خریدار همیشه شاکی

در این مدت اما ترک‌ها همواره سرناسازگاری با گاز وارداتی از ایران داشته‌اند و چند بار دست به شکایت علیه ایران در مجامع حقوقی بین‌المللی زده‌اند. از آنجا که این قرارداد، پنج سال دیگر به پایان می‌رسد، سابقه شکایت‌های متعدد ترکیه، شاید سبب شود ایران دیگر این قرارداد را تمدید نکند. آن گاه ترک‌ها مجبور خواهند شد، صابون نفت و گاز گران‌قیمت از سایر کشورهای جهان را به تن بمالند.

در این گزارش به بررسی آخرین وضعیت شکایت‌های ترکیه می‌پردازیم.

ادعای تخفیف ایران

روزنامه ترکیه‌ای دیلی‌صباح در اخبار منتشره خود از نتیجه شکایت گازی ترکیه علیه ایران نوشته است. بعد از برقراری داوری بین‌المللی درباره اختلافات گازی ایران و ترکیه، این دو کشور روی تخفیف 12 تا 13 درصدی گاز طبیعی به توافق رسید‌ه‌اند. پاییز سال گذشته، دولت آنکارا با ادعای گران‌فروشی و کم‌فروشی گاز طبیعی توسط ایران به ترکیه این ادعا را در قالب پرونده‌ای به دادگاه لاهه ارائه کرده بود.

در ارتباط با توافق تجاری گاز طبیعی قرار است میزان گاز وارداتی ترکیه از سال 2012 تاکنون محاسبه شود و تخصیص 12 تا 13 درصد برای آن اعمال شود. البته پرداخت به صورت اقساطی نیز روی میز است که باید دید آیا ترکیه می‌پذیرد این جریمه را به صورت اقساطی دریافت کند یا خیر.

نتیجه اولیه داوری شکایت گازی ترکیه علیه ایران

حمیدرضا عراقی،‌ مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران دی ماه سال گذشته در جمع خبرنگاران اعلام کرد، نتیجه شکایت گازی ترکیه علیه ایران آمده است و براین اساس باید ایران قیمت گاز خود را از سال 2011 به مدت چهار سال بین 10 تا 15 درصد کاهش دهد.

البته عراقی این موضوع را نیز گفت که هنوز رقم مشخصی تعیین نشده و ما نیز به دنبال رایزنی با ترکیه هستیم تا این رقم مشخص شود.

وی اظهار کرد، ترکیه علیه ایران دو شکایت گازی مطرح کرد که شکایت اول در باره عدم پایداری صادرات گاز به ترکیه بود که با استدلال‌های بسیار خوب توانستیم در این دادگاه پیروز شویم، اما در دادگاه دوم که به دلیل شکایت قیمت گاز صادراتی ایران مطرح شد، نتوانستیم در این دادگاه پیروز شویم، زیرا آنها استدلال می‌کردند اولا قیمت صادرات گاز به ترکیه از کشورهای دیگر بالاتر است و در ثانی قیمت گاز جهانی نیز کاهش پیدا کرده. به همین دلیل ما در این دادگاه شکست خوردیم.

هنوز 24 ساعت از اعلام این خبر نگذشته بود که روابط عمومی شرکت ملی گاز ایران در اطلاعیه‌‌ای نسبت به صحبت‌های مدیرعامل این شرکت واکنش نشان داد.

در اطلاعیه شرکت ملی گاز آمده بود پرونده داوری مربوط به اختلاف در قیمت گاز صادراتی با شرکت بوتاش ترکیه در حال حاضر در دیوان داوری بین‌المللی در دست بررسی و رسیدگی به وسیله هیات داوری بوده و این هیات هنوز هیچ گونه رای نهایی درخصوص اختلاف مورد بحث صادر نکرده است. لذا موارد اعلام شده اخیر در خبرگزاری‌ها و رسانه‌های داخل کشور، بیان‌کننده تصمیم نهایی و لازم الاجرای دیوان داوری نبوده و این شرکت همچنان منتظر اعلام رای نهایی دیوان در این خصوص است که پس از صدور آن، اطلاع رسانی مناسب به عمل خواهد آمد.

بدیهی است، موضع شرکت ملی گاز ایران همچنان که در پرونده نیز اظهار شده بر منصفانه و منطقی بودن قیمت فعلی گاز صادراتی استوار بوده و تغییری در موضع این شرکت ایجاد نشده است، کما این که در پرونده دعوای شرکت بوتاش علیه شرکت ملی گاز ایران در خصوص کاهش قیمت گاز، شرکت ملی گاز ایران موفق به رد ادعای شرکت بوتاش به طور صددرصد شد.

