جدی‌تر عمل می‌کنیم!

شمخانی درباره تبعات ادامه بدعهدی‌های آمریکا در اجرای برجام به واشنگتن و متحدانش هشدار داده است: اگر قرار باشد برای کارهای کوچکی مانند خرید هواپیما نیز شاهد کارشکنی و اخلال از سوی آمریکا باشیم، تصمیمات جدی‌تری برای احقاق حقوق خود خواهیم گرفت.

جزئیاتی تازه از نامه ظریف به موگرینی

این هشدار پس از آن به طرف غربی داده شد که روز پنجشنبه تسنیم به نقل از یک سخنگوی اتحادیه اروپا، از نامه ظریف به موگرینی درباره برجام خبر داد. نامه‌ای که به نوشته این خبرگزاری، بازتاب اعتراض تهران به اروپایی‌ها درباره بدعهدی واشنگتن در اجرای برجام است. بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان چنین نامه‌نگاری‌هایی را موضوعی عادی میان دوطرف توصیف کرده است. پیش از آن ولی‌الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی کشورمان نیز که بتازگی به وین سفر کرده بود، گفته بود: تعهداتی که دولت آمریکا در برجام به‌عهده گرفته، هنوز ناتمام مانده و رفتار طرف آمریکایی، شفاف نیست.

در ادامه همین انتقادهاست که حالا بی‌اعتمادی مقامات کشورمان به ایالات متحده به اوج خود رسیده و بر همین اساس، شمخانی در همایش بزرگداشت شهدای وزارت نیرو تاکید کرده است: تجربه‌های مختلف در مذاکرات هسته‌ای و تحولات منطقه به ما ثابت کرده که اعتماد به آمریکا چه در موضوع آتش‌بس در سوریه و چه در رفع تحریم‌های اقتصادی، مصداق حرکت به‌سوی سراب است.

صالحی: اعتماد کاملا سلب شده است

در رابطه با چرایی این بی‌اعتمادی‌های فزاینده، علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی کشورمان با حضور در برنامه تلویزیونی دستخط، تصریح کرد: آمریکا به ظاهر می‌گوید که طبق برجام عمل کرده است، اما پشت پرده بانک‌ها را می‌ترساند که اگر کوچک‌ترین خلافی صورت گیرد، فلان و چنان می‌شود. او هرچند در این برنامه گفت که اگر منصفانه ارزیابی کنیم، برجام خیلی گشایش ایجاد کرد و برای خرید نیاز نیست مسیرهای پیچیده را طی کنیم و اگر بخواهیم تجهیزاتی را خریداری کنیم از طریق کانال خرید اقدام می‌کنیم، لذا برجام خیلی راه را باز کرده است، اما این را هم افزود که اعتماد کاملا سلب شده است و طرفین نسبت به یکدیگر اعتماد ندارند. این یک واقعیت است.

او درباره مصادیق این بدعهدی‌ها گفت: قانون ویزا یکی از بدعهدی‌های آمریکا بود. من به آقای مونیز هم گفتم یکی از قشرهایی که حامی این برجام بود، دانشگاهیان بودند. با این ویزا و قیدی که در ویزا گذاشتید، این قشر می‌گوید چه استفاده‌ای از برجام کردیم. در گذشته دانشمندان اروپایی راحت به ایران می‌آمدند. بین دانشگاه‌ها همکاری وجود داشت. الان خیلی از اینها نمی‌آیند، چون می‌ترسند موقع بازگشت در آمریکا دچار مشکل شوند. اینها جزو بدعهدی‌هایی است که انجام دادند. او نیز همچون شمخانی در این برنامه به طرف غربی هشدار داد: در صورت بدقولی غرب، بازگشت به قبل بسیار متفاوت‌تر خواهد بود.

واکنش بدعهدی آمریکا: شکایت یا بازگشت؟

در واکنش به انتقادات صریح تهران از روند اجرای برجام که در جریان سخنرانی‌های محمدجواد ظریف و حسن روحانی در نیویورک هم بروز یافت، دکتر فواد ایزدی، استاد دانشگاه به فارس گفت: ادبیات صحیح‌تر از سوی مسئولان ما در موضوع برجام به این مساله کمک می‌کند که طرف مقابل احساس می‌کند اگر به روند عدم اجرای تعهداتش در برجام ادامه دهد، ممکن است برجام در ادامه با مشکلاتی مواجه شود. با وجود این، برخی صاحب‌نظران همچون اکبر رنجبرزاده، عضو هیات رئیسه مجلس بسنده کردن به صراحت زبانی در واکنش به بدعهدی‌های برجامی آمریکا را ناکافی دانسته و پیشنهاد می‌کند: دولت باید اقدامات عملی درباره نقض‌ عهدهای طرف مقابل را در برجام در دستور کار خود قرار دهد و از طریق مراجع بین‌المللی حقوق ملت ایران را پیگیری کند. همزمان منصور حقیقت‌پور، مشاور رئیس مجلس نیز از شورای عالی امنیت ملی می‌خواهد درباره بدعهدی آمریکا گزارش دهد.

دکتر محمد صادق‌کوشکی، استاد دانشگاه نیز درباره هشدار جدید ایران به جام‌جم گفت: اگر از ابتدای فرآیند توافق هسته‌ای رویدادها را رصد کنیم، متوجه می‌شویم که از همان ابتدا تیم مذاکره‌کننده متوجه بودند که باید با اهرم فشار طرف مقابل را وادار به انجام تعهدات خود کرد. آن زمان این مساله مطرح شد که امکان بازگشت به فرآیند غنی‌سازی می‌تواند اهرم فشاری برای طرف مقابل برای انجام تعهدات خود به‌شمار آید. اما مقامات آمریکایی معتقدند که اگر ایران بخواهد در مقابل بدعهدی‌های طرف غربی بویژه آمریکا از این اهرم فشار استفاده کنند و دوباره شرایط غنی‌سازی را به ماقبل انجام تعهدات برگرداند یک سال زمان خواهد برد. وی افزود: با ادامه همین وضعیت موجود، ایران اگر در شرایطی قرار بگیرد که صرفا عمل‌کننده به تعهدات باشد، اما طرف مقابل نسبت به انجام تعهدات خود بی‌اعتنایی کند، باید از همین اهرم فشار استفاده کنند چنانچه در بیان رهبر معظم انقلاب درباره ماجرای برجام هم به این نکته اشاره شده بود، یعنی بهره‌گیری از مکانیزم بازگشت.

وی البته به محدودیت‌های استفاده از این مکانیسم اشاره و خاطرنشان کرد: استفاده از این اهرم در شرایط فعلی عملا از احتمال کمی برخوردار است، چون دولت اوباما در روزهای پایانی خود به سر می‌برد و ما باید منتظر استقرار کابینه جدید باشیم. چنین فرآیندی عملا استفاده از مکانیزم بازگشت رااز سوی ایران تا ماه ژانویه به تاخیر خواهد انداخت. با این حال استفاده از چنین اهرم فشاری به‌عنوان تهدید طرف مقابل می‌تواند تاثیرگذار باشد.