شب، سکوت، کـویر

آنان از رودخانه و جنگل و سرسبزی می‌خواهند به جایی بروند که وسعت دید فراوانی داشته باشد و اندکی کویر و خاک ببینند. از همین رو کویرگردی یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری برای خارجی‌ها در ایران است. چنان‌که گردشگری کویری و بیابانی در سال‌های اخیر به یکی از شاخه‌های مهم صنعت گردشگری در ایران تبدیل شده است. با توجه به ظرفیت‌های بکر و جذاب مخصوص کویر می‌توان امیدوار بود گردشگران فراوانی را به این محل‌ها جذب کرد. از سوی دیگر تمدن‌های بزرگ ایران همواره در حاشیه کویر بوده است. هم‌اکنون ده‌ها قنات، کاروانسرا، قلعه و روستای تاریخی در حاشیه‌های کویر ایران وجود دارد. خود کویر نیز پتانسیل فراوانی برای جذب گردشگر خارجی دارد. به همین دلیل هم اکنون کویرگردی در ایران نقش مهمی در ایجاد اشتغال و درآمد برای مردم مناطق کویری دارد. از طرف دیگر وقتی این مناطق از نظر گردشگری اهمیت پیدا کند قطعا در حفاظت از میراث طبیعی بیشتر وفادار خواهیم بود. برای همین برای حفظ محیط‌زیست طبیعی کویر‌ها نیز می‌توان برنامه‌ریزی جدی کرد. کویرهای ایران به دلیل برخورداری از جاذبه‌های بی‌نظیر طبیعی و فرهنگی و انسان ساخت می‌تواند نقش مهمی در توسعه صنعت گردشگری در ایران داشته باشد. این مناطق با دارا بودن اماکن و آثار تاریخی فراوان و آداب و رسوم اصیل و بومی و طبیعتی بکر و جذاب بستر مناسبی برای توسعه گردشگری فرهنگی و طبیعت‌گردی هستند.

کویرگردی؛ دوستی با طبیعت

شاید فکر کنید طبیعت کویر خشن و نامهربان است، اما همین طبیعت می‌توان بسیار جذاب باشد. خصوصا این‌که مردمان کویرنشین ایران صد‌ها سال است با آن خو گرفته و از آن بهترین بهره را برده‌اند. قنات‌ها به‌عنوان ستون فقرات زندگی کویرنشینان هم‌اکنون به یکی از عجیب‌ترین جاذبه‌های گردشگری در کویر تبدیل شده است. یا قلعه‌ها و کاروانسراهای تاریخی می‌توانند معرف تاریخ کهن سرزمین ما باشند. مردمان کویرنشین با خلق و خوی دوست داشتنی و سختکوشی مثال زدنی‌شان می‌توانند الگوی متفاوتی از زندگی با طبیعت ارائه دهند الگویی که برای شهروندان مدرن امروز بسیار جذاب است. از این‌رو سالانه هزاران آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و حتی به‌تازگی چینی‌ها برای دیدن جاذبه‌های کویری ایران رنج سفر به کویر را برای خود شیرین کرده‌اند. بسیاری ازکشورهای در حال توسعه از تونس تا مصر تا برخی کشورهای آمریکای مرکزی و آفریقا برای گردشگری کویری برنامه‌ریزی‌های جدی کرده‌اند تا از بیابان‌های خود بهره‌مند شوند. برای همین به نظر می‌رسد در ایران با توجه به داشتن پتانسیل فراوان می‌توان با یک سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مناسب توسعه گردشگری طبیعی و اکوتوریسم در این نواحی را در نظر داشت. با توجه به این موضوع که کشور ما نیز اراضی کویری و بیابانی فراوانی دارد می‌توان امید داشت همین موضوع باعث رشد و رونق گردشگری در ایران شود که تبعات بسیار مثبتی برای مردم کویرنشین دارد.