این گزارش حاکی است پس از این اقدام یک منبع آگاه در وزارت نفت با اشاره به این‌که نتیجه شکایت گازی ترکیه علیه ایران در دادگاه مشخص شده است و براین اساس ایران باید قیمت گاز خود را از سال 2011 کاهش دهد، گفت: براساس این رأی قیمت گاز ایران باید بین 10 تا 15 درصد کاهش پیدا کند.

این منبع مطلع با اشاره به این که وزیر انرژی ترکیه نیز اخیرا نسبت به اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران واکنش نشان داده و اعلام کرده، صحبت حمیدرضا عراقی مدیرعامل شرکت گاز ایران مورد تأیید است، گفت: بر این اساس باید ایران جریمه‌ای را به ترکیه پرداخت کند که رقم آن هنوز مشخص نیست و باید با طرف ترک، مذاکرات لازم صورت پذیرد. وی گفت: این امیدواری در وزارت نفت وجود دارد که در آینده بتوان ضمن افزایش صادرات گاز به ترکیه که توان آن نیز در کشور وجود دارد، روابط اقتصادی با ترکیه را نیز افزایش داد.

زنگنه نتیجه شکایت گازی ترکیه را محرمانه کرد

پس از انتشار این خبر، بیژن زنگنه در گفت‌وگو با رسانه روابط عمومی وزارت نفت خبر جریمه گازی ایران را به دلیل شکایت ترکیه تائید کرد. وزیر نفت از ذکر مبلغ جریمه به‌دلیل محرمانه بودن آن خودداری کرد و با اعلام این که این میزان جریمه نیز قابل مذاکره است، اظهار کرد: ترکیه تا چند سال آینده دیگر نمی‌تواند تقاضای کاهش قیمت و تغییر در فرمول گاز صادراتی ایران به این کشور را مطرح کند.

وی با یادآوری این که ترکیه‌ای‌ها پیش از این نیز در سال 89 یا 90 به‌دلیل بالا بودن قیمت گاز از ایران نسبت به دیگر گازهای وارداتی این کشور شکایت کرده بودند، تصریح کرد: در آن مقطع نیز ترکیه موفق شد 12 درصد قیمت گاز وارداتی از ایران را کاهش دهد.

زنگنه با اشاره به این که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در دیدار با حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، خواستار کاهش 40 درصدی قیمت گاز شده بود، افزود: مذاکره مستقیم با ترکیه به‌دلیل توقع بالای آنها به نتیجه نرسید. در نتیجه پرونده به دیوان بین‌المللی داوری ارسال شد و نتیجه رأی داوری به‌نظرم با تلاشی که دوستان کردند، قابل قبول است. وزیر نفت درباره این که وزیر انرژی ترکیه مدعی است، ایران محکوم به پرداخت دو میلیارد دلار جریمه شده است، اظهار کرد: این یک بحث دیگر است و از یک سال پیش اعمال و محاسبه شده که به‌مرور زمان با فروش گاز مستهلک می‌شود.

آیا ایران در سال 90 جریمه شد؟

صحبت‌های وزیر نفت درخصوص جریمه گازی ایران در سال 89 و 90 موجب شد تا گذشته را مرور کنیم.

دی ماه سال 86 زمانی که غلامحسین نوذری وزیر نفت ایران بود، برخی رسانه‌های داخلی و خارجی اعلام کردند، ترکیه علیه ایران به دلیل بالابودن قیمت گاز این کشور نسبت به روسیه به دیوان داوری شکایت کرده است که این موضوع در نشست خبری وزیر نفت در همان سال با حضور خبرنگاران تکذیب شد و پس از بررسی‌های به عمل آمده توسط رسانه‌ها همان زمان مشخص شد ترکیه از ایران در خواست کرده است تا قیمت گاز صادراتی خود را کاهش دهد اما مسئولان وقت وزارت نفت اعلام کردند، قیمت گاز صادراتی ایران مناسب است. بنابراین قیمت گاز ایران کاهش پیدا نکرد.

پس از آن در سال 90 خبرگزاری بلومبرگ به نقل از وزیر وقت انرژی ترکیه اعلام کرد، به علت شکست مذاکرات بین مقام‌های ارشد ترکیه و ایران، آنکارا قصد دارد شکایت خود را از ایران به علت بالا بودن قیمت گاز صادراتی به ترکیه در دادگاه‌های بین‌المللی مطرح کند.

