کودک پرتوقع من

بچه‌هایی که بدون چون و چرا تمام خواسته‌هایشان توسط والدین اجرا می‌شود کم کم فکر می‌کنند هیچ گاه نباید از هیچ کس و تحت هیچ شرایطی «نه» بشنوند و اصلی‌ترین دلیل این مشکل گوش به فرمان بودن والدین به فرمایشات و خواسته‌های آنهاست.

به این ترتیب کودک یاد می‌گیرد که همه باید گوش به فرمان او باشند و هیچ گاه به او نه نگویند و همین امر باعث می‌شود در نوجوانی و جوانی و همینطور در بزرگسالی تحمل ناکامی‌ها را به هیچ عنوان نداشته باشند و صدمات و شکست‌های جبران‌ناپذیری به آنها وارد شود.

دکتر شیوا دولت‌آبادی، روان‌شناس درباره بچه‌های پرتوقع می‌گوید: بعضی از والدین ناآگاه، توجهی به مصلحت و خیر کودک ندارند و هدفشان فقط راضی کردن کودک و رفع خواسته‌های اوست و با این کار خود او را روز به روز خودخواه‌تر و پرتوقع‌تر و مستبدتر می‌سازند. این قبیل والدین ناآگاهانه موجبات بدبختی کودک را فراهم می‌کنند و انگیزه او را برای تلاش و رشد از بین می‌برند.

وی می‌افزاید: پدر و مادر خوب کسانی هستند که عاقلانه، خواسته‌های کودک را بشنوند و هر جا که خواسته او عملی و به صلاحش است آن را بپذیرند و اگر خواهش او به صلاح وی نیست با اقتدار کامل از پذیرفتن آن سرباز زنند و او را از خواسته نابجایش منع کنند؛ آموزش این مساله که در زندگی موانع و ناکامی‌هایی وجود دارد خودش می‌تواند یک الگوی تربیتی باشد و به فرزند ما کمک کند که به جای توقع داشتن از دیگران واقع‌نگر بار بیاید.

وی تاکید می‌کند: برای جلوگیری از پرتوقع شدن کودکتان اگر زمانی به او «نه» گفتید روی حرف خود بایستید و تحت هیچ شرایطی اعم از گریه و التماس کودک کوتاه نیایید چون در غیر این صورت اگر کودک بداند که بالاخره با التماس‌های او به خواسته اش پاسخ مثبت می‌دهید، دیگر توجهی به «نه» گفتن شما ندارد و آن‌قدر رفتار نامطلوب خود را تکرار می‌کند تا شما راضی شوید و عمل دلخواه او را انجام دهید؛ پس کودک باید متوجه باشد که نظر شما در این مواقع هرگز تغییر نخواهد کرد.

این روان‌شناس می‌گوید: بچه‌ها بخوبی می‌دانند از چه راهی وارد شوند پس هیچ وقت گول حرف‌های کودک که «شما پدر و مادر خوبی نیستید» یا «من را دوست ندارید» و «پدر و مادر دوستم را ببینید» و... را نخورید، چون او می‌خواهد با این حرف‌ها شما را دچار احساس گناه کند و به خواسته خود برسد؛ پس یک «نه» قاطعانه بگویید و مطمئن باشید شما صلاح کودک خود را بهتر از هر کس، حتی خود او می‌دانید.

هرگاه کودک بخواهد توجه شما را جلب کند، به‌راحتی و به‌خوبی می‌داند که چه رفتاری را در چه زمانی انجام دهد تا شما بیشتر آزرده شوید، اگر شما در این مواقع، این‌گونه رفتارهای کودکتان را نادیده بگیرید، این رفتارها به طوری حساب شده ترک خواهند شد. نادیده گرفتن رفتار، باید سنجیده و حساب‌شده باشد و هم به روش کلامی، هم به روش غیرکلامی انجام شود.

البته دکتر دولت‌آبادی تاکید می‌کند: منظورتان را کامل و واضح و صریح برای کودک بیان کنید. بارها شده که منظور شما از گفتن کلمه «نه» مفهوم «بعدا» بوده است. این مساله کودک شما را دچار سردرگمی می‌کند، هرگاه کودک پاسخ «نه» شما را پذیرفت و همکاری کرد، حتما او را تحسین کنید و به او پاداش دهید تا رفتارش تقویت شود.

در پاسخ به کودکان پرتوقع، نه شنیدن را به آنها بیاموزید و اگر خواسته‌هایشان غیرمنطقی و زیاده‌خواهی است کوتاه و قاطع با نگاهی جدی آن را رد کنید و از توجیه خود و توضیح اضافی بپرهیزید و بعد از هر نه گفتن یک جمله مثبت مثل «ممنونم که این مساله را درک می‌کنی» به او بگویید تا او را قانع کنید.

والدین عزیز بدانید که پیدایش نیازها و خواسته‌های تازه، محرکی برای حرکت رو به جلو است و نتیجه آن است که کودکی که به بعضی از خواسته‌های خود نرسیده برای رسیدن به آنها تلاش می‌کند؛ پس ما در حالی که نیاز فرزندانمان را در حد متعادل برآورده می‌کنیم باید آنها را آماده کنیم که از لحاظ شخصیتی، اجتماعی و روانی به پله‌های بالاتری دست پیدا کنند.

الهام طباطبایی