در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
درمان چشمه های رادیو اکتیو
فناوری های نوین کاربردهای متعددی در علوم پزشکی دارند و اگرچه عدم حق دسترسی به دانش هسته ای از مسائلی است که در حال حاضر در سطح بین المللی و در فضاهای سیاسی و فرهنگی مطرح شده است
طبق آخرین برآوردها از هر هزار ایرانی یک نفر به سرطان مبتلاست و به طور تقریبی می توان گفت حدود 70هزار ایرانی با این بیماری دست و پنجه نرم می کنند.
این در حالی است که فناوری هسته ای می تواند نقش انکارناپذیر و بسیار موثری در درمان انواع سرطان ها داشته باشد. سرطان بیماری ای است که در درون سلولها شروع می شود.
بدن ما از میلیون ها سلول تشکیل شده که مجموعه ای از آنها با هم ارگان یا بافتی مشخص مانند ریه ، کبد، عضلات، استخوان و... را به وجود می آورند. در حالت عادی سلولهای هر بافت تحت فرمان های صادر شده از مغز، وظایف خود را انجام می دهد؛ اما گاهی اوقات، این دستورات و فرمان های سلولی تغییر کرده و به دلیل رفتارهای غیرطبیعی ، بعد از مدتی گروهی از سلولهای غیرطبیعی به صورت توده یا تومور در بافت ایجاد می شود.
تومورها می توانند خوش خیم یا بدخیم باشند. در واقع سلولهای تومور خوش خیم غیرسرطانی هستند و در یک مکان باقی می مانند و معمولا تهدیدکننده نیستند. در مقابل ، سلولهای تومور بدخیم قادرند به بافتهای اطراف حمله کنند و در سایر قسمتهای بدن نیز پخش شوند.
این سلولهای پخش شده در بدن متاستاز نامیده می شوند. اگرچه اولین علامت انتشار تومور اغلب تورم غدد لنفاوی مجاور است ، اما سرطان می تواند به هر قسمتی از بدن متاستاز دهد.
تومورهای بدخیم می توانند خطرناک و حتی کشنده باشند، بنابراین پیدا کردن و درمان سریع آنها قبل از انتشار از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
نسل جدید پرتودرمانی
پرتودرمانی یا رادیوتراپی یکی از انواع درمان هایی است که از سالها پیش تاکنون برای درمان بیماران مبتلا به سرطان به کار می رود.
در روشی که به تله تراپی یا پرتودرمانی از راه دور معروف است ، مواد رادیواکتیو با اکتیویته های بالا در خارج از بدن بیمار قرار دارند و از فاصله نسبتا دور پرتوهای رادیواکتیو را به سمت بدن بیمار و بافت سرطانی گسیل می دارند.
البته به علت این که از فاصله دور گسیل می شوند، ممکن است بافتهای سالم بیمار هم بر اثر پرتوها آسیب ببینند، ضمن آن که از مواد رادیواکتیو با قدرت بالا در این روش استفاده می شود. اما در روش جدیدی که براکی تراپی یا پرتودرمانی از راه نزدیک نامیده می شود، معایب روش تله تراپی جبران شده اند.
به گفته مهندس محمدرضا جوانشیر، کارشناس علوم و فنون هسته ای مرکز تحقیقات هسته ای سازمان انرژی اتمی ایران، در این روش ، چشمه های رادیواکتیو به طور مستقیم در داخل بافت سرطانی قرار می گیرند.
جوانشیر می افزاید: یکی از انواع مواد رادیواکتیو مورد استفاده در براکی تراپی سیمهایی با قطر کمتر از یک میلی متر از جنس ایریدیم (Ir)هستند که طول این سیمها و همچنین میزان اکتیویته آنها نسبت به ارگان یا بافت سرطانی متغیر است.
