در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سونامی روانی در راه است
آنچه در وضعیت کنونی ، سلامت مردم ما را تهدید می کند، بیش از آن که بیماری های جسمی باشد مشکلات روحی - روانی است. امروزه حدود 450میلیون نفر از مردم دنیا از یک بیماری روانی یا رفتاری رنج می برند.
طبق آمارهای رسمی تقریبا 14میلیون بیمار روانی در کشور ما گزارش شده است. ضمن این که مشکلات و ناراحتی های خفیف رفتاری نیز در همه جا و همه کس قابل مشاهده است . پیش بینی می شود بیشتر تخت های بیمارستانی در دهه آینده به بیماران روانی تعلق داشته باشد.
اگر چه اکنون در هفته سلامت روان به سر می بریم ، اما همیشه و هر روز باید به بهداشت روانی خود توجه کنیم.
خیلی از افراد فکر می کنند سلامت روانی به نداشتن بیماری حاد روانی مربوط است ، در حالی که بهداشت روانی چیزی فراتر از فقدان یا نبود بیماری روانی است.
درواقع عموم مردم به جنبه منفی بهداشت روانی توجه می کنند و همین که مثلا دچار افسردگی نیستند؛ خود را به لحاظ سلامت روان در وضعیت مطلوب می پندارند.
درحالی که مفهوم بهداشت روان شامل رفاه ذهنی ، احساس خود توانمندی ، خود مختاری ، کفایت درک همبستگی بین نسلی و توانایی تشخیص استعدادهای بالقوه هوشی و عاطفی در خود است.
به عبارت دیگر، بهداشت روان حالتی از رفاه است که در آن فرد توانایی هایش را باز می شناسد و قادر است با استرس های معمول زندگی تطابق حاصل کند و از نظر شغلی مفید و سازنده باشد و به عنوان بخشی از جامعه با دیگران مشارکت و همکاری داشته باشد.
لذا بهداشت روانی به همه افراد مربوط می شود نه فقط کسانی که از بیماری های روانی رنج می برند. اساسا طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت سلامت نه فقط فقدان بیماری یا معلولیت بلکه وضعیت رفاه کامل جسمی ، روانی و اجتماعی است و بدون بهداشت روان ، دستیابی به سلامت غیرممکن است.
اداره سلامت روانی وزارت بهداشت نیز هر کسی را که اختلالی در فعالیت های عالی ذهنی اش داشته باشد در حدی که عملکردش را دچار مشکل کند یا باعث رنج قابل توجهی در شخص شود، بیمار روانی می داند.
در توضیح بیشتر این مطلب باید گفت که بهداشت روانی 2جنبه دارد:
1-بهداشت روانی منفی که در پی درمان بیماران روانی است
2-بهداشت روانی مثبت که در صدد دستگیری و ارتقای سلامت روان است.
به طور کلی سلامت روان شامل احساس درونی خوب بودن و اطمینان از کارآمدی خود، اتکا به خود، ظرفیت رقابت تعلق بین نسلی و خود شکوفایی توانایی های بالقوه فکری و جسمانی است.
هزینه های مضاعف
بیماری روانی تنها به فرد بیمار فشار وارد نمی کند، بلکه هزینه های عاطفی و مالی بسیاری نیز بر خانواده آنان وارد می کند و در واقع سلامت روانی اطرافیان بیمار نیز مورد تهدید قرار می گیرد. تخمین زده شده است در دنیا از هر 4خانوار حداقل یک فرد مبتلا به اختلال روانی یا رفتاری است.
در خانواده فرد مبتلا به اختلال روانی تغییراتی روی می دهد که سبب می شود سایر افراد خانواده نیز نتوانند به حداکثر توانایی خود در زمینه شغلی ، اجتماعی یا فعالیت های تفریحی دست یابند.
این خانواده ها اغلب مجبورند قسمت عمده ای از وقت خود را صرف مراقبت از عضو مبتلا کنند و به علت غیرمولد بودن فرد بیمار دچار محرومیت اقتصادی و اجتماعی می شوند. مهمترین چالش پیش رو در برابر سلامت روانی جامعه ، آگاه نبودن و اطلاعات کم مردم درباره آن است.
مردم ما آگاهی کم یا غلطی درباره بیماری های روانی دارند. در تحقیقی که در استان کردستان در سال 1377انجام شده ، نشان داده 61درصد مردم آگاهی ضعیفی از مفهوم بهداشت دارند.
35درصد آنان معتقد بودند طب سنتی تاثیر زیادی در درمان بیماری ها داشته و 12درصد به دعانویسی برای بهبود بیماری ها اعتقاد داشتند و همچنین اکثر مردم ایران تصویر درستی از بیماری های روحی روانی ندارند و هرگونه بیماری روحی را دیوانگی می پندارند.
یکی از اهداف سازمان جهانی بهداشت در سال 2003انگ زدایی از بیماران روانی است که نیازمند آموزش عمومی مردم و تغییر نگرش آنان نسبت به این مساله است.
دکتر یاسمی رئیس اداره سلامت روان وزارت بهداشت می گوید: «اکثر مردم فکر می کنند بیماری روانی علل اجتماعی دارد و فراموش می شود که مغز هم یک عضو از بدن است و همان طور که مثلا قلب بیمار می شود، مغز هم بیمار می شود. مغز تنها بخش حسی و حرکتی ندارد. بلکه جنبه شعوری و ذهنی دارد که مهمترین عملکردش همین است.»
به هر حال شناخت بیمار روانی و عوامل موثر در آن قدم موثری در پیشگیری و ارتقای سلامت روان است.
ضرورت مهارت های زندگی
واقعیت این است که عوامل متعدد امروزه سلامت روانی افراد را تهدید می کند و آن را به خطر می اندازد، اقدام دیرهنگام و عدم توجه به مسائل روانی، آسیبهای زیادی به دنبال خود دارد چه به لحاظ فردی و چه از لحاظ اجتماعی و فرهنگی و حتی اقتصادی و قطعا همه باور داریم که سلامت ، بالاترین نعمت خداست.
لذا باید به داشتن روان و رفتار سالم نیز که جزئی از سلامت انسان است توجه داشته باشیم و آن را کم ارزش تلقی نکنیم. جهان امروزه توسط مسائل و مشکلات روانی تهدید می شود.
علائم زودرس و هشداردهنده را نادیده نگیریم و با تغییر باورهای غلط درباره بهداشت روان و تلاش در جهت ارتقای سلامت روحی ، زندگی بهتری را برای خود رقم بزنیم. در همین راستا آموزش مهارت های زندگی گامی موثر و اساسی در تامین و تضمین سلامت روانی مردم است.
مهارت های زندگی شامل مهارت هایی است که باعث افزایش توانایی های روانی اجتماعی فرد می شود و او را قادر می سازد به طور موثر با مقتضیات و کشمکش های زندگی روبه رو شود. لذا ضروری است مسوولان بهداشتی کشور در بودجه بندی خود توجه بیشتری به آن داشته باشند.
در حالی که اختلالات روانی و رفتاری 12 درصد از بار کل بیماری ها در جهان را شامل می شود اما بودجه اکثر کشورها (از جمله ایران) در این زمینه بویژه آموزش مهارت های زندگی (بهداشت روانی مثبت) یک نوع پیشگیری از بروز بیماری های روانی است ، به یاد داشته باشیم گرچه عقل سالم در بدن سالم است ، اما هر دوی اینها با روان سالم به دست می آید.
سیدرضا صائمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
