مشی معتدل

مجموعه حقوق کیفری در اسلام که به صورت کتابی مستقل به چاپ رسیده حاصل تراوشات فکری و قلمی ایشان در همان سال‌هاست. اهمیت این امر آنگاه آشکار می‌شود که در نظر بگیریم مسئولیت‌های سنگین و امر مهم و خطیر قضاوت در آن سال‌ها تا چه میزان از وقت و توان این بزرگمرد را به خود مشغول می‌داشت و ایشان در ضمن این همه مشغله و کار مداوم به این امور نظری می‌پرداختند.

نگاهی به مشی و رویه آیت‌الله گیلانی در آن سال‌ها واقعیت‌های عمده‌ای از منش بزرگوارانه ایشان را بر ما آشکار می‌سازد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های وی که از تجربه‌های عمیق و تسلط بر مبانی فقهی و علمی آیت‌الله گیلانی ناشی می‌شد، مشی میانه و معتدل وی بود که در آن سال‌های اولیه انقلاب که اکثر جریانات و گروه‌ها به دام تندروی و کندروی افتاده بودند از اهمیت فراوانی برخوردار بود.

وی در حکمی که در مطبوعات آن زمان مندرج است فرمودند هیچ کس حق صدور حکم شلاق را ندارد مگر حاکم شرع. در آن سال‌ها گویا این چنین شده بود که عده‌ای خودسرانه اقدام به اجرای حدود در گوشه و کنار خیابان می‌کردند که با این موضعگیری بجا و بموقع ایشان، جلوی بسیاری از اعمال خلاف قانون و شرع این افراد گرفته شد.

رعایت اخلاق و ادب در بحث‌ها و مناظره‌ها و تسلط فراوان در این زمینه نیز از دیگر سجایای اخلاقی این مرد بزرگ است. در نامه‌ها و مباحثاتی که یادگار روزهای اولیه انقلاب است این منش و روش به خوبی از ایشان آشکار است. چنان که حتی در برخورد با مخالفان و منتقدان کاملا این حدود را رعایت می‌کرد و این خود سبب گرایش نسل جوان و علاقه‌مند به مباحث به سوی وی می‌شد.

همچنین قاطعیت و تدبیر ایشان در ریاست دیوان عالی کشور مثال‌زدنی است. چنان که نمونه‌هایی از آن را در برخورد قاطعانه و توام با تدبیر ایشان در برابر پرونده‌هایی نظیر مفاسد اقتصادی و اختلاس‌های آن سال‌ها می‌بینیم.

نفوذناپذیری و استحکام در مواضع و آرا، از ویژگی‌های دیگری است که می‌توان در مورد شخص ایشان به آنها اشاره کرد. در مقابل دشمنان اسلام و این مرز و بوم و بویژه زمانی که به این مهم می‌رسید که امکان هدایت وجود ندارد ملاحظه نمی‌کرد و بشدت با آنها برخورد می‌کرد.

مقابله با افراد فاسد و همچنین گروهک‌های تروریستی که دستشان به خون ملت آلوده بود ازجمله این موارد بود. به همین علت هم هست که با حجم وسیع دروغ‌ها از سوی دشمنان این ملت در مورد این مرد بزرگ مواجه هستیم و از این رو بغض و کینه آنها از گیلانی و بهشتی و قدوسی و در راس آنها امام خمینی(ره) تمامی نخواهد داشت. آنها جان و آبروی خود را با خدا معامله کردند تا ایران و اسلامی که با گوشت و پوست و استخوان به آن اعتقاد داشته و وفادار بودند از هر گزندی مصون بماند.

در سال‌های بعد نیز همین مشی مدبرانه و معتدل آیت‌الله گیلانی باعث شد تا مورد اعتماد تمامی جریان‌ها و گروه‌های بعد نیز قرار گیرند. چنان که قول و فعل ایشان بارها در موارد اختلاف و مشکلات میان جریان‌ها و سلیقه‌های گوناگون سیاسی مورد مراجعه و عمل قرار گرفت.