برکناری شاه‌سعودی کلید خورد

از زمانی که پس از مرگ ملک‌عبدالله، ملک سلمان به قدرت رسید، کم نبوده ناکامی‌های سیاسی ـ مدیریتی که عربستان را به لبه پرتگاه برده و این کشور را بیش از پیش منزوی کرده است. ناکامی عربستان در به نتیجه رسیدن مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 از یک‌سو، شکست پروژه افغانیزه کردن سوریه و عراق که از طرف آل‌سعود پیگیری می‌شد، از سوی دیگر در کنار ناکامی در جنگ یمن که یک ورشکستگی سیاسی ـ نظامی تمام‌عیار بود یا خطای محاسباتی ریاض درباره تحولات بازار نفت، همه و همه زمینه نارضایتی داخلی در عربستان را فراهم آورد و اینک فاجعه منا آن هم به فاصله اندکی از سقوط یک جرثقیل درست در سالروز 11 سپتامبر، حالا شاهزادگان عرب را به تکاپو انداخته تا سوار بر موج نارضایتی‌ها، تغییر قدرت در عربستان را دنبال کنند.

سلطنت پسر به‌جای پدر

اختلافات در ریاض البته سابقه‌ای طولانی دارد. هرچند سیستم بسته سیاسی در این کشور اجازه بروز و ظهور احزاب و گروه‌های سیاسی را نمی‌دهد، ولی قبایل مختلف متصل به قدرت همواره برای در اختیار گرفتن سلطنت با یکدیگر رقابت داشته‌اند. این رقابت‌ها با مرگ ملک عبدالله به اوج خود رسید، چراکه ملک‌سلمان از هیچ تلاشی برای حذف رقبای سلطنتی دریغ نکرد و کار چنان بالا گرفت که گفته شد فاجعه منا نیز ریشه در همان تسویه‌حساب‌های داخلی در عربستان داشته و نوعی سناریوسازی برای ادامه تغییرات به سود خانواده سلمان است.

اردیبهشت امسال بود که برادر ملک سلمان با بیان این که پادشاه این کشور توان اداره عربستان را ندارد، گفت که محمد بن سلمان قدرت را قبضه کرده است.

اوج‌گیری رقابت‌های طایفه‌ای

همین قدرت گرفتن پسر پادشاه و البته نقش وی در فاجعه منا چنان‌که خبرهای موجود بر آن صحه می‌گذارد، باعث شده تا صدای مخالفان داخلی سلمان بلندتر شده و آنها درصدد تغییر اوضاع و احوال مدیریتی در عربستان برآیند.

در همین رابطه حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به تاثیر منفی فاجعه منا بر مشروعیت دولت سعودی، رقابت‌های طایفه‌ای در عربستان را بسیار شدید توصیف و تاکید کرد این فاجعه قطعا دستاویز محکمی برای طایفه رقیب دولت سعودی است.

وی در تشریح رقابت‌های قبیله‌ای در عربستان گفت: نظام عربستان سعودی بر اساس یک سری ساختارهای قبیله‌ای بنا شده و در طول 80 سال گذشته، دو قبیله برای به دست گرفتن اهرم‌های قدرت همواره در تقابل با یکدیگر بوده‌اند.

وی این دو قبیله را الشمری و السدیری برشمرد و گفت: در زمان حاکمیت ده ساله ملک عبدالله، پادشاه سابق عربستان،الشمری‌ها به دلیل گرایشی که ملک عبدالله از ناحیه مادر به این قبیله داشت، توانستند تمام اهرم‌های قدرت را به دست بگیرند، اما با مرگ ملک عبدالله و حاکمیت ملک سلمان که از قبیله السدیری است اعضای این قبیله تلاش کردند در طول یک سال گذشته، الشمری‌ها را حذف کرده و خودشان اهرم‌های قدرت را به دست بگیرند. لذا این تقابل موجب شده عربستان سعودی دچار نوعی ضعف ساختاری شود و حادثه منا برآیند تقابل این دو جریان سیاسی قدرتمند و تضعیف مدیریت متمرکز حج در عربستان بوده است. وی با اشاره به این که اکنون وضع عربستان چه در داخل و چه در منطقه و چه در سطح جهان به دلیل ناتوانی در مدیریت امور حج دچار تزلزل شده، افزود: طایفه الشمری تلاش می‌کند یک نوع جریان‌سازی را در داخل و در خارج علیه السدیری‌ها داشته باشد. هانی‌زاده تاکید کرد: شرایط عربستان در حال حاضر بسیار پیچیده است و حادثه دردناک منا تاثیر منفی بر مشروعیت عربستان گذاشته و در سطح منطقه و در سطح جهانی، حملات مکرر ارتش عربستان به مردم یمن، دخالت تخریبی و غیر قابل توجیه عربستان در سوریه، عراق و لبنان موجب شده این رژیم، مشروعیت سیاسی و بین‌المللی خودش را از دست بدهد.

اختلافات داخلی، گسترش خواهد یافت

مهرداد بذرپاش، سخنگوی فراکسیون حج و زیارت مجلس هم با اشاره به اختلافات داخلی عربستان و تشدید این اختلافات پس از فاجعه اخیر گفت: در مدیریت حج حتی در داخل رژیم سعودی هم انتقادات بسیار گسترده‌ای وجود دارد، اما به دلیل روش‌های مستبدانه‌ای که رژیم آل سعود مستقر در حاکمیت در پیش گرفته است کوچک‌ترین اظهار نظر مخالفی، خفه می‌شود و از طریق هزینه کردهای سنگین میلیون دلاری در رسانه‌های بزرگ سعی می‌کنند کوچک‌ترین خبری علیه آنها منتشر نشود.

وی در گفت‌وگو با جام‌جم با تاکید بر این‌که این ماجرا با روحیه دیکتاتوری و قدرت‌طلبی پادشاه جدید و پسرش ارتباط مستقیم و نزدیک دارد، افزود: اختلافات داخلی بین ولیعهد و جانشین او که پسر پادشاه است آرام آرام در حال رخ‌نمایی است. این نماینده مجلس تاکید کرد: جنگ قدرت شدیدی در میان شاهزادگان عربستان در جریان است و حاضرند برای به‌دست آوردن قدرت حتی جان بسیاری از انسان‌ها را با توجیهات خود ذبح کنند و از بین ببرند. بذرپاش با بیان این‌که ابعاد این اختلاف درونی شاهزادگان طی روزهای آینده بیشتر روشن خواهد شد، اظهار کرد: شاید در کوتاه مدت بتوانند سرپوشی بر این اختلافات بگذارند، ولی این اتحاد مصنوعی که از خود نشان می‌دهند اتحاد بسیار شکننده‌ای است.

درخواست برکناری خانواده سلطنتی

یکی از شاهزادگان عربستان سعودی با ارسال نامه‌ای به خاندان سلطنتی، برکناری پادشاه این کشور و پسرش را به دلیل بی‌کفایتی در اداره کشور و هدر دادن سرمایه‌های آن، خواستار شد. به گزارش گاردین، این شاهزاده سعودی که به دلایل امنیتی نامی از وی برده نشده است، در گفت‌وگو با گاردین تاکید کرد: «پادشاه کنونی عربستان شرایط مناسبی ندارد و در حقیقت، فزرند وی یعنی محمد بن سلمان امور را در دست دارد. بر همین اساس، چهار تا پنج نفر از عموهای من به زودی برای بررسی این نامه‌ با یکدیگر دیدار خواهند کرد.» بنابر گفته این شاهزاده، مردم عربستان نیز خواهان ایجاد تغییر در حکومت این کشور هستند.