زیبایی‌های افسونگر کویر

در نوشته‌های قدیمی از دیر باز کویر یک جای اسرارآمیز و افسونگر بوده است. طلوع و غروب خورشید در کویر، آسمان پرستاره و سکوت کویر، موزاییک‌های شنی، کریستال‌های نمکی، قنات‌های تو در تو، باغ‌هایی سر سبز در دل کویرهای خشک و روستاهای عجیب در کنار مردمانی سختکوش و دوست داشتنی و مهمان‌نواز کویرهای ایران را برای گردشگران افسانه‌ای کرده است. کویر طبیعتی به ظاهر خشک و خشن دارد، اما در دل خود لطافت فراوانی را نهان کرده است. روستاهای زیبای کویری و خانه‌های خشتی‌اش می‌تواند هر گردشگری را به خود جذب کند. در کنار آن قدم زدن در شنزار‌ها و حتی شترسواری برای یک گردشگر اروپایی تجربه‌ای ناب است. حتی شب‌های کویر خودش یک جاذبه مثال‌زدنی است. دیدن آسمان کویر که در شب‌ها بسیار پرستاره است هر گردشگر را افسون می‌کند، شب اسرارآمیز کویر جادو می‌کند. سفر به مناطق کویری ایران از دیر باز مرسوم بوده است. بسیاری از راه‌های تجاری از جمله راه ابریشم از کویر ایران می‌گذشته است. برای همین بسیاری از ساخت و سازهای بی‌بدیل در دل همین کویر‌ها و در شهر‌ها و روستاهای حاشیه کویرهای ایران قرار دارد که خودش یک پتانسیل بزرگ برای گردشگری فرهنگی است. کویرهای ایران بسیار زیاد هستند در این گزارش چند کویر مشهور را به صورت خلاصه معرفی می‌کنیم:

کویر لوت و شهداد

کویر لوت، گرم‌ترین نقطه جهان است. این کویر با 80 هزار کیلومترمربع مساحت، پهنای وسیعی از خاک ایران را دربرگرفته است که در بخش شمالی آن کوهستان و در بخش میانی آن دشتی زیبا قرار دارد. دلیل مشهور بودن آن این که یکی از گرم‌ترین نقاط جهان است. تپه‌های ماسه‌ای فراوانی را به وجود آورده که از شمال خاوری به جنوب امتداد یافته و بلندی آنها گاهی به 400 متر نیز می‌رسد و در میان استان‌های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان واقع شده است.

در میان زیبایی‌های کویر لوت که خود به تنهایی هزاران نفر را جذب می‌کند، عروسی خفته است که نامش شهداد است. کویر شهداد و کلوت‌های شگفت‌انگیز آن‌‌ همان عروسی است که تازه مورد توجه قرار گرفته است. کرمان با داشتن بخش عمده‌ای از کویر لوت، مهد شگفتی‌های کویری است. کلوت‌های شهداد که پدیده‌هایی کاملا طبیعی بوده، یکی از زیبا‌ترین جاذبه‌های گردشگری است. منطقه شهداد و کلوت‌هایش جزو گرم‌ترین نقاط کره زمین محسوب می‌شود. گرما در این منطقه چنان است که لاشه حیوانات تجزیه نمی‌شود، چرا که قدرت آفتاب به حدی است که لاشه پیش از تجزیه‌شدن توسط باکتری‌ها خشک می‌شود. از این رو خود این مساله یک جاذبه اکوتوریستی دیگر را هم به منطقه اضافه کرده است. کلوت‌های کویر شهداد که خاص‌ترین جاذبه‌های طبیعی این منطقه محسوب می‌شود و در زمره بزرگ‌ترین عارضه‌های کلوخی طبیعی دنیا و منحصربه‌فرد‌ترین عوارض کویری جای گرفته‌اند، در فاصله 130 کیلومتری نهبندان و 40 کیلومتری شرق و شمال شرق شهداد قرار گرفته و طول متوسط آنها 145 کیلومتر، عرض متوسط آنها 80 کیلومتر و مساحت آنها بیش از 11 هزار کیلومتر مربع است. البته نکته مهم این‌که سفرکردن به کویر به‌ویژه کویر شهداد که هیچ موجودی اعم از حیوان و گیاه و حتی باکتری‌ها در آن زندگی نمی‌کند، بدون راهنما و افراد باتجربه بسیار خطرناک است. پس حتما باید با تورهای گردشگری مجرب به این منطقه سفر کنید.

