آلودگی هوا با چراغ خاموش

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده که هم‌اکنون حدود سه میلیارد نفر در جهان برای آشپزی یا گرم کردن غذا از روش‌های طبخ سنتی و اجاق‌های خوراک‌پزی قدیمی استفاده می‌کنند. از آنجا که اغلب روش‌های طبخ سنتی مستلزم مصرف سوخت‌هایی همچون چوب، ذغال‌چوب، سرگین حیوانات، سرشاخه‌ها و بقایای محصولات کشاورزی هستند لذا بسادگی می‌توانند مولد انواع خاصی از آلاینده‌ها باشند.

به گفته متخصصان سازمان بهداشت جهانی، بزرگ‌ترین تهدید حاصل از این نوع روش‌های طبخ در وهله نخست همان احتراق ناقص و سپس انتشار آلاینده‌هایی همچون ذرات ریز و منواکسیدکربن است. به طور کلی منابع آلودگی هوای محیط‌های بسته از جمله منازل و ادارات به پنج گروه تقسیم می‌شود: قارچ‌ها و دانه‌های گرده، دود سیگار، آلودگی ناشی از محصولات خانگی و آفت‌کش‌ها، گازهایی همچون رادون و منواکسیدکربن و مصالح به‌کار رفته در صنعت ساخت و ساز نظیر آزبست، فرمالدئید و سرب. آمارها نشان می‌دهد که نخستین قربانیان آلودگی‌های داخل منازل، کودکان و زنان هستند. سازمان بهداشت جهانی همچنین اعلام کرده که این بحران به حدی جدی است که می‌تواند تنها در ظرف یکسال 4.3 میلیون مورد مرگ را در پی داشته باشد و از این‌رو باید هرچه سریعتر اقدامات پیشگیرانه برای مهار آن در سطح جهان صورت پذیرد.

چند واقعیت

از زمانی که ما انسان‌ها ساخت خانه‌های محکم‌تر را به منظور کاهش هدررفت انرژی، دوام و ماندگاری بیشتر آغاز کردیم؛ مساله تازه‌ای تحت عنوان آلودگی هوای منازل و محیط‌های بسته نیز شکل گرفت. در واقع ما با ساخت خانه‌های محکم‌تر، تهویه هوای منازل و محیط‌های کار را نسبت به گذشته کاهش دادیم و بالطبع آلاینده‌ها نیز در دام محیط‌های بسته افتادند. بدون تردید شما نیز تاکنون درباره تاثیرات آلودگی هوا بر سلامت انسان‌ها مطالب متعددی شنیده اید، اما نکته‌ای که شاید کمتر به‌ آن اشاره شده، این است که نبود تهویه مناسب هوای داخل منزل یا اداره نیز می‌تواند به همان اندازه یا حتی بیشتر برای سلامت مضر باشد. بیشتر ما بیش از 90 درصد طول روز را در محیط‌های بسته سپری می‌کنیم و همین مساله باعث می‌شود که به‌سادگی تحت تاثیر آلاینده‌های محیط‌های داخلی قرار بگیریم. تحقیقات نشان داده حتی در کشورهای پیشرفته نیز میزان آلودگی هوای داخل منازل و ادارات بین دو تا پنج برابر بیشتر از هوای محیط بیرون است. آژانس حفاظت از محیط‌زیست آمریکا، آلودگی هوای داخل منازل و محیط‌های بسته را در رده پنج خطر زیست محیطی بزرگ دنیای امروز طبقه‌بندی کرده است. اهمیت آلودگی هوای منازل و محیط‌های بسته زمانی بهتر مشخص می‌شود که بدانید این نوع آلودگی بشدت برای کودکان مبتلا به آسم و دیگر بیماری‌های تنفسی خطرناک است. پژوهشگران انجمن قلب و ریه کانادا باور دارند که بیماری‌هایی نظیر آسم، آلرژی، سرطان ریه و مشکلات قلبی هر کدام می‌توانند به نوعی با این مساله در ارتباط باشد. یکی دیگر از مسائل قابل تعمق در زمینه آلودگی هوای محیط‌های بسته، بحث تغییرات اقلیمی است.

تغییرات اقلیمی در ظرف سال‌های گذشته بویژه چند دهه اخیر باعث شده تا زمین شاهد تابستان‌ها و حتی زمستان‌های گرم‌تری باشد. نکته اینجاست که در زمستان‌ها و تابستا‌ن‌هایی که هوا بیشتر از حد متعارف گرم می‌شود، میزان ذرات معلق هوا نیز بیشتر می‌شود. ذرات معلق یکی از مهم‌ترین چالش‌های آلودگی هوا نه‌تنها در محیط خارج بلکه حتی در محیط‌های بسته هستند لذا در این اوقات از سال است که باید راهکارهای کنترل آلودگی هوای داخل منازل را جدی‌تر دنبال کرد. آمارها نشان می‌دهد که گاه میزان ذرات معلق موجود در خانه‌ها و محیط‌های کار هشت برابر بیشتر از حد نرمال است و این در نوع خود یک چالش بزرگ است.