وزیر انرژی ترکیه افزود: ایران براساس فرمول مورد توافق با ترکیه اواخر سال 2010 میلادی یک بار قیمت گاز صادراتی را افزایش داده است.

پس از این صحبت‌های وزیر انرژی ترکیه، مذاکرات بین ایران و ترکیه صورت گرفت تا این که ترکیه از شکایت گازی خود علیه ایران منصرف شد، اما همواره نسبت به بالابودن قیمت گاز صادراتی ایران اعتراض داشت.

در همان سال از سوی مسئولان وقت وزارت نفت و مدیرعامل وقت شرکت ملی گاز ایران پیشنهاد افزایش صادرات گاز ایران به ترکیه مطرح شد که ترکیه می‌تواند واردات گاز خود را از ایران افزایش دهد.

شکایت گازی ترکیه علیه ایران در سال 92

با تغییر دولت در سال 92، فیل ترکیه یک بار دیگر یاد هندوستان کرد و اواخر بهمن ماه سال 92 شرکت بوتاش ترکیه با دو ادعا که اولا در 53 روز گذشته سال 92 صادرات گاز ایران به این کشور به میزان مورد توافق نبوده و 25 درصد از حجم آن کاسته شده و از سوی دیگر، قیمت گاز صادراتی ایران به ترکیه نسبت به دیگر کشورهای منطقه بالاست به دادگاه بین‌المللی لاهه شکایت کرد.

اگرچه بارها علت شکایت گازی ترکیه از ایران در رسانه‌ها مطرح شده است، اما حمیدرضا عراقی مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس در این خصوص می‌گوید: در قرارداد صادرات گاز ایران به ترکیه این اجازه داده شده که هر یک از طرفین، پنج بار درباره قیمت و دیگر موارد قرارداد شکایت و درخواست بازنگری داشته باشند و شکایت اخیر گازی ترکیه دومین شکایت در قالب این قرارداد است. براین اساس، ترک‌ها از یک سو مدعی کم‌فروشی ایران در گاز ارسالی به ترکیه هستند و از سوی دیگر می‌گویند قیمت گاز ایران گران است و خواستار کاهش 25 درصدی قیمت گاز صادراتی هستند.

به عبارت دقیق‌تر، ترکیه مدعی است در دو ماهه منتهی به اسفند 92 صادرات گاز ایران به این کشور به میزان مورد توافق نبوده و 25 درصد از حجم آن کاسته شده است. بر اساس این ادعا، ترک‌ها مدعی هستند ایران کم‌فروشی کرده است. از سوی دیگر، ترک‌ها مدعی شده‌اند گاز صادراتی ایران به ترکیه گران است و باید قیمت آن کاهش یابد. بر این اساس آنها خواستار کاهش 25 درصدی قیمت گاز صادراتی ایران به ترکیه شده‌اند. دلیل این درخواست ترک‌ها، استناد آنها به قیمت ناچیز گاز در قرارداد مشهور صادرات گاز ایران به یکی از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس است که سال‌ها پیش منعقد، اما هنوز اجرایی نشده است.

تانیر ییلدیز وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه گفته است، 99 درصد یقین دارد که رای دادگاه به نفع ترکیه خواهد بود و آنکارا دو میلیارد دلار از ایران پس خواهد گرفت.

ایران برنده شکایت گازی ترکیه در یک مرحله

اواخر سال 93 بود که دیوان داوری بین‌المللی، شکایت گازی ترکیه از ایران مبنی بر نامطمئن بودن شرکت ملی گاز ایران در تحویل گاز را رد کرد و بر دفاع انجام شده توسط شرکت گاز صحه گذاشت. مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی گاز ایران پس از این صدور رای اعلام کرد: دعوای بسیار سنگین شرکت بوتاش ترکیه علیه شرکت ملی گاز ایران با خواسته کاهش در قیمت گاز صادراتی ایران به دلیل نامطمئن بودن شرکت ملی گاز ایران در تحویل گاز و نداشتن گاز کافی برای این منظور، به نفع شرکت ملی گاز ایران به پایان رسید. عزیزالله رمضانی افزود: رای دیوان داوری بین‌المللی، متضمن رد کامل ادعای شرکت بوتاش ترکیه و قبول دفاع‌های انجام شده توسط شرکت ملی گاز ایران است.