در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
از چند سلول تا یک بافت
باغبانی تزیینی ، مدتهای مدیدی فقط یک صنعت رسمی بود و نیاز چندانی به تحصیلات رسمی در این کار نبود، اما همین صنعت کوچک و محدود گذشته ، در 50سال اخیر به صنعتی بسیار گسترده تبدیل شده است.
این روزها علم باغبانی به تخصص زیادی نیاز دارد. طوری که پرورش علمی گل و گیاهان زینتی به صنعتی بزرگ تبدیل شده است و سالانه درآمد زیادی عاید کشورهای دست اندرکار آن می کند.
متخصصان داخلی هم برای این که بتوانند همگام با دنیا گام بردارند، اقدامات زیادی انجام داده اند که یکی از جدیدترین کارهای انجام شده در مرکز ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی محلات روی گل ژربرا انجام گرفته است.
گفتگوی ما را با مهندس پژمان آزادی ، محقق طرح ریز ازدیادی ژربرا و مسوول بخش بیوتکنولوژی این مرکز بخوانید:
به عنوان اولین پرسش بد نیست ما را با ژربرا آشنا کنید.
ژربرا از خانواده کمپوزیته است که نام آن را به افتخار ترگوآت جوبر، گیاه شناس آلمانی ژربرا گذاشته اند.
این گیاه علفی و بومی آفریقا و آسیاست و در مناطق گرم کوهستانی می روید. این گل دارای تنوع رنگ به رنگهای لاکی ، قرمز، سفید، زرد، نارنجی و در بعضی گونه ها زرشکی است.
معروف ترین گونه تجاری آن Gerbera jasmesoni نام دارد. بسیاری از گونه های ژربرا را برای کاشت در باغچه و فضای بیرون مورد استفاده قرار می دهند؛اما مهمترین مورد استفاده آن ، گل شاخه بریده است که در کشور ما هم طی سالهای اخیر توجه زیادی به آن شده است.
نکته مهم درخصوص گل شاخه بریده ژربرا ماندگاری طولانی مدت آن است ، به طوری که می توان آن را به مدت 15یا حتی در برخی ارقام تا 30روز هم در شرایط طبیعی اتاق یعنی دمای 25درجه سانتی گراد که زیاد خشک یا مرطوب هم نباشد درون ظرف آب نگهداری کرد.
گل شاخه بریده ژربرا جزو 10گل اول دنیاست به طوری که تنها در نیم سال اول سال 84در حدود 200هزار گیاهچه کشت بافتی وارد کشور شده است.
این گل را به صورت هیدروپونیک کشت می کنند و آن را در بستری با 30درصد پرلایت و 70درصد پیت قرار می دهند و در هر مرحله رشد، محلول غذایی خاصی به آن می دهند. از کاشت تا برداشت آن هم 70تا 80روز زمان لازم است.
طریقه تکثیر ژربرا چیست؛
تکثیر این گیاه از راه تقسیم گیاه است ، اما این روش قدیمی است و تکثیر خیلی کند انجام می شود و از هر بوته فقط می توان 8تا 10بوته در سال به دست می آورد. در حال حاضر تنها روش تکثیر تجاری این گل از طریق کشت بافت (ریزازدیادی) است.
به کشت بافت اشاره کردید. درباره این روش تکثیر توضیحاتی بدهید.
به کشت پرتوپلاست ، سلول ، بافت ، اندام ، جنین و بذر در محیط درون شیشه ای ، کشت بافت گفته می شود. این تکنیک ، ابزاری مهم در مطالعات پایه و کاربردی و دارای کاربردهای تجاری است.
امروزه بسیاری از گیاهان زینتی در سطح جهان از طریق کشت بافت تولید می شوند و ریزازدیادی به یک صنعت مهم کشاورزی تبدیل شده است.
طبق آمار سال 1997فروش تولیدات کشت بافتی در حدود 500میلیون تا یک میلیارد گیاه در سال تخمین زده شد. با توجه به این که صنعت گل و گیاهان زینتی در ایران از نظر ازدیادی ، تولید گیاهان عاری از بیماری و معرفی ارقام جدید دارای مشکل جدی است ، استفاده از تکنیک های مختلف کشت بافت نقش موثری در دستیابی ایران به جایگاه واقعی خود در بازارهای جهانی خواهد داشت.
انواع کشت بافت شامل کشت گیاه کامل ، کشت جنین ، کشت اندام گیاهی ، کشت کالوس و کشت سلول است. از اهداف کشت بافت در گیاهان زینتی می توان به تولید سریع شمار زیادی از گیاهان که از نظر ژنتیکی یکسان هستند، حذف بیماری ها و تولید گیاهان عاری از بیماری و تولید ارقام (ژنوتیپ های ) جدید اشاره کرد.