بزرگ‌ترین کویر ایران

وسیع‌ترین کویر ایران‌‌ همان دشت کویر است. این منطقه از دامنه‌های جنوبی البرز تا مرکز ایران کشیده شده است. دشت کویر که بزرگ‌ترین کویر ایران است دریاچه نمک را هم در بر می‌گیرد.

در این منطقه علاوه بر دریاچه نمک چند فرورفتگی زیبا و شگفت‌انگیز وجود دارد که توسط تپه‌های شنی محصور شده و مناظر زیبایی را پدید آورده که معروف‌ترین آن چال سلکنون است. برای رسیدن به آن باید از روستای مصر از توابع خور و بیابانک نیز عبور کنید و بعد از گذر از روستای فرحزاد، وارد دو راهی چال سلکنون شوید و پس از طی مسافتی در حدود 3 کیلومتر به دو راهی دیگری برسید که مسیر شمالی به چال سلکنون و مسیر شمال شرقی به دریاچه نمک سلکنون، تخت عباس، تخت عروس و تخت شورو منتهی می‌شود. البته از یاد نبرید مناطق کویری در عین زیبایی دارای طبیعتی خشن و پرخطر هستند. پس بدون تجهیزات کامل و راهنمای آشنا به منطقه در این مناطق سفر نکنید.

کویر مرنجاب؛ دریاچه‌ای از نمک

دریاچه نمک (دریاچه مساله) واقع در دل کویر پهناور نمک، به مثابه نگینی است که تماشای آن برای هر طبیعت‌گردی دلپذیر و خاطره‌انگیز خواهد بود. غنای گردشگری دریاچه نمک به‌ویژه از آن‌رو که دو نمونه از زیبا‌ترین شهرهای تاریخی حاشیه کویر، یعنی «کاشان» و «آران و بیدگل» نیز در نزدیکی و مسیر دسترسی به همین دریاچه قرار دارند، کامل می‌شود. دریاچه نمک در موقعیت ممتازی قرار دارد که هر گردشگر خارجی که به آنجا سفر می‌کند قطعا مجذوب آن می‌شود. در این میان، جزیره سرگردان به دلیل قرارگیری در دل دریاچه نمک، موقعیتی دلپذیر و استثنایی را برای اقامت گردشگران و علاقه‌مندان به طبیعت کویر به‌وجود آورده است. به‌صورتی که اگر برایتان درست برنامه‌ریزی شود، می‌تواند به یک قطب گردشگری عمده هم از نظر تاریخی و فرهنگی هم از نظر کویر گردی و اکوتوریسم تبدیل شود.

تاسیس دهکده گردشگری کویر؛ راهی برای توسعه

در سال‌های اخیر دهکده‌های فراوانی در حاشیه کویر دوباره احیا شده‌اند؛ از جمله دهکده مرنجاب، مصر، فرحزاد، بیاضه و... تمام این احیا شدن‌ها به‌خاطر گسترش گردشگری و توجه گردشگران به این مناطق است. هدف کلی طرح ایجاد دهکده گردشگری کویری استفاده از ظرفیت‌های این مناطق در جذب گردشگر و اشتغالزایی برای مردم این مناطق است. در‌‌نهایت این امر موجب توسعه اقتصادی و اجتماعی در این مناطق کویری می‌شود که به نفع کل مردمان منطقه است.

افزایش در آمد و رفاه عمومی از محل توسعه گردشگری، افزایش فرصت‌های شغلی و کاهش نرخ بیکاری، تسریع عمران زیربنایی در این مناطق کویری، ارتقای سطح خدمات عمومی، توسعه فرهنگ سنتی و ایرانی و اسلامی و معرفی آن به تمام جهانیان در کل وضعیت توسعه گردشگری کویری در سال‌های اخیر نشان داده است اگر یک برنامه‌ریزی درست در منطقه کویری برای پذیرش گردشگر و ایجاد شرایط محیطی برای امنیت و آسایش برای آنان صورت بگیرد در کنارش تسهیلات و خدمات گردشگری به گردشگران داده شود می‌توان امید داشت گردشگری کویری توسعه آفرین باشد.

فواد شمس