از آنجا که این روش پرتودرمانی به صورت مستقیم است ، در نتیجه اکتیویته به کار رفته نسبت به روش تله تراپی به مراتب قدرت کمتری دارد و چون دقیقا در داخل بافت سرطانی قرار می گیرد، میزان پرتودهی به بافتهای سالم مجاور آن به حداقل ممکن خواهد رسید و در نتیجه تنها به بافت سرطانی محدود می شود.
سیم های معجزه گر
جوانشیر درخصوص نحوه تولید چنین سیمهایی می گوید: این سیمها که از جنس ایریدیم هستند در رآکتورها به ماده رادیواکتیوی تبدیل می شوند که از خود پرتوی گاما ساطع می کند. پس از تبدیل آنها به ماده رادیواکتیو بنا به درخواست.
بیمارستان این سیمها در داخل دستگاهی مخصوص به اندازه های مناسب برش داده می شوند. اما از آنجا که به علت ایجاد آلودگی احتمالی نمی توان چشمه رادیواکتیو را به صورت مستقیم در بافت قرار داد، این سیمها را در داخل تیوب های پلاستیکی قرار می دهند و در نهایت برای اطمینان از یکنواختی اکتیویته در طول سیم رادیواکتیو، میزان اکتیویته آن میلی متر به میلی متر اندازه گیری می شود.
در این صورت چشمه رادیواکتیو کاملا بسته بوده و به محض خارج کردن از بدن بیمار، اثر آن قطع می شود، حال آن که اگر این چشمه بدون پوشش در بافت قرار می گرفت علاوه بر آلودگی های احتمالی، اثرات آن حتی پس از پایان پرتودرمانی هم باقی می ماند.
برای قرار دادن چشمه رادیواکتیو در داخل بافت نرم سرطانی لازم است در ابتدا حفره ای در آن ایجاد شود که این کار با بی حسی موضعی انجام می شود. در حفره ایجاد شده ابتدا یک تیوب بزرگتر از چشمه بسته رادیواکتیو جاسازی شده و سپس تیوب حاوی ماده اکتیویته در آن قرار می گیرد. مدت زمان لازم برای این نوع اشعه درمانی ، به نظر تیم پزشکی بستگی دارد و پس از آن چشمه ایریدیم 192از بدن بیمار خارج می شود.
این روش از آنجا که روش غیرتهاجمی است و برای درمان با آن ناچار به عمل جراحی و برداشتن بافت سرطانی نیستیم ، بسیار بااهمیت است و پزشکان از آن به عنوان بهترین روش درمانی به صورت جداگانه یا در کنار روشهای دیگر درمان استفاده می کنند.
سالهاست در کشورهای پیشرفته امریکایی و اروپایی از براکی تراپی برای درمان انواع سرطان های بافت نرم بدن استفاده می شود.
در طول این سالها چشمه های رادیواکتیو مختلف با عناصر متفاوتی مورد استفاده قرار گرفته اند که پس از جایگزینی و رفع موانع و معایب موجود که به دلایل مختلفی همچون نیمه عمر نامناسب ، انرژی نامتناسب و... وجود داشتند، در نهایت چشمه ایریدیم به عنوان یکی از بهترین مواد رادیواکتیو در این نوع درمان معرفی شده است.
به گفته جوانشیر در ایران نیز پس از چند سال کار تحقیقاتی که از سال 1376 شروع شد و با توجه به حساسیت های خاصی که از بافت چنین چشمه هایی برای مصارف پزشکی وجود داشت ، سرانجام توانایی ساخت و تولید و کنترل کیفی این چشمه های رادیواکتیو در سازمان انرژی اتمی به دست آمد.
در حال حاضر از براکی تراپی به عنوان روشی موثر در پرتودرمانی در بیمارستان ها و مراکز پرتودرمانی ازجمله انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی ره استفاده می شود.
تحقیقات بعدی در زمینه ساخت نوع دیگر چشمه های رادیواکتیو با قدرتهای بالا در حال انجام است تا بتوانیم با استفاده از این گونه مواد رادیواکتیو در بیمارانی که سرطان در آنها پیشرفت کرده نیز درمانی سریع و موثر داشته باشیم.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