ریزازدیادی یا با استفاده از جوانه های انتهایی و جانبی گیاه انجام می گیرد یا این که با استفاده از جوانه های نابجا این کار را انجام می دهند.
طرح و روش کار شما در زمینه ریزازدیاری چگونه بوده است؛
ما از سال 82روی ریزازدیاری گل ژربرا تحقیقات خود را آغاز کردیم و در نهایت موفق شدیم پروتکل آن را به دست آوریم.
در حال حاضر کشور ما وارد کننده گیاهچه های کشت بافتی ژربرا با قیمت حدود 2000تومان برای هر گیاهچه از کشور هلند است ، اما با انجام این طرح قیمت گیاهچه ها به یک چهارم خود رسیده است.
ما در این روش از ریز نمونه نوک شاخه با ارتفاع حدود یک میلی متر استفاده کردیم و از محیط کشت MSتغییر یافته حاوی هورمون های گروه سیتوکنین برای آن استفاده کردیم. سپس شاخساره رشد یافته به محیط پرآوری منتقل شد و میزان پرآوری به طور میانگین حدود 8گیاهچه به دست آمد. این گیاهچه ها برای ریشه زایی به محیط MSحاوی اکسین و سپس به شرایط گلخانه برای سازگاری به شرایط طبیعی منتقل شدند.
محیط کشت MS چیست؛
از این محیط کشت برای کشت بافت گیاهان استفاده می شود که ترکیبی خاص از 5یا 6ماکروالمنت و میکروالمنت و 5ویتامین و 30گرم در لیتر ساکارز و آگاراست ؛ اما ما برای اجرای طرح خود، تغییراتی در این محیط اعمال کردیم ، به عنوان مثال با افزودن هورمون هایی مثل SA کنیتین یا تغییراتی در ماکروالمنت ها و میکروالمنت ها آن را برای کار خود آماده کردیم.
علاوه بر این در هر فاز رشدی گیاه طی عملیات کشت بافت هورمون ها را هم تغییر می دادیم.
منظور از پروتکل تکثیر تجاری گل ژربرا چیست و از چه نظر حائز اهمیت است؛
پروتکل در واقع دستورالعملی است برای تکثیر گلها و گیاهان به صورت تجاری. به طوری که در آن تمامی مراحل رشدی و پرورش گیاه را با تمام جزییات آن شرح می دهند.
در فاز اول مشخص می شود که ریز نمونه از کدام قسمت گیاه تهیه شود، چگونه ضدعفونی شود، در چه محیط کشتی قرار گیرد و تمامی ترکیبات مثل هورمون ها و نمکهای معدنی مختلف ، ساکارز، ویتامین ها و... هم مشخص می شوند.
در فاز دوم که استقرار نام دارد ریز نمونه برای اولین بار در محیط کشت قرار می گیرد. پس از آن هم نوبت پرآوری است ، یعنی تکثیر انبوه که مشخص می شود برای رشد چه ترکیبی موثرتر است و از چه هورمون هایی باید استفاده کرد.
فاز بعدی ریشه زایی است که باید برای آن هم محیط کشت مناسب و هورمون های خاصی تعریف شود. در مرحله بعد هم باید گیاه را با محیط سازگار کرد که برای این کار به دستورالعمل خاصی نیاز است تا مانع تلفات زیاد گیاه شود؛ به عنوان مثال باید دما و رطوبت و نور را در هفته اول و دوم و سوم مشخص کرد.
پس از یک ماه هم گیاه را به گلخانه دار تحویل می دهند. برای این که مشخصات و شرایط هر خانه روشن شود برای هر مرحله تا یک سال به تحقیقات نیاز است که به تهیه کل این مراحل پروتوکل تکثیر می گویند.
اگر بخواهید این پروتوکل را از کشورهای دیگر بخرید باید 200میلیون تومان هزینه کنید، اما این کار برای ما فقط 2میلیون تومان هزینه دارد که آن هم به صورت دولتی تامین می شود.
پیش بینی می کنید چه زمانی به تولید انبوه این گل از طریق کشت بافت دست پیدا کنید؛
با استفاده از این پروتکل در حال حاضر امکان تولید انبوه آن وجود دارد، ضمن این که آمادگی انتقال این دانش فنی به بخش خصوصی هم وجود دارد. در حال حاضر کار انتقال دانش فنی به بخش خصوصی هم آغاز شده است.
فریبا فرهادیان 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
