفبا» تولید شده است.
در مستند الفبا، ما با خانم معلمی روبهرو میشویم که در یک منطقه تقریبا محروم از طریق به کارگیری شیوههای تدریس خلاقانه، مدل متفاوتی از معلمی و درس دادن را به نمایش میگذارد. یکی از جالبترین آنها تدریس درس تاریخ از طریق اجرای نمایش توسط دانشآموزان بود. مثلا قصه آرش کمانگیر را از طریق اجرای نمایش توسط خود دانشآموزان به آنها تدریس میکند. در این شیوه دانشآموزان خود در فرآیند تدریس سهیم شده و مشارکت میکنند و قطعا درس را هم بهتر یاد میگیرند یا مثلا خانم معلم دانشآموزان را به بازار ماهیفروشی برده و از فروشنده میخواهد با نشان دادن انواع ماهیها، ویژگیها و تفاوتهای آنها را هم برای دانشآموزان توضیح دهد. همچنین در درس جغرافیا به جای اینکه دانشآموزان در کلاس بنشینند آنها را به ساحل دریا برده و با قرار دادن دانشآموزان در موقعیت واقعی، جغرافیا را به آنها تدریس میکند. این شیوه عملی و عینی دقیقا نقطه مقابل آموزش سنتی ماست که حافظهمحور بوده و دانشآموزان را صرفا به حفظ کردن مطالب تشویق میکند. حفظ کردنهایی که بعد از مدتی فراموش میشود و یادگیری به شکل عمیق و به معنی تغییر رفتار یا یادگرفتن یک مهارت عملی رخ نمیدهد.
مجموعه مستند الفبا در 26 قسمت 30 دقیقهای به سفارش گروه فرهنگ، تاریخ و هنر شبکه یک سیما، درباره معلمان و دانشآموزان در مناطق محروم کشور ساخته شده است.
در این برنامه تلاش آنها برای آموختن و آموزش دادن که به نوعی جهاد علمی و فرهنگی محسوب میشود به نمایش گذاشته میشود. مستند الفبا با ساختار مستند محض و روایتی از زندگی معلمان و دانشآموزان در مناطق محروم بوده و عوامل سازنده در استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خوزستان، لرستان، ایلام، قزوین، زنجان، البرز، گیلان و گلستان از زندگی و فعالیت تحصیلی معلمان و دانشآموزان مناطق محروم این استانها تصویربرداری کردهاند. به نظر میرسد نمایش این مستند نه فقط در تلویزیون که باید برای همه کسانی که در آموزش و پرورش مشغول هستند یا به نوعی کار آموزشی میکنند به نمایش درآید تا از این طریق بتوان هم به ارائه شیوههای نوین آموزش و اشاعه آن کمک کرد و هم به اصلاح و بهبود شیوههای غلط آموزشی پرداخت.
سید رضا صائمی
گفت و گو