آلاینده‌ها در چند قدمی

آلاینده‌های هوای داخل، اغلب به ما بسیار نزدیک هستند اما در اکثر مواقع ما از آنها غافل هستیم. به‌عنوان مثال منابع آلاینده ناشی از احتراق را می‌توان در دود سیگار، اجاق‌های چوبی، نفتی، روغنی و حتی گازی جستجو کرد. دیگر لوازم و تجهیزات منازل از جمله فرش، موکت، مصالح مخصوص عایق بندی، کابینت‌های آشپزخانه و... همه در رده آلاینده‌های ساختمانی جای می‌گیرند. محصولات شیمیایی نظیر محصولات پاک‌کننده و شوینده، لوازم آرایشی، حشره‌کش‌ها، آفت‌کش‌ها و چسب‌ها نیز بدون تردید یکی از خطرناک‌ترین آلاینده‌های موجود در منازل هستند. انتشار آلاینده‌ها در محیط‌های بسته می‌تواند به طرق مختلف از جمله از راه تبخیر صورت پذیرد. برخی از این نوع آلاینده‌ها اساساً ریشه در محیط خارج دارند اما می‌توانند به آسانی وارد محیط‌های بسته شوند.

از جمله مهم‌ترین این آلاینده‌ها می‌توان به رادون، انواع آفت‌کش‌ها، سرب (این ماده شیمیایی همراه گرد و خاک وارد منازل می‌شود)، ذرات گرد و غبار و دیگر آلاینده‌های هوای خارج اشاره کرد. در عین حال نباید از حضور ویروس‌ها، قارچ‌ها، هیره‌های خاکی خانگی (جانورانی از شاخه بندپایان و رده عنکبوتیان) و دیگر عوامل بیماری‌زا غافل شد. هیره‌ها دیرپایی است که با انسان‌ها همزیستی دارند. این موجودات انگل گیاهان و دیگر موجودات زنده بوده و می‌توانند در انسان‌ها مولد بیماری آسم باشند. یکی از منابع تغذیه مهم این موجودات، پوست‌های ریخته شده از بدن انسان است.

راه‌هایی برای مقابله با آلودگی هوای داخل منازل

از آنجا که آلاینده‌های محیط‌های داخلی بسیار متنوع و راه‌های ورود آنها به محیط‌های مسکونی و اداری متفاوت است بنابراین راه‌های مقابله با آنها نیز طیف وسیعی از راهکارها را پوشش می‌دهد. برای مبارزه با آلودگی‌هایی از این دست، یکی از ایده‌آل‌ترین روش‌ها، نظافت و تمیز نگه داشتن دائم محیط است. مواد شیمیایی و آلرژن‌ها می‌توانند مدت‌ها در میان گرد و غبار باقی مانده و بر اجتماعات مشکل ساز خود بیفزایند. استفاده منظم و هفتگی از جارو برقی خصوصا انواع فیلتردار آن یکی از مناسب‌ترین راهکارها برای خلاص شدن از این نوع آلاینده‌هاست. اما در عین حال بایستی به خاطر داشت که فیلتر جاروبرقی هم باید به طور مرتب تعویض یا تمیز نگه داشته شود.

نظافت دائم زمین، دیوارها، مبلمان، فرش و موکت می‌تواند کمک موثری در این راستا باشد. یکی دیگر از راه‌های مبارزه با آلودگی‌های داخل منازل، استفاده کمتر از ترکیبات شیمیایی از جمله سفیدکننده‌ها و پاک‌کننده‌هاست. نظافت دائمی طبیعتاً ضرورت استفاده از این مواد شیمیایی مشکل‌ساز را کم می‌کند. جالب است بدانید که در اکثر منازل امروزی بیشتر از 60 نوع ترکیب شیمیایی مختلف نگهداری می‌شود. این تعداد ماده شیمیایی خانه شما را حتی از یک آزمایشگاه متعلق به 100 سال پیش نیز مجهزتر کرده در حالی‌که تفاوت زیادی میان یک خانه و یک آزمایشگاه وجود دارد. بسیاری از ترکیبات طبیعی هستند که می‌توانند جایگزین ایده‌آلی برای محصولات شوینده امروزی باشند. یک راهکار پیشنهادی دیگر برای کاهش آلودگی هوای منازل، استفاده از پادری و تمیز نگاه داشتن دائم آن است چرا که از این طریق از ورود بسیاری از ترکیبات ناخواسته به محیط جلوگیری خواهد شد.

باز گذاشتن گاه و بیگاه پنجره‌ها حتی اگر برای چند دقیقه در روز باشد، می‌تواند تا حد زیادی از تاثیرات منفی ناشی از انباشت آلاینده‌ها بکاهد. چنانچه در ظرف همین مدت کوتاه پنکه یا حتی کولر هم روشن باشد، کمک موثری برای سیرکولاسیون یا اصطلاحاً خروج هوای مرده خواهد بود. و در آخر این‌که نگهداری از گیاهان در منازل می‌تواند تاثیر بسزایی در بهبود کیفیت هوا داشته باشد.

فرناز حیدری / جام‌جم